Είδαμε την παράσταση ‘Το χρονικό των δέκα ημερών – Αϊβαλί 1922’ στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης
Η κυρά Μαρίνα, η μάνα του πατέρα μου, έφυγε με τη θεία της, παιδάκι από το Αϊβαλί, λίγο πριν γίνει η μεγάλη καταστροφή το 1922. Συγκεκριμένα, λίγους μήνες πριν, από συγγενείς που είχαν στον Πειραιά, πληροφορηθήκαν ότι υπήρχαν κάποιες φήμες για πολιτική αναταραχή στην Τουρκία και αντίδραση που θα προερχόταν από την εκστρατεία του ελληνικού στρατού εκεί. Αναμνήσεις δεν είχε, λόγω ηλικίας, και η θεία της, που βρέθηκε νύφη στη Λευκάδα (τι άλλη μοίρα να είχε μια νέα κοπέλα 100 χρόνια πριν, ξένη και φτωχή σε ένα ξένο μέρος και με ένα ορφανό ως “προίκα”…), είχε να λέει πως, όταν μείνανε μόνες τους (θάνατος από ατύχημα, των γονιών της μικρής Μαρίνας), αντιμετώπισαν πολλά προβλήματα από τους ντόπιους (Έλληνες) που είχαν βάλει στο μάτι την όποια περιουσία τους. Πέραν αυτού, θυμόταν πως με τους Τούρκους δεν είχαν ποτέ πρόβλημα και συμβίωναν αρμονικά οι απλοί άνθρωποι μεταξύ τους. Για τα γεγονότα του διωγμού και τη σφαγή, εκείνο που με βεβαιότητα έλεγε, ήταν πως υπόβοσκε ζήλια και μίσος σε λίγους φανατικούς, που εκτοξεύτηκε στα κόκκινα με την παρουσία του στρατού από την Ελλάδα εκεί και τα όσα έκανε στην προέλασή του στα βάθη της Ανατολίας και που επηρέασαν μεγάλο κομμάτι του κόσμου που μέχρι τότε ήταν πιο ψύχραιμος.
Στο χρονικό των δέκα ημερών, η αδερφή του Ηλία Βενέζη, εν είδει ημερολόγιου, περιγράφει τα γεγονότα από την ημέρα εισβολής του τουρκικού στρατού στο Αϊβαλί, τη σύλληψη του αδερφού της, τις προσπάθειές της να τον σώσει, τη γνωριμία της με τον Κεμαλιτίν – στρατιωτικό που υπηρετούσε στη φρουρά της πόλης, μέχρι την αποχώρησή της από την πόλη, αφού δεν κατάφερε να πάρει μαζί της τον, νεαρό τότε, Ηλία. Πόσο δύσκολο είναι το εγχείρημα να γίνει ένα τέτοιο κείμενο παράσταση και να χαθεί στην πληθώρα των ομοειδών άλλων με παρόμοια θεματική;
Η δυσκολία είναι μεγάλη, καθώς υπάρχει μεγάλο συναισθηματικό φορτίο σε αυτές τις εξιστορήσεις και ελλοχεύει ο κίνδυνος να πέσει το κοινό σε μια λούπα συγκίνησης και να χάσει το υπόλοιπο των νοημάτων. Αυτό, με πολύ μεγάλη χαρά, διαπίστωσα πως δεν συνέβη στην παράσταση, που επιμελήθηκε και σκηνοθέτησε η Μάνια Παπαδημητρίου και παρακολούθησα πριν λίγες μέρες.
Σε ένα λιτό σκηνικό, που θύμιζε παράσταση αναλογίου, στην πρώτη ματιά, μια μουσικός, τρεις ηθοποιοί και μια τραγουδίστρια, μας μεταφέρουν στις μέρες του μεγαλου κακού, που συνέβη στη Μικρά Ασία, χωροθετώντας ως τοποθεσία το Αϊβαλί. Με αφηγήσεις μάς “έχτισαν” οι τρεις ερμηνευτές την περιρρέουσα ατμόσφαιρα της εποχής, προτού αναλάβει η Αγάπη Βενέζη, μέσα από τον μονόλογό της, να αναδείξει την ιστορία.
Με τη συνοδεία της πρωτότυπης μουσικής από τη Μαρίνα Χρονοπούλου, τη φωνή της Ηρώς Σαΐα σε τραγούδια του τόπου και όχι μόνο (κατα βάση αντιπολεμικά) και την αφηγηματική συμβολή της Μάνιας Παπαδημητρίου, μαζί με τον Βαγγέλη Ψωμά, ως θεατές ζήσαμε έντονα την ιστορία της 23χρονης, τότε, Αγάπης (εξαιρετική στον ρόλο η Αγγελική Καρυστινού), που βρήκε στήριγμα σε έναν “εχθρό”, έναν άνθρωπο που μέχρι χθες δεν τον ενιωθε έτσι. Κι όμως, ο Κεμαλιτιν, αυτός ο Τούρκος στρατιωτικός, αποφάσισε να τη βοηθήσει γιατί έμοιαζε με την αδερφή του, Ζεχρά… η αποκάλυψη πως η αδερφή και οι γονείς του είχαν δολοφονηθεί στο χωριό του από Έλληνες στρατιώτες και όμως αυτός επιλέγει να “πατήσει” την υπόσχεσή του, γνωρίζοντας πως, αν μαθευτεί, θα καταδικαστεί για εσχάτη προδοσία, ήταν η πιο “δύσκολη” στιγμη της παράστασης, καθώς διαπιστώσαμε ξανά και με έναν όχι εύπτετο τρόπο, αυτό που σχεδόν όλοι γνωρίζουμε, πως οι απλοί άνθρωποι, ανεξαρτήτως εθνικότητας, δεν έχουν απολύτως τίποτα να χωρίσουν μεταξύ τους και συχνά γίνονται βορά των διαθέσεων και των παιγνίων των “μεγάλων”.
Η υπόσχεση που τηρήθηκε από την Αγάπη, να γράφει σε αυτόν τον ευγενικό άνδρα γράμματα που δεν θα ταχυδρομηθούν ποτέ και έτσι να κρατάει ζωντανή την ανάμνησή του, μέχρι την τελευταία μέρα της ζωής της, ήταν ένα πολύ γλυκό και συγκινητικό κλείσιμο σε μια ιστορία, που δεν ακολούθησε την πεπατημένη της εύκολης συγκίνησης και της καταδίκης του “εχθρού” για όλα όσα συνέβησαν, αλλά που μας έβαλε, με τον δικό της τρόπο, μέσα της και μας έδειξε καταστάσεις και συναισθήματα που 100 χρόνια μετά, η τεχνολογία, οι πανδημίες και η ίδια η ζωή, εν γένει, με τις δυσκολίες της, πολύ φοβόμαστε ότι προσεχώς θα υπάρχουν μόνο ως αναφορές και θα τις βλέπουμε όλο και πιο σπάνια….
Πολλή συγκίνηση, σφίξιμο στο στομάχι, στο άκουσμα ξανά ιστορικών στοιχείων για τη μεγάλη συμφορά και η ίδια ρητορική ερώτηση… γιατί έπρεπε να γίνουν όλα λάθος και να πονέσουν τόσοι πολλοί άνθρωποι και από τους δύο λαούς;
Εξαιρετική η όλη η προσέγγιση και η υλοποιήση από τη Μάνια Παπαδημητρίου, παρουσιάζει μια δουλειά που βάζει ερωτήματα στο κοινό, υπενθυμίζει τις ιστορικές μνήμες (όχι με τον μανδύα της ωραιοποίησης) και ευτυχεί όλη η ομάδα, που δούλεψαν μαζί, να αντιλαμβάνεται το όραμά της και το κάνουν όλοι ξεχωριστά δικό τους, συμπληρώνοντάς το ο καθείς με την αύρα του.
Αξίζει πραγματικά, αν δεν έχετε προγραμματίσει κάτι για 31 Οκτωβρίου ή 1 Νοεμβρίου να κατηφορήσετε την Πειραιώς, στην προσφυγική μας γειτονιά, τον Ταύρο, και να γίνετε κι εσείς κοινωνοί αυτής της υπέροχης προσπάθειας.
Περισσότερα εδώ.
Θοδωρής Κ., Οκτώβριος 2022
