Είδαμε την παράσταση ‘Ο Μισάνθρωπος ή Ο πικρόχολος ερωτευμένος’ στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά
Ο Μολιέρος, Γάλλος θεατρικός συγγραφέας και ηθοποιός, ανήκει στο καλλιτεχνικό κίνημα του κλασικισμού και θεωρείται, από τους ομοεθνείς του, ο καλύτερος κλασικός ποιητής τους, ενώ είναι κι ένας σημαντικός δάσκαλος της κωμωδίας. Το έμμετρο, πεντάπρακτο έργο του ο «Μισάνθρωπος ή ο Μελαγχολικός ερωτευμένος» (Le Misanthrope ou l’Atrabilaire amoureux), το γράφει και το παρουσιάζει στο κοινό τον Ιούνιο του 1666, ενώ στην Ελλάδα ανεβαίνει για πρώτη φορά το 1942, από το Εθνικό Θέατρο, σε σκηνοθεσία του Κωστή Μιχαηλίδη.
Σήμερα και μετά από δεκάδες παραστάσεις στη Γαλλία, που δόθηκαν με αφορμή τα 400 χρόνια από τη γέννηση του Μολιέρου, έφτασε η ώρα όπου και το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά υποδέχεται τον «Μισάνθρωπο», σε μετάφραση Λουίζας Μητσάκου και σκηνοθεσία Peter Stein, με πρωταγωνιστή τον Βασίλη Χαραλαμπόπουλο, στον ρόλο του Alceste.
∞
Ο Alceste απεχθάνεται το ανθρώπινο είδος, ως άλλος Μισάνθρωπος, και αρνείται πεισματικά να έχει φιλικές σχέσεις, με τον κοινωνικό του περίγυρο. Ωστόσο, είναι εξίσου ένοχος με αυτούς που καταδικάζει, καθώς δεν μπορεί να αποτρέψει τη δική του έλξη για τη φιλάρεσκη Celimene, ανεξάρτητα από το ότι απεχθάνεται την επιπόλαιη συμπεριφορά της και την απελευθερωμένη ερωτική της διάθεση.
Η ιστορία εξελίσσεται όταν o Alceste προσβάλλει ένα σονέτο, το οποίο έγραψε ο ερωτευμένος με τη Celimene, Oronte, αρνούμενος να του κάνει ψεύτικες φιλοφρονήσεις για τους στίχους του. Οι φίλοι του αποστασιοποιούνται από την απόλυτη στάση του, ενώ γίνεται σαφές πλέον ότι για τη Celimene αποτελεί ακόμη ένα «θύμα» της. Όταν η κατάσταση περιπλέκεται, ο Alceste προτίθεται να τη συγχωρήσει για την επιπόλαιη συμπεριφορά της και της ζητά να απαρνηθεί τον κόσμο και να αποσυρθεί μαζί του στο κτήμα του. Κάτι που η Celimene αρνείται κατηγορηματικά, μιας και είναι πολύ νέα και όμορφη και δεν είναι η ώρα της να αφήσει πίσω το μέλλον της στην κοινωνία.
∞
«Ο Μισάνθρωπος» αποτελεί κωμωδία ηθών, μέσω της οποίας σατιρίζονται οι υποκρισίες και οι κακεντρέχειες των αριστοκρατών στη Γαλλική βασιλική αυλή, ενώ διακωμωδείται και η ειλικρίνεια, με περιφρονητική διάθεση. Το έργο εστιάζεται στην προσωπικότητα του Alceste, που, δικαίως και αδίκως, βρίσκει και επικρίνει διαρκώς τα λάθη των άλλων, αν και, επί της ουσίας, παραμένει τυφλός στα δικά του. Τα θέματα τα οποία θίγονται εξακολουθούν να είναι επίκαιρα και σήμερα, ιδιαίτερα γύρω από ζητήματα «πολιτικής ορθότητας» και την ανάγκη των ανθρώπων να πουν τη γνώμη τους, ενώ η συκοφαντία αποτελεί καθημερινή τακτική. Παράλληλα, τίθενται πολλά ηθικά ζητήματα και διλήμματα, σχετικά με το ποιες ενέργειες μπορούν να θεωρηθούν σωστές και ποιες εσφαλμένες, τη στιγμή που τα παραπτώματα αντιμετωπίζονται από διαφορετικές οπτικές γωνίες, ενώ το κοινό αμφιταλαντεύεται μεταξύ του ορθού και μη και σκέφτεται εάν μπορεί, κατά περίπτωση, να συνυπάρξουν και τα δύο.
∞
Ένα έργο το οποίο, πρωτίστως, βασίζεται στην ανάπτυξη των χαρακτήρων και δευτερευόντως στην εξέλιξη της πλοκής, η ράθυμη σκηνοθετική διάθεση του Peter Stein, αναδεικνύει την απαίδευτη ειλικρίνεια, η οποία όμως συχνά αποδεικνύεται εμπρηστική και προκαλεί αρνητικές επιπτώσεις και εστιάζει στη σημαντικότητα της ισορροπίας μεταξύ δύο άκρων, με ανεπιτήδευτο τρόπο.
Ο Βασίλης Χαραλαμπόπουλος, ως ο Alceste, που βιάζεται να επικρίνει τα λάθη των άλλων, αλλά παραμένει τυφλός στα δικά του, αποδίδει τον ρόλο του με την αφαιρετικότητα που απαιτείται. Χωρίς εντάσεις και κορυφώσεις, με ήρεμους τόνους, προσπαθεί να επιβάλλει την ορθότητα της θέσης του και να πείσει για την αλήθεια του, αποδεικνύοντας, για ακόμη μια φορά, την υποκριτική του προσαρμοστικότητα. Ηθοποιός κοινής αποδοχής και αγαπητός του κοινού, είναι κάτι που φαίνεται καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης.
Με επιδέξιο τρόπο και οι υπόλοιποι συντελεστές της παράστασης, υποστηρίζουν και απεικονίζουν τη φάρσα, ενώ ο θεατής είναι συμμέτοχος αυτής της θεατρικής εμπειρίας.
Τα σκηνικά του Ferdinand Woegerbauer, λιτά μεν, εντυπωσιακά δε. Μια ξύλινη πλάτη, κατά μήκος της σκηνής, με κολώνες, που ανάμεσά τους δημιουργούνται καμάρες, στις οποίες εντοιχίζονται καθρέφτες, οι οποίοι δημιουργούν εξαιρετικές αντανακλάσεις, αποτελεί το κύριο σκηνικό, που παραπέμπει στη σάλα ενός πλούσιου οικήματος. Περίτεχνα τα κοστούμια της Anna Maria Heinreich, με μπροκάρ υφάσματα, βελούδα και δαντέλες, φερμένα από τη Γαλλία, είναι τα ίδια που χρησιμοποιήθηκαν στις εκεί παραστάσεις. Περίτεχνα και τα παπούτσια και οι περούκες του Κωνσταντίνου Σαββάκη. Εντύπωση μας έκανε η έλλειψη μουσικής υπόκρουσης και η μόνο με ήχους της φύσης, κάλυψη της παράστασης, ενώ οι φωτισμοί του Νίκου Βλασόπουλου, μας άρεσαν, ιδιαίτερα στο τέλος και στο ιδιαίτερο και αναπάντεχο φινάλε.
∞
Ο Alceste, υποστηρίζει ότι πρέπει να μιλάμε από την καρδιά, με όποιο κόστος και να μη δοξάζουμε όλους τους άχρηστους των καιρών. Πιστεύει ότι η ψυχή ελπίζει στο δίκαιο και δέχεται ότι η απροκάλυπτη ειλικρίνεια δημιουργεί εχθρούς. Υποστηρίζει, όμως, ότι πρέπει να ξεχωρίζεις από τον συρφετό, να μη φοβάσαι να είσαι διαφορετικός και ωμά ειλικρινής και να μην δίνεις ζωή στις κάλπικες φιλίες.
Τελικά, ποιος είναι ο Alceste; Ήρωας, για την ασυμβίβαστη ειλικρίνειά του ή απλά ένας δονκιχωτικός ανόητος; Και μέχρι να καταλήξουμε στην απάντηση, απλά: Exit… στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά.
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Απρίλιος 2023
