Είδαμε την παράσταση ‘Terror – Reloaded’ στο Θέατρο Αθηνών
«Στις 26 Μαΐου και λίγο μετά τις οχτώ το απόγευμα, ένα αεροπλάνο της Lufthansa ταξιδεύει από το Βερολίνο προς στο Μόναχο με 164 επιβάτες, υπό καθεστώς ομηρίας. Η διαταγή του τρομοκράτη προς τον πιλότο, είναι να το ρίξει στο γήπεδο Allianz Arena του Μονάχου, κατά τη διάρκεια του αγώνα Γερμανίας – Αγγλίας, τον οποίο παρακολουθούν ζωντανά 70.000 φίλαθλοι και το οποίο βρίσκεται μόλις 15 χιλιόμετρα μακριά. Η Γερμανική κυβέρνηση ενημερώνεται άμεσα και σηκώνει δυο μαχητικά αεροσκάφη για να παρακολουθούν την κατάσταση από απόσταση αναπνοής και να περιμένουν οδηγίες. Αγνοώντας τις αντίθετες, ρητές εντολές, ο ένας πιλότος του μαχητικού καταρρίπτει το αεροπλάνο, σκοτώνοντας 164 ανθρώπους, για να σώσει 70.000».
Η δίκη ξεκινάει. Η σκηνή του θεάτρου είναι το δικαστήριο και οι θεατές στην πλατεία οι ένορκοι ή οι δημογέροντες, αν προτιμάτε. Είναι αυτοί που, όταν η διαδικασία ολοκληρωθεί, θα ψηφίσουν, Αθώος ή Ένοχος. Ο δικαστής, η εισαγγελέας, ο δικηγόρος υπεράσπισης, ο ένστολος κατηγορούμενος, ο προϊστάμενος του κατηγορούμενου ως μάρτυρας και μια άλλη μάρτυρας, σύζυγος ενός από τους νεκρούς του αεροπλάνου, όλοι παρόντες. Όλοι έτοιμοι για την ακροαματική διαδικασία – παράσταση.
Ο κατηγορούμενος δηλώνει απερίφραστα ότι, για να γλυτώσει τους 70.000 φιλάθλους, αποφάσισε, σύμφωνα με τη συνείδηση και την εκπαίδευσή του, να παραβεί τις εντολές και να αποφασίσει μόνος του για τον θάνατο των λίγων και όχι των πολλών. Τα ερωτήματα πολλά και ποικίλα. Οι εντάσεις διαρκείς. Η υπεράσπιση στον ρόλο της και η εισαγγελέας καταπέλτης. Βρέθηκε ο ταγματάρχης Lars Koch, στην ακραία εκείνη συνθήκη που σε κάνει να περάσεις στον αχανή εκείνο χώρο της παραβίασης του «σωστού»; Η ενοχή είναι σχετική ή όχι; Και ποια ιστορία κρύβεται πίσω από την ιστορία;
Ενώ το ερώτημα είναι παλιό και φιλοσοφικό: επιτρέπεται να θυσιαστούν οι ζωές λίγων ανθρώπων, για να σωθούν οι ζωές πολλών;
Ποια είναι εκείνα τα νομικά εργαλεία που μπορούν να οδηγήσουν σε μια ασφαλή και δίκαιη ετυμηγορία; Τι σημαίνει αυτενέργεια, ποιος κώδικας τιμής και ποια δικαιοσύνη οπλίζει το χέρι του πιλότου; Και η ηθική; Υπάρχει και τι ρόλο παίζει; Και από ποια πλευρά την αντικρίζεις; Υπάρχει σε μια τέτοια περίπτωση δίκαιο και άδικο; Δολοφόνος ή ήρωας;
Όλες οι πλευρές έχουν καταθέσει τις απόψεις τους. Η σειρά των ενόρκων έφτασε. Οι ένορκοι – θεατές, ψηφίζουν και οι ψήφοι τους καταμετρώνται. Το αποτέλεσμα της ετυμηγορίας τους ανακοινώνεται από τον Πρόεδρο του Δικαστηρίου. Κανείς δεν γνωρίζει εάν θα ψηφίσουν ως υποψήφια θύματα ή ως υποψήφιοι θύτες…
Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, τα ερωτήματα σχετικά με την τρομοκρατία και με το πώς μπορεί να συμπεριφερθεί η κοινωνία, είναι επιτακτικά. Ο Ferdinand von Schirach, σύμφωνα με τη Μιρέλλα Παπαοικονόμου, τραβά με βία το πάπλωμα από την ωραία κοιμώμενη ηθική μας και αφήνει στον θεατή, δηλαδή στη συλλογική συνείδηση, τη μοίρα του τραγικού ήρωα.
Η τρομοκρατία, ως πρόκληση, αλλάζει την κοινωνία, το δίκαιο και την ηθική, αλλάζει τη ζωή μας και τη σκέψη μας. Δεν είναι απλώς νομικό ζήτημα το πώς την αντιμετωπίζουμε. Είναι η ηθική μας επιλογή. Μια δικαστική υπόθεση μπορεί λοιπόν να είναι κατάλληλη για τη σκηνή, μιας και κάθε ποινική υπόθεση, κατά μία έννοια, είναι παρόμοια με μια θεατρική παράσταση.
Ακόμη, και μετά από αρκετές προσπάθειες, δεν είχε αποφασιστεί πώς θα αντιμετωπιζόταν ποινικά ένας πιλότος σε μια τέτοια περίπτωση ή αν κάποιος μπορεί να σκοτώσει αθώους ανθρώπους για να σώσει άλλους (περισσότερους) αθώους. Στο δίλημμα αυτό, νομική απάντηση ακόμη δεν υπάρχει. Τα καθήκοντα συγκρούονται, αν και αυτό αποτελεί υπερνομική δικαιολογία, επομένως η πράξη είναι παράνομη, αλλά όχι υπαίτια. Και τίθεται το υπαρξιακό ερώτημα: Μπορεί κανείς να ζυγίσει τη ζωή με τη ζωή; Δεν υπάρχει ξεκάθαρα σωστή ή λάθος πλευρά, παρόλο που ό,τι κι αν γίνει ο πιλότος θα είναι πάντα ένοχος. Ή μήπως όχι;
Ο κόσμος μας είναι φτιαγμένος από ιστορίες, αλλά οι ιστορίες υπάρχουν μόνο από τη στιγμή που θα βρεθεί κάποιος να τις διηγηθεί. Και πρέπει να τις διηγούμαστε καλά. Ευτυχώς, ο Ferdinand von Schirach, όπως και ο σκηνοθέτης Γιώργος Οικονόμου, είναι άξιοι αφηγητές. Η ένταση των λέξεων ενισχύεται από τους υπέροχους ηθοποιούς, Μαρίνα Ασλάνογλου (εισαγγελέας), Βασίλης Παλαιολόγος (Πρόεδρος Δικαστηρίου), Μιχάλης Αλικάκος (συνήγορος υπεράσπισης), Γιώργος Σπάνιας (κατηγορούμενος – ταγματάρχης Lars Koch), Δημήτρης Λιόλιος (μάρτυρας υπεράσπισης), Βιργινία Ταμπαροπούλου (μάρτυρας κατηγορίας), ενώ στην ένταση συνηγορούν και οι φωτισμοί του Βαγγέλη Μούντριχα. Μια παράσταση – δικαστικό θρίλερ, σε ένα φανταστικό σενάριο, ιδιαίτερα σαγηνευτική, από το πρώτο της λεπτό.
Ένοχος ή αθώος λοιπόν; Μπείτε στην αίθουσα του δικαστηρίου, ακούστε τα στοιχεία και αποφασίστε κατά την κρίση σας. Η μοίρα του πιλότου είναι στα χέρια σας. Και υπάρχει μόνο ενοχή ή αθώωση.
Πραγματικά δεν θα ήθελα να ψηφίσω για μια πραγματική υπόθεση. Εσείς; Μπορείτε όμως να ψηφίσετε ως ένορκοι – θεατές, σε αυτήν την τόσο σημαντική παράσταση, με τη συνεχή αλλαγή των συναισθημάτων. Το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (μας) ίσως να μην είναι και τόσο σημαντικό, αλλά και μόνον η συζήτηση που ακολουθεί έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Νοέμβριος 2021
