Είδαμε την παράσταση ‘Ο Σώζων Εαυτόν Σωθήτω’ στο Βεάκειο Θέατρο
Υπάρχουν έργα που, όσο κι αν έχουν γραφτεί δεκαετίες πριν, εξακολουθούν να θυμίζουν ότι το θέατρο δεν είναι μόνο η παράσταση που βλέπει ο θεατής. Είναι οι άνθρωποι που βρίσκονται πίσω από την αυλαία, οι πρόβες, οι διαφωνίες, οι αγωνίες, οι έρωτες, οι απογοητεύσεις, αλλά και εκείνη η ανεξήγητη δύναμη που κάνει έναν θίασο να συνεχίζει το ταξίδι του από πόλη σε πόλη. Σε αυτούς ακριβώς τους ανθρώπους είναι αφιερωμένο το θεατρικό έργο «Ο Σώζων Εαυτόν Σωθήτω» του Eduardo De Filippo, που πριν λίγες ημέρες έκανε πρεμιέρα στο φεγγαρόφωτο Βεάκειο Θέατρο, εγκαινιάζοντας τη φετινή καλοκαιρινή του περιοδεία.
∞
Ο Eduardo De Filippo υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του ιταλικού θεάτρου του 20ού αιώνα, που καθόρισε τη σύγχρονη ναπολιτάνικη δραματουργία. Συγγραφέας, ηθοποιός και σκηνοθέτης, κατάφερε να δημιουργήσει το δικό του θεατρικό σύμπαν, όπου η καθημερινότητα των απλών ανθρώπων μετατρέπεται σε βαθιά ανθρώπινο δράμα και ταυτόχρονα σε απολαυστική κωμωδία. Το χαρακτηριστικό του ήταν ότι ποτέ δεν αντιμετώπιζε το γέλιο ως αυτοσκοπό, μιας και πίσω από κάθε αστεία κατάσταση υπήρχε μια κοινωνική παρατήρηση, μια υπαρξιακή αγωνία ή μια συγκινητική αλήθεια για τον άνθρωπο. Γι’ αυτό και έργα όπως η Φιλουμένα Μαρτουράνο, το Σάββατο, Κυριακή, Δευτέρα, το Νάπολη, Πόλη εκατομμυρίων και τα Φαντάσματα, παραμένουν μέχρι σήμερα ζωντανά στις θεατρικές σκηνές όλου του κόσμου.
Το «Ο Σώζων Εαυτόν Σωθήτω» ανήκει στα πιο αυτοβιογραφικά και τρυφερά έργα του, καθώς ο De Filippo στρέφει το βλέμμα στους ίδιους τους ανθρώπους του θεάτρου και σε έναν περιπλανώμενο θίασο, ένα από τα περίφημα «μπουλούκια» της εποχής, που ταξιδεύει αδιάκοπα για να παρουσιάσει την παράσταση «Τα Κακά Μαντάτα».
Όμως, όπως συμβαίνει πάντα στον κόσμο του De Filippo, τα πραγματικά… κακά μαντάτα δεν βρίσκονται μόνο πάνω στη σκηνή. Βρίσκονται στις σχέσεις των ηθοποιών, στις οικονομικές δυσκολίες, στους έρωτες, στις αντιπαραθέσεις και στην καθημερινή προσπάθεια να κρατηθεί ζωντανός ένας θίασος που μοιάζει περισσότερο με οικογένεια παρά με επαγγελματικό σχήμα.
∞
Η Ταμίλλα Κουλίεβα μεταφράζει και προσεγγίζει το έργο με εμφανή αγάπη και, κυρίως, με σεβασμό απέναντι στο υλικό της, ενώ δεν επιχειρεί να το εκσυγχρονίσει βεβιασμένα, ούτε να το φορτώσει με σκηνοθετικά ευρήματα που θα αλλοίωναν τον χαρακτήρα του. Αντίθετα, αφήνει τον De Filippo να μιλήσει μέσα από τους ήρωές του και επιλέγει μια λιτή, καθαρή σκηνοθετική γραμμή, η οποία αναδεικνύει τόσο το κωμικό στοιχείο όσο και τις πιο ανθρώπινες, συγκινητικές πτυχές του έργου.
Η παράσταση κυλά με φυσικότητα και διατηρεί σταθερά την ισορροπία ανάμεσα στην κωμωδία και τη νοσταλγία. Υπάρχουν στιγμές όπου ο ρυθμός εντείνεται και άλλες που είναι πιο χαλαρός, παρόλο που δεν επηρεάζεται η συνολική εμπειρία. Άλλωστε, ο ίδιος ο De Filippo δεν έγραφε έργα που βασίζονται σε καταιγιστικές ανατροπές, αλλά σε χαρακτήρες που αποκαλύπτονται σταδιακά και σχέσεις που χτίζονται μπροστά στα μάτια του θεατή.
Το σημαντικότερο πλεονέκτημα της παραγωγής είναι το σύνολό της και το ομαδικό πνεύμα. Οι ηθοποιοί λειτουργούν πραγματικά ως θίασος, όχι ως μια ομάδα πρωταγωνιστών που εναλλάσσονται στο προσκήνιο, μιας και δεν πρόκειται για μια παραγωγή που στηρίζεται αποκλειστικά σε έναν πρωταγωνιστή, αλλά σε ένα σύνολο ηθοποιών που λειτουργεί με συνοχή, χτίζοντας μια πειστική εικόνα ενός περιοδεύοντος θιάσου, όπου ο καθένας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ίδιας οικογένειας. Όλοι είναι πρωταγωνιστές και όλοι αποδίδουν με φυσικότητα τους χαρακτήρες τους, ισορροπώντας ανάμεσα στην κωμωδία και τη συγκίνηση, χωρίς να καταφεύγουν σε εύκολες υπερβολές. Το χιούμορ προκύπτει μέσα από τις ίδιες τις καταστάσεις και όχι από επιτηδευμένες ερμηνείες, ενώ αυτή η αίσθηση συλλογικότητας αποτελεί και το μεγαλύτερο ατού της παράστασης. Έτσι, οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των Δημήτρη Παπανικολάου, Θανάση Κουρλαμπά, Δανάης Παππά, Μιχάλη Πανάδη, Πάνου Κλάδη, Ιάσωνα Βροχίδη και της Ταμίλλα Κουλίεβα, μοιάζουν αυθεντικές, το χιούμορ γεννιέται οργανικά και οι κωμικές σκηνές αποφεύγουν τις εύκολες υπερβολές, ενώ είναι εμφανής και η χημεία που αναπτύσσεται μεταξύ τους, στοιχείο που κάνει τον θεατή να πιστεύει πραγματικά ότι παρακολουθεί μια ομάδα ανθρώπων που ζει, εργάζεται, ταξιδεύει και μοιράζεται τις ίδιες αγωνίες καθημερινά.
Ξεχωρίζει, επίσης, η ατμόσφαιρα που καταφέρνει να δημιουργηθεί, από τα σκηνικά της Άννας Μπίζα που μεταφέρουν τον θεατή στην εποχή των παλιών περιοδειών, δημιουργώντας το κατάλληλο περιβάλλον χωρίς περιττές επιδείξεις, τα κοστούμια της Αλέγιας Παπαγεωργίου που συμβάλλουν στη διαμόρφωση των χαρακτήρων και ενισχύουν την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής, τους φωτισμούς της Κατερίνας Μαραγκουδάκη που λειτουργούν διακριτικά, υπηρετώντας τη δράση χωρίς να αποσπούν την προσοχή, την πρωτότυπη μουσική του Πιέρρου Παπαδάκου και την υπέροχη χορογραφική κίνηση της Αντωνίας Οικονόμου, μέχρι τη συνολική αισθητική, όλα υπηρετούν με συνέπεια την εποχή και τον κόσμο των παλιών περιοδευόντων θιάσων. Έτσι ο θεατής μεταφέρεται σε μια περίοδο όπου το θέατρο δεν ήταν απλώς ψυχαγωγία, αλλά τρόπος ζωής, γεμάτος κόπο, αβεβαιότητα και αστείρευτο πάθος.
∞
Παρακολουθώντας την παράσταση στο Βεάκειο, δύσκολα δεν σκέφτεται κανείς και τα δικά μας ελληνικά μπουλούκια, που οι περισσότεροι τα έχουμε γνωρίσει μέσα από τις παλιές ελληνικές ταινίες. Εκείνους τους θιάσους που όργωσαν την ελληνική επαρχία, μεταφέροντας το θέατρο σε χωριά και μικρές πόλεις πολύ πριν δημιουργηθούν οι μεγάλες οργανωμένες περιοδείες. Η αναφορά αυτή ίσως αποτελεί και το πιο συγκινητικό στοιχείο της παράστασης, καθώς γεφυρώνει δύο θεατρικές παραδόσεις που, παρά τη γεωγραφική απόσταση, έχουν πολύ περισσότερα κοινά απ’ όσα φανταζόμαστε.
«Ο Σώζων Εαυτόν Σωθήτω»: Ένα τρυφερό ταξίδι στον κόσμο των μπουλουκιών που κρατά ζωντανή τη μαγεία του θεάτρου και δεν φιλοδοξεί να εντυπωσιάσει με θεαματικές σκηνές ή σκηνοθετικές ακρότητες. Είναι μια παράσταση που βασίζεται στον άνθρωπο, στο κείμενο και στη δύναμη του συνόλου. Και αυτό ακριβώς είναι το μεγαλύτερο προτέρημά της.
Η πρεμιέρα στο Βεάκειο απέδειξε ότι το έργο του Eduardo De Filippo εξακολουθεί να συγκινεί, όχι επειδή ανήκει στο θεατρικό ρεπερτόριο, αλλά επειδή μιλά για ανθρώπους που εξακολουθούν να υπάρχουν και για ανθρώπους που συνεχίζουν να πιστεύουν πως, ακόμη και στις πιο δύσκολες συνθήκες, η αυλαία πρέπει να ανοίξει.
Γιατί, τελικά, όσο υπάρχουν άνθρωποι πρόθυμοι να ανέβουν στη σκηνή και θεατές έτοιμοι να τους ακολουθήσουν στο ταξίδι τους, το θέατρο θα βρίσκει πάντα τον τρόπο να… σώζει πρώτα τον εαυτό του.
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Ιούνιος 2026
