Είδαμε την παράσταση ‘Θεόφιλος’ στο θέατρο Άλφα
Υπάρχει ένας Έλληνας ζωγράφος που χαίρει τεράστιας αναγνώρισης για την αυθεντικότητα της τέχνης του και που ενέπνευσε με το έργο του πολλούς μετέπειτα εικαστικούς καλλιτέχνες. Ονομάζεται Θεόφιλος Χατζημιχαήλ και ίσως τον έχεις ακουστά. Ήταν ένας αυθεντικός λαϊκός άνθρωπος, που γεννήθηκε με ένα σπάνιο χάρισμα και, παρά τις προσπάθειες των δικών του να το “θάψουν”, αυτός τελικά έκανε το δικό του. Μια παράσταση για αυτόν τον σημαντικό Έλληνα παίζεται τα τελευταία χρόνια και, για κάποιους λόγους που ανήκουν στη σφαίρα του ανεξήγητου, παρότι είχα την επιθυμία να την παρακολουθήσω, τα κατάφερα πολύ πρόσφατα – άλλωστε, όπως μας λέει κι ο ίδιος ο Θεόφιλος, “πάντα θα επιστρέφω”…
Αγαπημένος χώρος το θέατρο Άλφα, με μεγάλη θεατρική διαδρομή και ιστορία. Τετάρτη απόγευμα, παρκάρουμε στη Σολωμού, πληρώνουμε ηλεκτρονικά τη θέση στάθμευσης και κατευθυνόμαστε προς το θέατρο. Ειναι λίγο κρύα η μέρα, Μάρτης γαρ, και στο φουαγιέ του θεάτρου θα βρούμε αρκετή ζέστη. Και μερικά μέλη ενός συλλόγου, που ήρθαν να δουν κι αυτοί την παράσταση – είναι αρκετά ζωηροί και μιλούν δυνατά… μεγαλύτεροι από εμάς στην ηλικία, αλλα με πολύ ανεβασμένη διάθεση, σε αντίθεση με τους δυο μας, που ευελπιστούμε να μας φτιάξει το κέφι το έργο…. δύσκολη μέρα αυτή η Τετάρτη.
Επί σκηνής, δύο αντίγραφα γνωστών έργων του και, στην προβολή, άλλα έργα του και φωτογραφίες του ζωγράφου. Και όταν κλείνουν τα φώτα, λες και ζωντάνεψε η φωτογραφία και μπροστά στα μάτια μας ο ίδιος ο Θεόφιλος!
Μας ενημερώνει πως έχει πει στον Θεό πως πάντα θα επιστρέφει, ανεξαρτήτως εποχής, γιατί αγαπάει πολύ τη χώρα του και έχουν συμφωνία γι’αυτό. Με την φουστανέλα του και την λοιπή στολή του τσολιά, τα ρούχα που πάντα προτιμούσε, ξεκινάει να αφηγείται το πού γεννήθηκε. Στη Μυτιλήνη και ήταν το μεγαλύτερο παιδί ενός τσαγκάρη και της κόρης ενός αγιογράφου – μωρό ήταν ακόμη, όταν διαπίστωσαν οι συγγενείς πως το παιδί δεν χρησιμοποιεί το δεξί, το “καλό” χέρι, αλλά το αριστερό, και εκεί πρωτοακούστηκαν τα πρώτα κοροϊδευτικά σχόλια και ο πατέρας του προσπάθησε να τον “συνετήσει”. Τον πρόοριζε, άλλωστε, για κληρονόμο στο τσαγκαράδικο και του έκανε κατήχηση, μιας και ο μικρός Θεόφιλος δεν έδειχνε μεγάλη σπουδή για τα γράμματα. Ομως, τα γονίδια και η σχέση με τον παππού του και τον θείο του, αγιογράφοι κι οι δύο, μύησαν τον μικρό στον κόσμο των χρωμάτων και των απεικονίσεων.
Όταν μεγάλωσε κάπως, αντιλήφθηκε πως οι αγιογραφίες και τα αυστηρά τους μέτρα δεν ήταν αυτό που ο ίδιος λαχταρούσε να υπηρετήσει, αλλά κάτι άλλο πιο ζωντανό, πιο λαϊκό, πιο ελληνικό. Για να το πετύχει αυτό, μόλις έκλεισε τα δεκαοχτώ, θα φύγει για την απέναντι ακτή του Αιγαίου, την Ιωνία, και θα βρεθεί να δουλεύει ως θυρωρός του Ελληνικού προξενείου, ενώ παράλληλα έκανε τις πρώτες ζωγραφικές του απόπειρες. Θα φύγει κάποια στιγμή κι από εκεί και, μετά από περιπλανήσεις, θα βρεθεί στον Βόλο, όπου θα εργάζεται σε διάφορες περιστασιακές δουλειές και θα ζωγραφίζει τοιχογραφίες στο σπίτι ενός μεγαλοκτηματία, που ήταν φίλος και προστάτης του, και σε διάφορα μαγαζιά της πόλης, έναντι μικρού αντιτίμου.
Ο άνεκπλήρωτος έρωτας για την κόρη της σπιτονοικοκυράς του στη Σμύρνη θα τον κάνει να επιστρέψει, αλλά η είδηση του γάμου της θα τον καταρρακώσει ψυχολογικά και θα φύγει ξανά για τον Βόλο. Εκεί, θα μάθει τα νέα της μικρασιατικής καταστροφής και, στα προσφυγικά της πόλης, εκεί που σήμερα είναι ο δήμος της Νέας Ιωνίας, θα ψάχνει για φίλους και γνωστούς και θα προσπαθήσει, με την τέχνη του, να ομορφύνει λίγο τις παράγκες των προσφύγων. Ένα γεγονός που συνέβη με τη “συμμετοχή” του σε βάρος των πονεμένων αυτών ανθρώπων, τον επηρέασε ιδιαιτέρως και αναζήτησε, στην επιστροφή στην πατρίδα του, την ηρεμία – εκεί, πάλι οι συγγενείς και οι συντοπίτες τον χλεύαζαν για την τέχνη και την ιδιοσυγκρασία του, μέχρι που ένας Έλληνας της διασποράς ήρθε και τον αναζήτησε, αναγνωρίζοντας το έργο του· οπότε, από εκείνη τη στιγμή και μέχρι τον θάνατό του, κάπως σαν να αναγνωρίστηκε η αξία του και το έργο του από τους σύγχρονούς του…
Το υπέροχο κείμενο του Θανάση Σκρουμπέλου καταφέρνει να αποδώσει με πολύ συναίσθημα και αρκετές πληροφορίες ταυτόχρονα, για μια Ελλάδα που η γνώση μας είναι ελλειπής, την προσωπικότητα αυτού του σπουδαίου ανθρώπου. Μας τοποθετεί μέσα στη ζωή του Θεόφιλου και προσωπικά μου έφερε εικόνες από τα παιδικά χρόνια στο νησί (στο Ιόνιο), όπου κάποιοι συλλέκτες και άλλοι ντόπιοι καλλιτέχνες, δοκίμαζαν τη χλεύη της κοινωνίας και κυκλοφορούσαν με την ταμπέλα του “τρελού”, για να αποκατασταθούν από τα παιδιά όλων, που πρόσφατα, από τις συλλογές και τα έργα που άφησαν πίσω τους, δημιούργησαν δύο μουσεία στην πόλη – ένα ζωγραφικής και ένα με κειμήλια από την ιστορία του τόπου.
Η σκηνοθεσία του Νίκου Βερλέκη είναι δωρική και εκμεταλλεύεται στο έπακρο, πέρα από την ομοιότητα του Θοδωρή Προκοπίου, την ερμηνευτική του δεινότητα. Είναι τέτοια η ταύτιση του ηθοποιού με τον ήρωα, που, στη διάρκεια της παράστασης, πειστήκαμε ότι όντως ο Θεόφιλος έχει επιστρέψει ως πνεύμα και πως ευχαρίστως, αν μας ζητούσε να μας ζωγραφίσει στους τοίχους του σπιτιού μας Μεγαλέξανδρους και ήρωες και Αρετούσες, θα του ανοίγαμε την πόρτα! Εκπληκτική ερμηνεία και, μετά το τέλος, τα λίγα λόγια που μας απηύθυνε ως ευχαριστία, ήταν από τις πιο συγκινητικές και όμορφες στιγμές της θεατρικής χρονιάς για εμένα…
Είμαι πολύ ευτυχής που κατάφερα να παρακολουθήσω τον “Θεόφιλο”. Είναι μια παράσταση-κόσμημα και αφού την έχουν παρακολουθήσει και στο ελληνικό κοινοβούλιο, θα έπρεπε κάποιος να φροντίσει να υπάρξει ένας χώρος που θα παρουσιάζεται αποκλειστικά για τους μαθητές των σχολείων της πόλης, γιατί από μια τέτοια διαδικασία, πέραν του προφανούς, του να μάθουν για ένα σημαντικό Έλληνα τα παιδιά, θα παίρνανε μαθήματα ωραίας ελληνικής γλώσσας, ιστορίας και προπάντως ηθικής, που δυστυχώς στις μέρες ολοένα και περισσότερο συναντάμε σε θεατρικά κείμενα παρά στην καθημερινότητα…
Περισσότερα εδώ.
Θοδωρής Κ., Μάρτιος 2022
