Είδαμε την παράσταση ‘Προσωπική συμφωνία’ στο Από Μηχανής Θέατρο

Στην κάτω αίθουσα του «Από Μηχανής Θέατρο» αναπαρίσταται, φέτος το χειμώνα, μια ανάκριση, μιας ιδιαίτερης, αληθινής ιστορίας, η οποία διαδραματίζεται στο Βερολίνο, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μιας ιστορίας που αναφέρεται στη χρονική περίοδο κατά την οποία οι Αμερικάνοι ανακρίνουν τους πιθανούς συνεργάτες των Ναζί. Όχι τους απροκάλυπτους εγκληματίες πολέμου, αλλά τους φαινομενικά αθώους Γερμανούς, αυτούς που είχαν τη δύναμη και την επιρροή, των οποίων η συμβολή στον πόλεμο δεν ήταν σαφής και έπρεπε να διερευνηθεί και να αξιολογηθεί.

Κάποιοι είχαν δηλώσει δημόσια ότι δεν είναι σύμφωνοι με τις ενέργειες των Ναζί και ποτέ τους δεν εντάχθηκαν στο κόμμα, αλλά απλά συνέχισαν τις εργασίες τους και προσπάθησαν να παραμείνουν, ουδέτεροι, έξω από την πολιτική. Μια τέτοια περίπτωση αποτέλεσε και ο Wilhelm Furtwangler, ο διευθυντής της Φιλαρμονικής του Βερολίνου, που ήταν γνωστός ως ο «αγαπημένος» συνθέτης του Χίτλερ. Ο Furtwangler ανακρίνεται από τον Αμερικάνο συνταγματάρχη Steve Arnold, ο οποίος έχει βάλει σκοπό της ζωής του να αποδείξει τη σύνδεση του συνθέτη με τους Ναζί.

∞

Η ατμόσφαιρα στο ανακριτικό γραφείο μυρίζει μπαρούτι. Δύο κόσμοι πρόκειται να συγκρουστούν. Αυτός των άτεγκτων στρατιωτικών, που έχουν συναντήσει την κόλαση στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και στα κρεματόρια των Ναζί. Και αυτός ενός μεγάλου συμφωνικού συνθέτη του 20ου αιώνα, που βάζει την τέχνη πάνω από την πολιτική και που επιλέγει να παραμείνει στη χώρα του και υπηρετήσει τη μουσική του, την ορχήστρα του και το έθνος του. Δύο διαφορετικές οπτικές. Μια σκληρή αμείλικτη στάση, εναντίον ενός διευρυμένου πνεύματος. Η ανακριτική διαδικασία δεν θ’ ακολουθήσει κανένα πρωτόκολλο, ούτε καν τύπους, αλλά θα μετατραπεί σε μια προσωπική αντιπαράθεση μεταξύ του ρεαλισμού και του ιδεαλισμού.

Ο Arnold, ενώ έχει μηδαμινά στοιχεία, θέλει να αποδείξει ότι ο Furtwangler, ως μέλος του κόμματος, απολάμβανε τα προνόμια που του προσέφεραν οι Ναζί. Από την άλλη πλευρά, ο Furtwangler υποστηρίζει τις υψηλές του αξίες, ενώ υποστηρίζεται και από μαρτυρίες που αποδεικνύουν τη στάση του.

Η «Προσωπική συμφωνία» (Taking Sides), του βραβευμένου με τρία Oscar Sir Ronald Harwood, χαρακτηρίζεται ως αριστοτεχνική δραματουργία και πολιτικό θρίλερ.

Ο Νικήτας Τσακίρογλου, στον ρόλο του Wilhelm Furtwangler, στο πρώτο μέρος της ανάκρισης εμφανίζεται ήρεμος και σίγουρος για την αθωότητά του και μοιάζει να μην πιστεύει ότι μπορεί κάποιος να τον θεωρεί ένοχο. Στο δεύτερο μέρος, όμως, όταν το δίκιο τον πνίγει, η ταραχή του είναι εμφανής και η ένταση ανεβαίνει, όσο αντιλαμβάνεται ότι η εμμονή του συνταγματάρχη μπορεί να τον καταδικάσει, ανεξαρτήτως στοιχείων.

Ο Χρήστος Βαλαβανίδης, στον ρόλο του δεύτερου βιολιού της Φιλαρμονικής του Βερολίνου, είναι ένας μάρτυρας που με την πονηριά και τη γαλιφιά του και με αντάλλαγμα τη δική του απαλλαγή, αλλάζει τα δεδομένα της ανάκρισης. Ένα υποδόριο κωμικό στοιχείο, κόντρα στον αδυσώπητο συνταγματάρχη, κάνουν τον Βαλαβανίδη να κλέβει την παράσταση.

Ο Αλέξανδρος Μπουρδούμης, στο ρόλο του εμμονικού, συνταγματάρχη Steve Arnold, κινείται στα όρια της υπερβολής. Κι όμως τα καταφέρνει. Εξάλλου ο χαρακτήρας που υποδύεται, απαιτεί να είναι φωνακλάς, υστερικός μερικές φορές, άκαμπτος, ισχυρογνώμων και να φέρεται χυδαία απέναντι στον Furtwangler, τον οποίο περιφρονεί σκοπίμως, τον κάνει να αναμένει, παίζει παιχνίδια με την ανακριτική καρέκλα και προσπαθεί να εντυπωσιάσει τους ανωτέρους του.

Συμμετέχοντες, με ενδιαφέροντες τρόπους, στο δράμα που εκτυλίσσεται, οι Άννα Ελεφάντη, Μαρούσκα Παναγιωτοπούλου, Παναγιώτης Γουρζουλίδης, Κώστας Κουτρούλης, Δημήτρης Μπούρας. Έξοχοι όλοι στους ρόλους τους, οι οποίοι υποστηρίζουν και εξελίσσουν την ιστορία, δίνοντας όλα εκείνα τα στοιχεία που απαιτούνται. Σκηνοθεσία, φωτισμοί, κοστούμια και μουσική συνθέτουν με πειστικό τρόπο την εικόνα της μεταπολεμικής εποχής.

∞

Η περίπτωση του Furtwangler θεωρείται πολύπλοκη. Αν και περιγράφεται ως άνθρωπος με υπερηφάνεια και υψηλά ιδανικά, εν τούτοις μπορεί να χαρακτηριστεί μέχρι και αφελής, όταν πιστεύει ότι η τέχνη και η πολιτική θα μπορούσαν να μείνουν ανεπηρέαστες η μια από την άλλη. Παρέμεινε στη χώρα του, έγραψε μουσική, διηύθυνε ορχήστρες και κρυφά βοήθησε πάρα πολλούς Εβραίους να διαφύγουν. Η υπόθεσή του, ποτέ δεν διευκρινίστηκε, έμεινε καλυμμένη μ’ ένα πέπλο μυστηρίου, παρόλο που τα δικαστήρια δεν βρήκαν αξιόλογα στοιχεία, αν και για πολλούς ο Furtwangler επέλεξε τον λάθος τρόπο να ζήσει και να εργαστεί.

Η ιστορία δεν δικαιώνει καμιά πλευρά. Δεν διαφαίνεται ποιο είναι το καλό και ποιο το κακό. Παρουσιάζεται μόνο η σύγκρουση και η αντιπαράθεση των δύο αυτών μακρινών κόσμων και αναδεικνύονται οι διαφορετικές οπτικές, νοοτροπίες και ιδιότητες των ανθρώπων. Το δράμα δεν έχει τέλος, η κορύφωση και η κάθαρση δεν θα έρθουν, μιας και ο συνταγματάρχης αποφασίζει να συνεχίζει έως ότου, όπως δηλώνει, «τρελάνει τον συνθέτη», παρόλο που τα αποδεικτικά στοιχεία για την καταδίκη του είναι εντελώς ανεπαρκή.

Η παραμονή του Furtwangler στη Γερμανία, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, εγείρει ερωτηματικά και εξακολουθεί να συζητείται.

Περισσότερα εδώ.

Έλενα Χατζοπούλου, Φεβρουάριος 2019