Είδαμε την παράσταση ‘Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς’ στο θέατρο Αλκμήνη
Στην παράσταση «Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς», το τέλος το γνωρίζουμε από τον τίτλο ακόμη. Ξέρουμε ότι ο Ivan Ilyich είναι νεκρός. Άραγε τι άλλο έχουμε να δούμε; Ή τι άλλο έχουμε να αισθανθούμε; Ούτε καν λύπη, μιας και ούτε τον γνωρίζουμε ή μιας και γνωρίζουμε ότι πρόκειται για μυθοπλασία… Και τότε τι πρόκειται να παρακολουθήσουμε; Σίγουρα όχι ένα ευτυχές τέλος, ένα happy end… Εκτός… εκτός και αν η ευτυχία έχει πολλές διαστάσεις…
∞
Η παράσταση ξεκινάει. Ο θάνατος του Ivan Ilyich είναι το πρώτο που μαθαίνουμε και επίσημα πια. Ο Ilyich, ένας άτεγκτος δικαστής, μετά από ένα ατύχημα, βρίσκεται στα πρόθυρα του θανάτου. Και τότε είναι που κοιτάζει πίσω στη ζωή του και ξαφνικά του φαίνεται άσκοπη και ανούσια. Καθώς ο θάνατος πλησιάζει, η ιστορία εξελίσσεται, γίνεται όλο και πιο ενδοσκοπική και συναισθηματική, καθώς ο Ilyich αναλογίζεται τον λόγο της ασθένειάς του και του επερχόμενου θανάτου του. Κατά τη διάρκεια της μακράς και οδυνηρής αυτής διαδικασίας θανάτου, ο Ilyich αρχικά ασχολείται με την ιδέα ότι δεν αξίζει τον πόνο του, επειδή έχει ζήσει ορθά τη ζωή του, όμως σταδιακά, παρατηρώντας τις συμπεριφορές του περιβάλλοντος του, αρχίζει να αναρωτιέται αν όντως αυτό ισχύει. Ματαιοδοξία, υποκρισία, απληστία, έλλειψη συναισθήματος και έλλειψη αγάπης και συμπάθειας των ανθρώπων για τους άλλους. Ό,τι έδωσε στη ζωή του ο Ilyich, αυτό και έλαβε. Βιώνει μια γκάμα ανθρώπινων συναισθημάτων, από τη δυσπιστία στην κατάθλιψη, από τον θυμό στον Θεό και από την οικογένεια στην αδιαφορία. Αντιλαμβάνεται ότι η ζωή του ήταν παράλογη, κενή και απεχθής.
Η Praskovya Fëdorovna Golovin, η καθόλου συμπονετική σύζυγός του, δεν ενδιαφέρεται διόλου για αυτόν, εκτός αν κάτι την επηρεάζει άμεσα. Το ίδιο και τα παιδιά του, που αδιαφορούν για την αρρώστια, την απομόνωση και τη μοναξιά του, και μοιάζουν να μην τον συμπαθούν καν. Και μόνο ο Gerasim, ο νεαρός υπηρέτης, μια αθώα ψυχή που νοιάζεται για τους ανθρώπους, τη γη και όλα τα ζωντανά πλάσματα, έχει αναλάβει τον ρόλο του μοναδικού παρηγορητή και φροντιστή.
Και καθώς ο θάνατος τον υποτάσσει, μέρα με μέρα, ώρα προς ώρα και λεπτό προς λεπτό, τον αναγκάζει να αντιμετωπίσει την αλήθεια για τον εαυτό του. Αφήνει ακόμη και να φανεί η αγωνία του, η λύπη του, ο πόνος του και εκείνο το «γιατί» που τον ταλαιπωρεί. Μέχρι που ο φόβος του θανάτου διαλύεται και εκείνη την ύστατη στιγμή «ω, τι χαρά». Τότε που επιτέλους, επέρχεται η πνευματική λύτρωση και ο φόβος του θανάτου εξαφανίζεται μέσα στο φως.
Και μόλις ο θάνατος έρθει, το περιβάλλον δεν έχει παρά μόνο να σκεφτεί τα κέρδη και τις απολαβές του.
Η πιο διάσημη φιλοσοφική νουβέλα του Leo Tolstoy, γράφτηκε το 1886, αφορά τη ρώσικη αστική κοινωνία του 19ου αιώνα και αναφέρεται στον θάνατο και στη διαδικασία θανάτου. Ο Tolstoy, με τον «Θάνατο του Ivan Ilyich», ασχολείται με την αδυναμία της ανθρώπινης καρδιάς, τη ζωή χωρίς νόημα και τον θάνατο. Ο θάνατος διαπερνά την αφήγηση με έναν ρεαλιστικό τρόπο, που σε απορροφά, ενώ η ιστορία σε οδηγεί σε μια συλλογιστική, μεταφυσική εξερεύνηση του λόγου του θανάτου και στο τι σημαίνει να ζεις πραγματικά.
Τον Ivan Ilyich, ο Tolstoy τον παρουσιάζει δίχως στυλιζάρισμα. Είναι ένας άνδρας που έχει περάσει τη ζωή του, κυνηγώντας τον πλούτο και επαγγελματική του ανέλιξη και αγνοώντας επιδεικτικά την οικογένειά του. Μετά από το ατύχημα, του γίνεται σαφές ότι πρόκειται να πεθάνει. Και τότε, τις τελευταίες πια ημέρες, συνειδητοποιεί ότι έχει ζήσει μια άδεια ζωή, καθώς βρίσκει τον εαυτό του εντελώς μόνο του. Ο Tolstoy, μέσα από την ασθένεια του Ilyich, ουσιαστικά επανεκτιμά τη ζωή και αντιμετωπίζει με διαφορετικό μάτι τον θάνατο. Αρχικά ο Ilyich θεωρεί ότι δεν υπάρχει δικαιοσύνη, μιας και πιστεύει ότι δεν έχει κάνει τίποτα λάθος, όμως η συμπόνια ενός υπηρέτη του, σε αντίθεση με την αδιαφορία της οικογένειάς του, αλλάζει την πεποίθησή του. Έτσι αρχίζει και αντιλαμβάνεται ότι όλα τα χρόνια που ξόδεψε για να αναρριχηθεί κοινωνικά πήγαν άσκοπα, καθώς η επιτυχία και τα υλικά αποκτήματα δεν κοστίζουν τίποτα όταν ο θάνατος στέκει δίπλα σου και είσαι ολομόναχος.
∞
Η αφήγηση της ιστορίας, μέσα από δύο μόνο ηθοποιούς, οι οποίοι ερμηνεύουν και τους 18 ρόλους, τελικά λειτουργεί εξαιρετικά.
Και, ίσως αρχικά αναρωτηθούμε, εάν μπορούν μόνο δύο ηθοποιοί, με μια πολυθρόνα, να αποδώσουν τόσο πολλούς ρόλους. Μα και φυσικά μπορούν, όταν πρόκειται για τους ταλαντούχους Γιώργο Γαλίτη και Θανάση Κουρλαμπά, οι οποίοι, όχι μόνο ενσαρκώνουν όλους τους ρόλους, αλλά με μια καταπληκτική ερμηνευτική δεινότητα, γίνονται πότε ο ένας και πότε ο άλλος Ivan Ilyich. Χωρίς ποτέ, ως θεατής, να μπερδευτείς ή να αναρωτηθείς για το ποιος είναι ποιος. Δεν πολυσυμπαθώ αυτού του είδους το θέατρο, μιας και ταλαιπωρούμε για να καταλάβω ποιον ακριβώς ρόλο παρακολουθώ. Όμως αυτήν την παράσταση κυριολεκτικά την απήλαυσα. Η προσοχή μου δεν αποσπάστηκε στιγμή. Η ροή της γρήγορη και συναρπαστική. Η σκηνοθετική ματιά της Νικολαϊδου και το ταλέντο των Γαλίτη, Κουρλαμπά, η μουσική και τα φώτα, απογειώνουν αυτό, το πιο μικρό, έργο του Tolstoy.
Είναι εμπειρία για όποιον παρακολουθήσει αυτήν την παράσταση. Και ναι, τελικά η ευτυχία έχει πολλές διαστάσεις, ακόμη κι αν είναι της ύστατης στιγμής.
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Φεβρουάριος 2019
