Είδαμε την παράσταση ‘Βάκχες’ στο θέατρο Πέτρας

Μέσα σε ένα αφιλόξενο σκηνικό περιβάλλον, με πουρνάρια, σκίνα και κρανία ζώων, η μυθολογική αφήγηση ξεκινά, με τον Διόνυσο (ή Βάκχο) να έρχεται από την Ασία, για να επιβάλει τη λατρεία του στον λαό των Θηβών. Μαζί του έρχονται και οι Μαινάδες, που βρίσκονται σε κατάσταση έκστασης και ένθεης μανίας, έτσι όπως επιβάλλεται από τις τελετουργίες της νέας αυτής θρησκείας, τις οποίες εκτελούν στις κορυφές του Κιθαιρώνα.

Ο Διόνυσος, από την μια πλευρά, γιος του Δία και της θνητής Σεμέλης, κόρης του Κάδμου, βασιλιά των Θηβών. Σχεδόν Θεός, μιας και δεν είναι Ολύμπιος, αιώνιος κατεργάρης, περιπλανητής, σύμβολο της γονιμότητας, της οινοποσίας, της ποίησης και του θεάτρου, της τελετουργικής λατρείας και τιμωρός όσων δεν ασπάστηκαν τη Διονυσιακή λατρεία.  

Και ο Πενθέας, από την άλλη πλευρά, γιος της Αγαύης και του Εχίονα, εγγονός του Κάδμου του ηγεμόνα της πόλης, δεν αποδέχεται αυτήν τη νέα θρησκεία, ενώ κατηγορεί τον Διόνυσο για ψευτοθεό και ότι σαγηνεύει και παρασέρνει τις γυναίκες στη βακχεία, αφήνοντας πίσω τις οικογένειές τους. Ο Θεόμαχος Πενθέας έρχεται αντιμέτωπος ακόμη και με την ίδια τη μητέρα του, ενώ ο Τειρεσίας με τον Κάδμο στέκονται θετικοί και δεκτικοί απέναντι στη θεϊκότητα του Διονύσου, αλλά και σε αυτήν τη νέα θρησκεία, όχι επειδή απαραίτητα πιστεύουν, αλλά κυρίως επειδή σκέπτονται τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η χώρα των Θηβών, εάν απορρίψει το Θείο.

Και δικαιώνονται, μιας και ο Διόνυσος δεν αστειεύεται και πρόκειται να τιμωρήσει τον Πενθέα για την ασέβειά του. Έτσι τον πείθει να μεταμφιεστεί σε γυναίκα, μιας και οι Μαινάδες δεν ανέχονται την ανδρική παρουσία, και τον οδηγεί στα κρησφύγετά τους. Εκεί, κατά τη διάρκεια της ιερουργίας τους,  θα συναντήσει τη μητέρα του, Αγαύη, η οποία, μέσα στην έκστασή της, τον αντιλαμβάνεται ως λιοντάρι και τον κομματιάζει με τα ίδια της τα χέρια. Η Αγαύη περιφέρει, στη Θήβα, με περηφάνια το σπάνιο θήραμα που κατατρόπωσε. Ο πατέρας της είναι αυτός που θα τη βοηθήσει να αντιληφθεί το τι έπραξε πάνω στη θόλωσή της κι όταν εκείνη συνέρχεται και συνειδητοποιεί το αποτρόπαιο έγκλημά της,  θρηνεί απαρηγόρητη.

∞

Με επίκεντρο το φαινόμενο του μαιναδισμού (συμβαίνει όταν προσωρινά, η προσωπικότητα του ανθρώπου αντικαθίσταται από μια άλλη), ο Ευριπίδης το 407 π.Χ., γράφει την τραγωδία «Βάκχες», η οποία παίχτηκε, την επόμενη χρονιά, μετά τον θάνατό του.

Σήμερα, το έργο του Ευριπίδη μεταφράζεται από τον Θεόδωρο Στεφανόπουλο και σκηνοθετείται, με έμπνευση, από την  Έλενα Μαυρίδου. Μια σκηνοθετική προσέγγιση, η οποία δημιουργεί έναν ποιητικό ρεαλισμό, μια ατμόσφαιρα θρησκευτικότητας και ένα ευρύ φάσμα των συναισθημάτων, μέσα από την έκσταση του χορού, που παρασέρνει τον θεατή, όσο τα τύμπανα δονούν τα σωθικά του. 

Μια καθ’ όλα χορογραφημένη παράσταση, όπου ο Χορός (Κική Καραΐσκου, Δήμητρα Κούζα, Σοφία Κουλέρα, Χριστίνα Μαριάνου, Μαριάμ Ρουχάτζε), μέσα από τον εκστατικό, τελετουργικό χορευτικό βηματισμό, που παραπέμπει στα αναστενάρια και υπό τον ήχο του νταουλιού και της λίρας, μαγεύει τους θεατές. Ένας Χορός όπου αυτοσυγκεντρώνεται, προετοιμάζεται ψυχικά, υποστηρίζεται από την έντονη μουσική και τον ρυθμό των οργάνων, χτυπά τα πόδια ρυθμικά, σκύβει, γέρνει, υψώνει τα χέρια, με ρυθμικά επιφωνήματα ή σε άλλες περιπτώσεις φέρει στη μέση κουδούνες, που, με τον εκκωφαντικό τους θόρυβο, φέρουν το δικό τους μήνυμα, μέχρι να τελειώσει το ιεροτελεστικό πέρασμά του και να αποσυρθεί σιωπηλά στην άκρη, άλλοτε ως παρατηρητής και άλλοτε ως ρυθμιστής.

Οι μάσκες, γλυπτά πραγματικά, του Αλέκου Μπουρελιά, που χρησιμοποιούνται για τις μεταμορφώσεις σε ζώα, ζωντανεύουν το κείμενο, οι φωτισμοί από προβολείς ή από τους προτζέκτορες, του Περικλή Μαθιέλλη, δημιουργούν σκιάσεις και τα σκηνικά και τα ρούχα, της Δήμητρας Λιάκουρα, δημιουργούν τα απαιτούμενα εικονικά πεδία.

Ο Δημήτρης Λάλος, ως Διόνυσος, ο Γιώργος Χριστοδούλου, ως Πενθέας, ο Θανάσης Δόβρης, ως Κάδμος, η Βίκυ Βολιώτη στον ρόλο του Τειρεσία και η Έλενα Μαυρίδου ως Αγαύη, μαζί με τους Άγγελος Γιώργος Τριανταφυλλίδης, Δούλος Στέργιος Κοντακιώτης, Δήμητρα Κούζα και τους επί σκηνής μουσικούς Γιώργος Μαυρίδης, Βασίλης Κόκλας, ξεπερνούν τον εαυτό τους, βακχεύοντας ακόμη και τους εκστασιασμένους θεατές, που βρίσκονται συμμέτοχοι στην τελετουργία, στον οργιαστικό χορό της θεϊκής δύναμης του Βάκχου, σε αυτήν την επιστροφή του ζωώδους πάθους, σε αυτήν την ορμή της ζωής.

Ο ρυθμός, που θυμίζει Θράκη, οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις τους στα όρια της εξάντλησης, που παραπέμπουν στους αναστενάρηδες και η διονυσιακή υπέρβαση των σωμάτων τους, δημιουργούν μια καθηλωτική παράσταση, την οποία εφόσον επιστρέψει στην Αθήνα, μετά από την καλοκαιρινή της περιοδεία ανά την επικράτεια, με χαρά την ξαναβλέπω.

Περισσότερα εδώ.

Έλενα Χατζοπούλου, Ιούλιος 2023