Είδαμε την παράσταση ‘Μια άλλη Θήβα’ στο Θέατρο του Νέου Κόσμου
Η πατροκτονία είναι μια μορφή δολοφονίας, που αντιμετωπίζεται ως ιδιαίτερα ειδεχθής και, σε παλιότερες εποχές, οι κοινωνίες δεν έβρισκαν κανένα ελαφρυντικό για τους θύτες, ακόμη και για εκείνες τις περιπτώσεις του ατυχήματος ή, ακόμη χειρότερα, του κακοποιητή πατέρα, που το παιδί, μέσα στην απελπισία του, βρήκε ως λύση έναν φόνο… Στα σύγχρονα χρονικά, υπάρχουν υποθέσεις που κρίθηκαν πιο επιεικώς και ο κόσμος ακούει περισσότερο πριν βγάλει συμπεράσματα (θεωρητικά τουλάχιστον και αν δεν ενημερώνεται αποκλειστικά από την τηλεόραση…).
Στο Θέατρο του Νέου Κόσμου παίζεται η παράσταση ‘Μια άλλη Θήβα’ του Σέρχιο Μπλάνκο (Γαλλο-Ουρουγουανός θεατράνθρωπος), που ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει ως αυτομυθοπλασία. Ο συγγραφέας παίρνει προσωπικές του εμπειρίες και στοιχεία από την προσωπικότητά του και δημιουργεί έναν χαρακτήρα, τον Σ. Συγγραφέας και σκηνοθέτης, που, σε συνεργασία με τον κρατικό φορέα της γενέτειράς του (στην Ουρουγουάη), αποφασίζει να γράψει ένα θεατρικό έργο για έναν νεαρό πατροκτόνο, τον Μάρτιν, που δολοφόνησε άγρια τον πατέρα του με ένα πηρούνι… Ο αρχικός σχεδιασμός, σε συνεργασία με το Υπουργείο Δικαιοσύνης, είναι να επισκέφτεται τον κρατούμενο ο Σ., να συζητάει μαζί του, ώστε να γράφεται το έργο με τη συνέργεια των δύο, και ο Μάρτιν, μόλις ολοκληρωθεί, να είναι ο πρωταγωνιστής της παράστασης, που θα έχει βασιστεί στη δική του ιστορία, σε έναν σκηνικό χώρο που θα προσομοιάζει με αυτόν που κρατείται για λόγους ασφαλείας. Κάτι τόσο πρωτοποριακό συναντά εμπόδια και, ενώ η σχέση συγγραφέα-πατροκτόνου χτίζεται σιγά – σιγά και μεταμορφώνεται από αμφισβήτηση σε εμπιστοσύνη, οι ταγοί της κυβέρνησης αποφασίζουν ότι θα πρέπει τον ρόλο να ερμηνεύσει ένας ηθοποιός.
Στην αναζήτηση του κατάλληλου προσώπου, ο Φεντερίκο, ένα αγόρι που έχει πολλά κοινά εμφανισιακά με τον Μάρτιν, θα πάρει τον ρόλο και θα ξεκινήσει μια διαδικασία να μπει μέσα στον ήρωα που θα κληθεί να ερμηνεύσει, χωρίς στην ουσία να έχει ούτε μια σελίδα κειμένου, αφού το έργο δεν έχει ξεκινήσει καν να γράφεται… Οι συναντήσεις του Σ. με τον Μαάρτιν και οι συζητήσεις τους, θα ανοίξουν, και στους δύο νέους, οδούς επικοινωνίας και ο συγγραφέας θα προσπαθήσει να ερμηνεύσει, μέσα από τον μύθο του Οιδίποδα, τους αδερφούς Καραμαζώφ και διδαχές του Φρόιντ, κάποια από τα αίτια που οδηγούν κάποιον να δολοφονήσει τον πατέρα του και, παράλληλα, όλη αυτήν τη σκέψη τη μεταφέρει στον κρατούμενο συνομιλητή του, για να αλιεύσει αντιδράσεις και σκέψεις, ώστε να αποκτήσει περισσότερη αληθοφάνεια το διαμορφωθέν έργο. Παράλληλα, η συναναστροφή με τον ηθοποιό του, τον επικουρεί στο γράψιμο και το στήσιμο της παράστασης, η οποία κάποια στιγμή ξεκινάει και πηγαίνει περίφημα.
Σε όλη αυτλην την περίοδο, ο Μάρτιν παρακολουθεί, μέσω βιντεοκλήσης, ζωντανά τις παραστάσεις στο κελί του και συζητάει γι’αυτές με τον Σ., που συνεχίζει να τον επισκέπτεται, τον εμπιστεύεται απόλυτα και του μιλάει ανοιχτά για όλα τα γεγονότα που προηγήθηκαν και οδήγησαν στον φόνο, αλλά και τις συνθήκες που έγινε. Αυτή η σχέση και η επικοινωνία που αναπτύσεται μεταξύ τους, θα φέρει σε αμήχανη θέση τον Σ., όταν θα χρειαστεί κι αυτός να απαντήσει σε κάποια ζητήματα που βάζει στο τραπέζι ο Μάρτιν και προφανώς ούτε ο ίδιος έχει απαντήσεις, πολλώ μάλλον δεν έχει διάθεση να μιλήσει περί αυτών. Η λήξη των παραστάσεων και η επιστροφή του στο Παρίσι, όπου διδάσκει, για τον Σ. θα είναι λυτρωτική, καθώς δεν μπορεί να διαχειριστεί την εξέλιξη της επαφής του με τον νεαρό κρατούμενο, με τον οποίο, σε μια κάπως ιδιαίτερη συνθήκη, επιθυμεί να αποστασιοποιηθεί, αλλά θέλει και να του προσφέρει κάτι για να του κάνει τις μέρες του στο κελί καλύτερες… Στο θέατρο, οι σχέσεις είναι πιο “επαγγελματικές” και η πολύ καλή συνεργασία με τον Φεντερίκο τελειώνει με ανταλλαγές δώρων και ευχαριστίες.
Το θέατρο που εμπεριέχει στοιχεία ντοκουμέντου και κοινωνικού προβληματισμού είναι ένα είδος που κερδίζει διαρκώς κοινό, καθώς η καθημερινότητα και η σκέψη μας έχει αλλάξει αρκετά και μπορούμε να γίνουμε μέτοχοι σε ένα τέτοιο θέαμα. Το κείμενο, που μετέφρασε υποδειγματικά η Μαρία Χατζηεμμανουήλ, είναι ρέον και δίνει μεγάλο όγκο πληροφορίας, που λαμβάνει το κοινό χωρίς να δυσανασχετεί. Ο σκηνικός χώρος, ακριβής κατασκευή όσων αναφέρει ο Μπλάνκο – ένα κλουβί με συρματόπλεγμα, μια μπασκέτα, παγκάκια και κάμερα που καταγράφει τα πάντα.
Ο Θάνος Λέκκας έχει τον ρόλο του Σ., του ανθρώπου που αναλαμβάνει να φέρει σε πέρας ένα έργο, το οποίο αντιμετωπίζει εξ αρχής, ως κάτι που πρέπει να γίνει με συγκεκριμένους κανόνες και χρόνους και με τη μικρότερη δυνατή εμπλοκή του με τον θύτη συναισθηματικά και με τα πραγματικά γεγονότα. Αφηγείται και ταυτόχρονα παρουσιάζει σκηνές, σαν να είναι μέρος ενός κινηματογραφικού προϊόντος και ουχί μιας παράστασης, πράγμα που είναι διαστροφικά έξυπνο και γοητευτικό. Δίνει έναν χαρακτήρα που δηλώνει φιλελεύθερος, με παράλληλες αγκυλώσεις, που ακυρώνουν εν μέρει το αφήγημά του και προϊδεάζουν σε συναισθηματικές ανεπάρκειες, που ο ίδιος έχει διαγνώσει και δεν επιθυμεί ούτε να συζητήσει με κάποιον άλλο ούτε να προσπαθήσει να τις “διορθώσει”. Η μεγάλη του επιτυχία στον ρόλο είναι ότι σε πείθει για την ανάγκη του να δείχνει, μέσα από πράξεις, την αντίληψή του για κάποιες καταστάσεις και όχι με λόγια ή εκφράσεις…
Στον αντίποδα, υπάρχει ο Δημήτρης Καπουράνης, που έχει την “ευτυχία” να ερμηνεύει τον κατάδικο Μάρτιν και τον ηθοποιό Φεντερίκο, που τον υποδύεται στην παράσταση που ετοιμάζεται! Μια λέξη υπάρχει μόνο για αυτήν την ερμηνεία – ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΗ! Με πολύ μικρές κινήσεις (κούμπωμα-ξεκούμπωμα μιας ζακέτας, ανακάτεμα ή ισιωμα μαλλίων), αλλάζει σε δευτερόλεπτα από τον έναν ήρωα στον άλλο, αναλόγως με ποιον συνομιλεί ο συγγραφέας, και παράλληλα αλλάζει φωνή και κίνηση, και όχι μόνο, γιατί ως χαρακτήρες οι δύο νεαροί άνδρες είναι εντελώς διαφορετικοί, εσωστρεφής και χαμηλών τόνων ο κατάδικος, χαρούμενος και διεκδικητικός ο ηθοποιός. Κοινό τους σημείο η αμφίεση – επώνυμα και ακριβά ρούχα και αξεσουαρ για τον έναν, αντιγραφές τους για τον φυλακισμένο Μάρτιν, που η αίσθησή μας είναι ότι τον ερμηνεύει λίγο καλύτερα, σε σχέση με τον Φεντερίκο, που είχε κάποιες μικρές στιγμές “αμηχανίας”.
Η σκηνοθεσία του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου είναι στρωτή και ενταγμένη πλήρως στις “οδηγίες” που συνοδεύουν το έργο σε όλες τις χώρες που έχει παιχτεί. Μοναδική μας παρατήρηση είναι για το αν θα μπορούσε να μην ενσωματώσει τις μεγάλες διηγήσεις για τον Οιδίποδα, αφού το ελληνικό κοινό είναι γνώστης της μύθου και, με αυτό τον τρόπο, θα κέρδιζε σε ρυθμό η παράσταση, αφού αυτά τα κομμάτια είναι εμφανές ότι “κουράζουν” και είναι, σε μεγάλο βαθμό, “υπεύθυνα” για τη σχεδόν 2ωρη διάρκεια της παράστασης. Επιλέγει ένα έργο που αγγίζει ευαίσθητες χορδές της ελληνικής, και όχι μόνο, κοινωνίας, εγείρωντας ορθούς προβληματισμούς για την ενδοοικογενειακή βια, την πρόσβαση στην εκπαίδευση, τους λόγους που κάποιος γίνεται δολοφόνος και τη μετέπειτα ποινική του αντιμετώπιση.
Στην παράσταση, ο Σ. κι ο Μάρτιν καταλήγουν στο συμπέρασμα πως ο “δικός” μας Οιδίποδας θα έπρεπε να κριθεί επιεικέστερα, καθώς ήταν πατροκτόνος εξ αμελείας – εκπλήρωσε μια προφητεία που τον ακολουθούσε, χωρίς να το γνωρίζει. Μέσα σε αυτή την υπόθεση εργασίας, μπαίνουν και οι λοιπές πατροκτονίες, όπως αυτή του ήρωα, με το ερωτηματικό, πόσο πραγματικά ήταν αποφάσεις μιας υγιούς σκέψης ή αποτελέσματα συνθηκών και συσσωρευμένου πόνου, που οι θύτες δεν μπόρεσαν κάπως διαφορετικά να εκτονώσουν. Παράλληλα, εξετάζεται και η στάση του “έξω” κόσμου με τη μορφή του συγγραφέα, η οποία είναι αποστασιοποιημένη και επιφυλακτική, ακόμη κι όταν τα γεγονότα συνηγορούν για μια διαφοροποίησή της και, με την καταληκτική του στάση, γεννά ένα δεύτερο ερώτημα για το κατά πόσο είναι αρκετά αυτά που κάνουμε, όταν αντιλαμβανόμαστε ότι πίσω από μια σκληρή στην όψη ιστορία, κρύβεται μια με ακόμη πιο βάρβαρα χαρακτηριστικά….
Η ‘Μια άλλη Θήβα’ είναι μια εξαιρετική πρόταση, μια παράσταση με πολλά μηνύματα κοινωνικού και ανθρώπινου περιεχομένου, που αποφεύγει να κάνει “κατήχηση” ή να πάρει θέση ακόμη και σε ειδεχθή γεγονότα και προτείνει τη χρήση της τέχνης και του πολιτισμού ως μέσο σωφρονισμού (εμμέσως). Παρέχει στο κοινό της μια πληθώρα συναισθημάτων – κάποια και συγκρουόμενα – και παράλληλα με τον ψυχαγωγικό της σκοπό, ασκεί και τον εκπαιδευτικό ρόλο του θεάτρου, που πολλές φορές έχουμε επαινέσει. Από τις πιο καλοδουλεμένες παραστάσεις αυτήν τη στιγμή στην πόλη, για θεατές που αρέσκονται να εξερευνούν και την αθέατη πλευρά του “σκοταδιού”.
Περισσότερα εδώ.
Θοδωρής Κ., Δεκέμβριος 2022
