Είδαμε την παράσταση ‘Οι μάγισσες του Σάλεμ’ στο Θέατρο Δημήτρης Χορν
Ο κορυφαίος θεατρικός συγγραφέας, Arthur Miller, υπήρξε θύμα του Μακαρθισμού και καταδικάστηκε επειδή αρνήθηκε να καταδώσει συναδέλφους του, στην Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων, για την κομμουνιστική τους δράση. Το κυνήγι εναντίον του πνευματικού κόσμου στις ΗΠΑ, επηρέασε τον Miller, ο οποίος, το 1953, ανεβάζει σε θέατρο του Broadway, το αλληγορικό, πολιτικό έργο-καταγγελία, «The Crucible» (χοάνη, χωνευτήριο, δοκιμασία) και κερδίζει τα βραβεία Tony και Donalson. Ο Miller, με αυτό το έργο του, εισάγει τον όρο «κυνήγι μαγισσών», όρος ο οποίος θυμίζει μια από τις πιο σκοτεινές στιγμές της αμερικάνικης ιστορίας.
Παρόλο που η μετάφραση – διασκευή του Νικορέστη Χανιωτάκη, αφαιρεί αρκετούς ρόλους, δεν χάνεται τίποτα από την ουσία του έργου, μιας και αυτό αναφέρεται σε πραγματική ιστορία.
Το Salem της Μασαχουσέτης, του 1692, ήταν μια κλειστή, πουριτανική κοινωνία που ζούσε κάτω από πολύ αυστηρούς ηθικούς κώδικες. Όταν όμως η Abigail (Ιωάννα Παππά), θα σχετιστεί με τον παντρεμένο και μεγαλύτερο της, John Proctor (Άλκης Σακελλαρίδης), κι εκείνος θα επιλέξει να παραμείνει με τη σύζυγό του Elizabeth (Ρένια Λουιζίδου), τότε η Abigail, ένα βράδυ που χορεύει μαζί με άλλα κορίτσια στο δάσος, κάνοντας μια τελετή, θα προσπαθήσει να τον φέρει στην αγκαλιά της. Την ίδια στιγμή στο Salem, κάποια κορίτσια αρρωσταίνουν, οι γιατροί δεν μπορούν να διαγνώσουν τα συμπτώματα της ασθένειάς τους και τότε θεωρείται ότι έχουν πέσει θύματα του σατανά και της μαγείας. Η κοινότητα του Salem κατηγορεί τα κορίτσια ότι ασχολούνται με τη μαγεία και ότι είναι υπαίτιες για όλα τα ανεξήγητα που συμβαίνουν. Τα κορίτσια αρχίζουν να αλληλοκατηγορούνται, ενώ το πιο εύκολο θύμα απ’ όλες είναι η Ινδή σκλάβα, Titumba, που συκοφαντείται και, υπό την πίεση της κατηγορίας, ομολογεί στον δικαστή Danforth (Νικήτας Τσακίρογλου). Κατηγορείται επίσης και μια φτωχή γυναίκα, η Sarah, ενώ η Abigail βρίσκει την ευκαιρία για να κατηγορήσει και την Elizabeth, ελπίζοντας έτσι να την ξεφορτωθεί. Η ομολογία, όλων όσων επιλέγουν αυτόν τον δρόμο, πυροδοτεί ένα κυνήγι μαγισσών, όπου 19 άντρες και γυναίκες απαγχονίζονται, ενώ πολλοί στέλνονται στη φυλακή… Οι δίκες που στήνονται, υποτίθεται ότι γίνονται για να σωθεί το χωριό, από τις κακές δυνάμεις που προκαλούν όλα τα ατυχήματα και τις συμφορές, ενώ όσοι ομολογήσουν και κατονομάσουν άλλους, το δικαστήριο τους αντιμετωπίζει πιο ευνοϊκά και με μια δήλωση αθωότητας γλυτώνουν από τον απαγχονισμό….
Ήταν η πίστη στο υπερφυσικό, που έπαιξε τόσο σημαντικό ρόλο στις δίκες των μαγισσών; Ήταν οι ηθικές πιέσεις, οι κοινωνικές εντάσεις ή οι δικαστικές αδυναμίες που βοήθησαν να κλιμακωθεί αυτή η κατάσταση; Σίγουρα ο πουριτανισμός πρόσφερε ένα εξαιρετικά γόνιμο έδαφος και για να φυτρώσουν και για να ανθίσουν οι πεποιθήσεις περί μαγείας. Η μαγεία ήταν το έγκλημα που δημιουργήθηκε και επιβλήθηκε σε αθώους ανθρώπους και ιδίως στις γυναίκες, σε περιόδους μαζικού φόβου και υστερίας. Κι όταν ο φόβος επικρατεί, τότε αρκεί να δοθεί ένα έναυσμα για να κυνηγηθεί ο αποδιοπομπαίος τράγος, δηλαδή η μάγισσα, δηλαδή το άτομο που άδικα και παράλογα θα αποτελέσει το αντικείμενο του διωγμού…
Η δίκη των μαγισσών στο Salem είναι η πλέον γνωστή δίκη του 17ου αιώνα, ενώ εκτιμάται ότι από το 1560 έως και το 1630, περίπου 50.000 άτομα στον Νέο Κόσμο και στην Ευρώπη, κάηκαν στην πυρά, με την κατηγορία ότι ασκούσαν μαγεία. Τα μέλη των εκκλησιών όφειλαν να ακολουθούν έναν αυστηρό τρόπο ζωής, βασισμένο σε αυστηρούς ηθικούς κώδικες, ενώ οι συμπεριφορές τους παρακολουθούνταν και αστυνομεύονταν, ακόμη και από τους γείτονές τους. Όπως και οι… σκέψεις τους… Ήταν πολύ εύκολο, λοιπόν, να είναι δακτυλοδεικτούμενοι, όσοι δεν συμμορφώνονταν και όσοι δεν ζούσαν σύμφωνα με τους πουριτανικούς όρους. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον οι διαφωνίες ή οι αντιδικίες των γειτόνων, μπορεί να μεταλλαχθούν σε κατηγορίες και απειλές… και οι προσωπικές έχθρες και μνησικακίες μπορεί να γίνουν θανατηφόρες…
Στο Θέατρο «Δημήτρης Χόρν», παρακολουθούμε μια παράσταση που θυμίζει τελετουργία. Ο Νικορέστης Χανιωτάκης προσεγγίζει με φαντασία και δυναμισμό την ιστορία του Salem και, παρά το νεαρό της ηλικίας του, σε όλες του τις δουλειές, η προσοχή στην λεπτομέρεια τον χαρακτηρίζει. Ο Νικήτας Τσακίρογλου (στον ρόλο του δικαστή Danforth) δεν χρειάζεται συστάσεις, ενώ ακόμη και η εμφάνισή του στη σκηνή προκαλεί τη δόνηση που προκαλούν οι μεγάλοι πρωταγωνιστές. Ο Άκης Σακελλαρίου (στον ρόλο του John Proctor) εντυπωσιάζει με την ώριμη ερμηνεία του, η Ρένια Λουιζίδου (στον ρόλο της Elizabeth) είναι τόσο «βαριά», όσο επιτάσσει ο ρόλος της και η εποχή, ενώ η Ιωάννα Παππά (στον ρόλο της Abigail) είναι, για άλλη μια φορά, αέρινη και εκφραστική. Μέσα στο ξεχωριστό, σκοτεινό σκηνικό της Αρετής Μουστάκα και της Έμιλυ Ονησιφόρου, στήνεται, σε όλο το μήκος της σκηνής, ένα «πατάρι», σε σχήμα μεσαιωνικού σταυρού, όπου επάνω του διαδραματίζεται, κυρίως, όλη η ιστορία. Στο κέντρο του σταυρού υπάρχει μια καταπακτή, ως χοάνη – χωνευτήριο (The Crucible), μια είσοδος δηλαδή για τα ακόμη πιο σκοτεινά μονοπάτια. Παντού γύρω γυμνοί κορμοί δένδρων, για να θυμίζουν τον δυστοπικό τόπο, ενώ οι εμπνευσμένοι φωτισμοί της Χριστίνας Θανάσουλα, δημιουργούν δραματικές και εντυπωσιακές σκιάσεις. Μαζί με τα κοστούμια της Χριστίνας Πανοπούλου, τη διδασκαλία της κίνησης από την Αντιγόνη Γύρα και την πρωτότυπη μουσική σύνθεση από τον Γιάννη Μαθέ, η ατμοσφαιρική παράσταση «Οι Μάγισσες του Σάλεμ» γοητεύει τον θεατή. Οι Μελίνα Βαμβακά, Γιάννης Καλατζόπουλος, Γεράσιμος Σκαφίδας, Κατερίνα Νικολοπούλου, Θωμάς Γκαγκάς και τα κορίτσια του δάσους, Ισιδώρα Δωροπούλου, Μαρία Μοσχούρη, Αντουανέτα Παπαδοπούλου και Δανάη Ομορεγκιέ Νεάνθη, ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των ρόλων τους, ενώ ο καθένας δίνει τη δική του πινελιά και σε κάνει να τον προσέξεις, μιας και σε κάποιες στιγμές είναι οι πρωταγωνιστές.
Σίγουρα η υποκρισία, η συκοφαντία, η προδοσία, η τυφλή κρίση, ο φόβος, ο φανατισμός, οι προκαταλήψεις και ο δογματισμός, είναι τα κύρια στοιχεία της ιστορίας μας. Η δυστοπική κατάσταση της κοινωνίας, η υστερία, οι δαιμονολογίες και οι δεισιδαιμονίες της εποχής, αναπαρίστανται με ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο, ενώ η ένταση που υπάρχει στις σκηνές, αυτής της παράστασης, περιγράφει την εποχή και τις αντιλήψεις της, που αντανακλώνται, στον ρόλο της δικαιοσύνης και της εκκλησίας, όπου η εξουσία τις χρησιμοποιεί ως εργαλεία ελέγχου των ανθρώπων. Μια ιδιαίτερη παράσταση που μας άρεσε πολύ.
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Δεκέμβριος 2021
