Είδαμε την παράσταση ‘Μήδεια’ του Ευριπίδη στο Θέατρο Πέτρας
Και οι τελευταίοι θεατές εισέρχονται στον χώρο του Θεάτρου Πέτρας, ψάχνοντας κάποια θέση στα επάνω-επάνω, πια, διαζώματα. Δεν πέφτει ούτε καρφίτσα. Είναι η πρεμιέρα της «Μήδειας» του Ευριπίδη, σε μετάφραση Γιώργου Μπλάνα και σκηνοθεσία Αιμίλιου Χειλάκη – Μανώλη Δούνια. Οι θεατές μιλούν με τους οικείους τους, κάπου από τις κερκίδες ακούγονται γέλια δυνατά, στο κυλικείο η ουρά μικραίνει, το σκοτάδι αρχίζει και απλώνεται, όταν στη σκηνή εμφανίζεται η Αθηνά Μαξίμου.
Με αργό βήμα και βλέμμα διερευνητικό, κάνει μερικά βήματα και εξαφανίζεται πίσω από ένα σωρό ξύλινες σκάλες, οι οποίες σχηματίζουν, η μια πάνω στην άλλη, μια μικρή πυραμίδα. Τα φώτα χαμηλώνουν. Οι θεατές σιωπούν και η παράσταση αρχίζει.
Ο Δημήτρης Καμαρωτός, που υπογράφει την πρωτότυπη μουσική, με τα μουσικά του όργανα, βρίσκεται ήδη στην άκρη της σκηνής. Ο Αναστάσης Ροϊλός, ακροπατώντας με γρήγορο, κοφτό βηματισμό και βλέμμα ανήσυχο κάνει την εμφάνισή του, ενόσω ακούγονται οι σπαρακτικές κραυγές της Μήδειας, που μοιάζουν να έρχονται από τα έγκατα. Διάχυτος ο πόνος και η απόγνωση της. Ακολουθεί ο Αιμίλιος Χειλάκης.(Οι δύο άνδρες αναλαμβάνουν να ερμηνεύσουν, σε εναλλαγή, τους ρόλους της Τροφού, του Αιγέα, του Αγγελιοφόρου και του Παιδαγωγού, του Κρέοντα και του Ιάσωνα, αντίστοιχα). Τροφός και Παιδαγωγός αφηγούνται τα δρώμενα της Αργοναυτικής εκστρατείας, για το Χρυσόμαλλο Δέρας και για τη Μήδεια που, ως λάφυρο της εκστρατείας, ο Ιάσωνας την έφερε από τη βάρβαρη χώρα της, την Κολχίδα, και έτσι μας εισάγουν στην ιστορία.
Και οι δύο γνωρίζουν ότι η προδοσία του Ιάσωνα συντελέστηκε και ότι το αγρίμι στην ψυχή της Μήδειας, έχει λυθεί και θα χορτάσει μόνο με αίμα.
Ο Χορός κάνει την εμφάνισή του, με κορυφαίες τη Γιώτα Νέγκα (στα λυρικά μέρη) και τη Μυρτώ Αλικάκη (στα αφηγηματικά μέρη).
Η Μήδεια αναδύεται από τη γωνιά της.
Ο Ιάσωνας την έχει απατήσει με την κόρη του βασιλιά Κρέοντα, ο οποίος απαιτεί η Μήδεια και τα παιδιά της να εγκαταλείψουν άμεσα τη χώρα. Εκείνη, προκειμένου να κερδίσει χρόνο, τον καλοπιάνει και, παρόλο που ο Κρέων δηλώνει ήσυχος με τα λόγια που ακούει, φοβάται τις σκέψεις της και τη σιωπή της… Ο Ιάσωνας αδιαφορεί για την τύχη της Μήδειας και των παιδιών του και είναι η μοιραία στιγμή που η Μήδεια αρχίζει και συλλαμβάνει το σατανικό της σχέδιο. Η μανία της και το ζωντανό κουφάρι της ψυχής της ζητούν θύμα. Ζητούν εκδίκηση και αφανισμό. Ζητά να γκρεμίσει συνθέμελα το γένος του Ιάσωνα, του οποίου οι δικαιολογίες είναι φτηνές και δεν την πείθουν…
∞
Ο κόσμος της αρχαίας τραγωδίας. Ο κόσμος της Μήδειας. Της γυναίκας που άφησε πίσω της πατρίδα, υψηλή κοινωνική θέση, οικογένεια και ακολούθησε τον Ιάσωνα, θυσιάζοντας τα πάντα για τον έρωτα της. Επειδή γνώριζε γιατροσόφια θεωρήθηκε μάγισσα φαρμακίδα και λοιδορήθηκε. Περιφρονήθηκε γιατί ήταν «ξένη» και γιατί ο Ιάσωνας δεν την παντρεύτηκε ποτέ, ενώ είχε και δυο παιδιά μαζί της. Ατίθαση, αξιοπρεπής και υπερήφανη.
Ο δε Ιάσωνας, αφού την εκμεταλλεύτηκε, τη βαρέθηκε σύντομα και άρχισε τα σεργιάνια στα παλάτια της Κορίνθου. Κι έρχεται η στιγμή που η Μήδεια ανακαλύπτει πως ο σύντροφος, που της ορκίστηκε αιώνια πίστη, επιθυμεί μια άλλη γυναίκα, μια «πραγματική Ελληνίδα». Ο Ιάσωνας πρόκειται να παντρευτεί την κόρη του βασιλιά Κρέοντα, Γλαύκη, προβάλλοντας ως δικαιολογία ότι το κάνει για το δικό της καλό και το καλό των παιδιών τους. Την ταπεινώνει και την προδίδει με τον πιο ειδεχθή τρόπο.
Η Μήδεια βαθιά πληγωμένη, αποφασίζει την ιεροδικία. Μέσα στην οδύνη της, θα εκδικηθεί με πράξεις ανείπωτες. Ως προδομένη γυναίκα, με πλήρη συνείδηση, θα φτάσει στο απονενοημένο και το αποτρόπαιο, μέσα από μια ανορθόδοξη «αγιότητα». Η σκέψη της τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα, δημιουργώντας το σχιζοφρενικό της σχέδιο. Στόχος της να πληρώσουν όλοι. Όλοι όσοι διαλύουν τη ζωή της. Τα παιδιά της έχουν ατιμαστεί από την προδοσία του πατέρα τους και δεν πρέπει να ζήσουν μέσα στην ντροπή. Η Μήδεια έχει οργισμένη ψυχή που την τρέφει το μίσος. Το μυαλό της και το σώμα της ουρλιάζουν. Οι εκρήξεις της διαρκείς. Ο δε Ιάσωνας, πρέπει να πονέσει, τουλάχιστον όσο την πόνεσε… Και όσο για το δικό της ασφαλές μέλλον, το διαπραγματεύεται με τον Αιγέα και εξασφαλίζει την παραμονή της στην πόλη της Αθήνας.
Παραφρονεί και δολοφονεί όσους έμμεσα ή άμεσα την πρόδωσαν, με περίσσια αγριότητα. Στέλνει στη μέλλουσα σύζυγο του Ιάσωνα και στον πατέρα της, δώρα ποτισμένα με δηλητήριο και μετά οι γιοι της, Φέρητας και Μέρμερος, σφάζονται από τα ίδια της τα χέρια. Κομματιάζει την ψυχή της, όπως και τα παιδιά της. Ο Ιάσωνας, όπως και η ίδια, θα ζουν για πάντα στην κόλαση.
∞
Η μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα, με μια ολοκαίνουργια ματιά, κατορθώνει να προσεγγίσει την ψυχοσύνθεση των ηρώων, δείχνοντάς μας ότι στο πέρασμα των αιώνων τίποτα δεν έχει αλλάξει επί της ουσίας…
Οι Αιμίλιος Χειλάκης – Μανώλης Δούνιας, με τον δικό τους διαφορετικό σκηνοθετικό τρόπο, φέρνουν το παρελθόν και το 431 π.Χ. (έτος που γράφτηκε η «Μήδεια» από τον Ευριπίδη) και το ακουμπούν στο παρόν, παρομοιάζοντας εντέχνως την αρχαιοελληνική τραγικότητα με τη σημερινή πραγματικότητα… Η ιστορία, μας ψιθυρίζεται στ’ αυτί, με έναν τελετουργικό τρόπο, που δεν σ’ αφήνει ασυγκίνητο.
Η πρωτότυπη μουσική και σύνθεση του Δημήτρη Καμαρωτού, αποτελούν μια εντελώς νέα προσθήκη στο έργο και συνεπικουρούν στην κλιμάκωση της έντασης.
Ο Αιμίλιος Χειλάκης, είτε ως Κρέων είτε ως Ιάσων, κερδίζει για άλλη μια φορά την πλατεία, αφήνοντας το στίγμα του. Ο σεβασμός του προς τον θεατή και τους συνεργάτες του, εμφανής, ενώ αφήνει χώρο σε όλους να αναδείξουν το ταλέντο τους.
Η Αθηνά Μαξίμου, καλύτερη από κάθε άλλη φορά, αποθεώνει τον ρόλο. Η κίνησή της, τα χέρια της, το κορμί της, μιλούν και διηγούνται την ιστορία καλύτερα και από τα λόγια. Ουσιαστικά όλη η παράσταση στηρίζεται επάνω της κι εκείνη επάξια ενσαρκώνει αυτόν τον απαιτητικό ρόλο.
Ο Αναστάσης Ροϊλός, στους ρόλους που καλείται να ενσαρκώσει, τον διακρίνει η προσήλωση του, η εσωτερικότητά του, η κινησιολογία του, ενώ θαυμαστός είναι και ο τρόπος που ανεβοκατεβαίνει αρκετές σκάλες, τοποθετημένες σε ημικυκλική σειρά, την ώρα που, ως Αιγέας, διαπραγματεύεται με τη Μήδεια.
Η αλληλεπίδραση των Μυρτώ Αλικάκη και Γιώτα Νέγκα, ως κορυφαίες του Χορού, εμφανής, αποδίδουν το δράμα με λιτό και μεστό τρόπο. Ο δε Χορός με τους Πετρίνα Γιαννάκου, Μάιρα Γραβάνη, Αλεξάνδρα Δρανδάκη, Γιώργο Ζυγούρη, Ελευθερία Κοντογεώργη, Εριέττα Μανούρη, Βασίλη Μπούτσικο, Γιώργο Νούση και Δάφνη Σταθάτου, αποτελείται από νέα ταλαντούχα παιδιά, τα οποία υποστηρίζουν τον μύθο με την κίνηση, το βλέμμα και τις συντονισμένες ανάσες τους.
Η τραγικότητα της Μήδειας σε αγγίζει, ενώ η κινησιολογία (Πατρίσια Απέργη) απογειώνει τους συμβολισμούς. Όπως ήδη έγινε αντιληπτό, από τις ως άνω περιγραφές, η κίνηση όλων των ηθοποιών στέλνει από μόνη της μηνύματα και λειτουργεί ως επεξήγηση της πολύπλοκης υπόθεσης στους θεατές. Οι ξύλινες σκάλες, που αποτελούν το ευρηματικό και αλληγορικό σκηνικό (Εύα Νάθενα), συνθέτουν, δομούν και αποδομούν, κάθε φορά την ίδια την ιστορία. Οι ηθοποιοί, ανάλογα με την εξέλιξη της σκηνής, είτε σκαρφαλώνουν στην κορυφή αυτών είτε καταγκρεμίζονται. Τα φώτα (Νίκος Βλασσόπουλος), τοποθετημένα με τέτοιο τρόπο, δημιουργούν ενδιαφέρουσες σκιάσεις αναδεικνύοντας τις διαρκείς μεταπτώσεις. Τα δε γκρι ανδρικά κοστούμια (Εύα Νάθενα), φορεμένα αντεστραμμένα, με τα κουμπιά στην πλάτη, αποτελούν σύμβολα ισχυρά ενάντια στον μισογυνισμό.
Οι σκάλες, όπως και τα κοστούμια, αλλά και οι συντονισμένες ανάσες, οι εκφράσεις και οι κινήσεις του Χορού και της Μήδειας, διηγούνται, χωρίς λόγια, τα τραγικά γεγονότα, με έναν ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο.
∞
Τα ανοικτά καλοκαιρινά, πέτρινα θέατρα ταιριάζουν της Μήδειας. Σε αυτά αποτυπώνεται καλύτερα το πάθος, η προδοσία, η ιδιοφυής τρέλα, η επιτακτική εκδίκηση, οι διαρκείς αντιμαχόμενες δυνάμεις και οι εσωτερικές συγκρούσεις της ψυχής, πρωτόγνωρες ακόμη και για τα δεδομένα της ελληνικής τραγωδίας. Βλέπεις, ο έρωτας και η εκδίκηση αποτελούν τις δύο πλευρές του ιδίου νομίσματος. Ιάσωνας και Μήδεια. Θύτης και θύμα ή θύμα και θύτης. Πόνος και ηδονή. Όρκοι αιώνιας αγάπης και προδοσία. Φως και σκοτάδι. Και μια καταστροφική οργή.
Τολμώ να πω, ότι είναι η πιο εμπνευσμένη Μήδεια που έχω δει έως σήμερα. Κι έχω δει αρκετές… Είναι τολμηρή, πρωτοποριακή και είναι σύγχρονη, ενόσω όλα τα ερωτήματα, που τίθενται στο πρωτότυπο κείμενο, παραμένουν αφοπλιστικά παρόντα.
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Ιούνιος 2022
