Είδαμε την παράσταση ‘Meursault’ στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης
Ο Γάλλος φιλόσοφος, συγγραφέας, δραματουργός και δημοσιογράφος, Albert Camus (Αλμπέρ Καμύ), το 1957 και σε ηλικία 44 ετών κερδίζει το Νόμπελ Λογοτεχνίας, για τα έργα του L’Étranger (Ο Ξένος), La Peste (Η Πανούκλα), Le Mythe de Sisyphe (Ο Μύθος του Σίσυφου), La Chute (Η πτώση) και L’Homme révolté (Ο επαναστατημένος άνθρωπος).
Οι απόψεις του Καμύ συνέβαλαν στην άνοδο του φιλοσοφικού ρεύματος, που είναι γνωστό ως «παραλογισμός» (absurdism), ενώ κάποιοι θεωρούν ότι το έργο του, τον αναδεικνύει ως υπαρξιστή, παρόλο που ο ίδιος απέρριπτε σθεναρά αυτήν την ετικέτα, σε όλη του τη ζωή. Ο Καμύ, υπέρμαχος του στοχασμού πάνω στις καταστάσεις που ζει ο άνθρωπος, αρνήθηκε να εκφράσει ομολογία πίστης στη λογική, στην ιστορία και στον Θεό, ενώ πολλάκις συγκρούστηκε με τον Υπαρξισμό, τον Μαρξισμό και τον Χριστιανισμό.
Το χαρακτηριστικό του έργου του είναι η εις βάθος ανάλυση των μάταιων πράξεων, σε σχέση με την αγωνία του ανθρώπου απέναντι στον θάνατο. Απέφευγε οτιδήποτε επιφέρει την «συνήθεια», αν και διατήρησε με ευλάβεια μια συνήθεια, αυτή της γραφής, μιας και έγραφε καθημερινά για την ψυχή και τα παθήματά της και προσπαθούσε να περιγράψει την ψυχή των ανθρώπων που είναι έγκλειστοι στον εαυτό τους.
Το 1942, ο Καμύ γράφει τη νουβέλα «Ο Ξένος», που έμεινε γνωστή με τον τίτλο «Meursault» και η ιστορία της εξελίσσεται στο Αλγέρι, τόπο που γεννήθηκε και ο ίδιος.
∞
Στη σκηνή του 2ου υπογείου στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, μας υποδέχεται ο κος Meursault (Δημήτρης Παγώνης), καθισμένος στο πάτωμα, με τους γλουτούς να ακουμπούν τις φτέρνες του, παίζοντας ένα μονότονο κομμάτι, σε ένα μικρό παιδικό πιανάκι. Γύρω του, μόνο άμμος. Και μια έντονη δέσμη φωτός από πάνω του.
Στη σκηνή εμφανίζονται ακόμη τρία άτομα. Ένας άνδρας (Μιχάλης Αβρατόγλου) και δύο κοπέλες (Δάφνη Ατία, Μυρτώ Κουλουρίδη). Τον πλησιάζουν και είναι έτοιμοι να τον δικάσουν. Με μια υπερβολική, προσποιητή, οδύνη ζωγραφισμένη στο πρόσωπο τους, πλησιάζουν τον Meursault.
Και η παράσταση αρχίζει. Την ιστορία του Meursault την ακούμε και από τα δικά του χείλη, αλλά και από τα χείλη των εμπλεκόμενων. Μια παράλληλη απόδοση – αφήγηση των γεγονότων, που αποκαλύπτεται μέσα από τις διαφορετικές οπτικές.
∞
Ο Meursault, ένας αδιάφορος Γάλλος άποικος στην Αλγερία, ειδοποιείται για τον θάνατο της μητέρας του, από τη διεύθυνση του γηροκομείου στο οποίο ζούσε τα τελευταία χρόνια. Παίρνει άδεια από τη δουλειά του προκειμένου να παραστεί στην κηδεία της, αλλά δεν δείχνει τα συνηθισμένα σημάδια θλίψης ή πένθους, όπως όλοι γύρω του περιμένουν. Όταν ρωτήθηκε αν επιθυμεί να ανοιχτεί το φέρετρο, ώστε να δει τη νεκρή μητέρα του, αρνείται αδιαφορώντας, ενώ μέσα στον νεκροθάλαμο καπνίζει και πίνει καφέ με γάλα και όχι έναν μαύρο σκέτο καφέ, όπως απαιτεί η περίσταση.
Την επόμενη ημέρα της κηδείας, ο Meursault συναντά τη Marie, μια πρώην γραμματέα της εταιρείας του, με την οποία κολυμπούν μαζί, βλέπουν μια κωμωδία, κάνουν έρωτα και αρχίζουν να έχουν μια στενή σχέση. Κανένα συναίσθημα θλίψης δεν τον κατακλύζει, κάτι το οποίο γίνεται αντιληπτό από τους γύρω του.
Λίγες ημέρες μετά, ο Meursault βοηθά τον γείτονά του, Raymond, που φημολογείται ότι είναι μαστροπός, για να εκδικηθεί με ύπουλο τρόπο την κοπέλα του. Ο Meursault, δέχεται, χωρίς καμία ενσυναίσθηση και χωρίς να εκφράσει την αντίθεση ή την ανησυχία του. Μετά από την «επιτυχία» του σχεδίου του, ο Raymond, χτυπά την κοπέλα, η αστυνομία επεμβαίνει, ενώ ο Meursault πείθεται με περισσή ευκολία να καλύψει τον βίαιο Raymond. Όλα γίνονται χωρίς την εκδήλωση οποιουδήποτε συναισθήματος.
Η Marie ζητάει από τον Meursault να παντρευτούν κι εκείνος, χωρίς πάλι να δείξει ότι αισθάνεται κάτι, απλά δέχεται.
Η ζωή του συνεχίζεται και τα πάντα όλα αντιμετωπίζονται με τον ίδιο απαθή τρόπο.
Όταν ο Meursault και η Marie επισκέπτονται τον Raymond στο παραλιακό του σπίτι, συναντώνται με τον Άραβα αδελφό της κοπέλας, κατά της οποίας είχε βιαιοπραγήσει ο Raymond, ο οποίος συνοδεύεται από φίλους του, επίσης Άραβες. Μετά από μια εκρηκτική συνάντηση και μια συμπλοκή, ο Meursault στη μοναχική του βόλτα, κάτω από τον καυτό ήλιο, πυροβολεί τον αδελφό της κοπέλας 4 φορές, χωρίς κάποιον συγκεκριμένο λόγο.
Ο Meursault βρίσκεται πλέον στην φυλακή, περιμένοντας τη δίκη του. Μιας και δεν έχει αρνηθεί τον φόνο, οι δικαστές επικεντρώνονται στην απροθυμία του να κλάψει στην κηδεία της μητέρας του, ενώ η γενικότερη παθητικότητά του αποτελεί ένδειξη της εγκληματικότητάς του και η έλλειψη ενσυναίσθησης ή τύψεων, οδηγεί τους δικαστές να τον χαρακτηρίσουν άψυχο τέρας, που αξίζει να πεθάνει για το έγκλημά του. Τελικώς, καταδικάζεται σε δημόσιο αποκεφαλισμό, κάτι που όμως τον χαροποιεί, μιας και ένα μεγάλο, απεχθές πλήθος, κατά την εκτέλεσή του, θα δώσει τέλος στη μοναξιά του και έτσι όλα θα έχουν ένα τέλειο τέλος.
Ο ιερέας της φυλακής, μετά από πολλές προσπάθειες, τελικά τον επισκέπτεται, αν και ο Meursault δηλώνει ότι δεν πιστεύει στον Θεό και δεν ενδιαφέρεται καν για το θέμα. Ο ιερέας όμως επιμένει, σε μια ύστατη προσπάθεια να τον οδηγήσει μακριά από τον αθεϊσμό. Ο Meursault επιχειρηματολογεί για τα δικά του πιστεύω και υποστηρίζει ότι τίποτα απολύτως δεν μπορεί να αλλάξει το γεγονός ότι είμαστε όλοι καταδικασμένοι να πεθάνουμε μια μέρα, οπότε τίποτα δεν έχει τελικά σημασία.
∞
Μια παράσταση βασισμένη σε ένα έργο με ανεξερεύνητα νοήματα, που όμως μέσα από το πρίσμα του φιλοσοφικού πλαισίου του παραλόγου, εξετάζονται υπαρξιακά θέματα, όπως και θέματα αποξένωσης. Ένας άνθρωπος της Μεσογείου, που είναι Ξένος με την παραδοσιακή μεσογειακή κουλτούρα, αλλά είναι ειλικρινής και εκφράζει την άποψή του, χωρίς να ενδιαφέρεται εάν αυτή του η άποψη τον αποξενώνει από το περιβάλλον του. Ουσιαστικά, ο Meursault δεν καταδικάστηκε σε θάνατο, ούτε για τον φόνο του Άραβα, ούτε επειδή δεν έκλαψε την μητέρα του. Καταδικάστηκε απλά επειδή «δεν παίζει το παιχνίδι» που επιτάσσεται από την κοινωνία.
∞
Σε μετάφραση του Αντώνη Γαλέου, το έργο του Καμύ αποδίδεται επακριβώς, ενώ η σκηνοθετική ματιά και η θεατρική διασκευή της Ελένης Παππά προσεγγίζουν την ωμή αλήθεια του βαθύτερου νοήματος.
Μια παράσταση, όπου οι κινήσεις των ηθοποιών είναι ουσιαστικά χορογραφίες, εξαιρετικές και γεμάτες συμβολισμούς, δημιούργημα της Νένας Δρογγίτη και της Ελένης Παππά. Οι δε φωτισμοί της Θωμαΐδος Τριανταφυλλίδου και οι ηχητικοί σχεδιασμοί του Γιώργου Λιβανού, ταυτίζονται πλήρως με την ροή της ιστορίας.
Τέλος, οι ερμηνείες των νέων ταλαντούχων παιδιών εξαιρετικές. Ο Δημήτρης Παγώνης, άλλοτε με ένα περιπαικτικό χαμόγελο και μια παιχνιδιάρικη ματιά και άλλοτε με ματιά σκοτεινή και βαθιά φωνή, ερμηνεύει τον Meursault, με μοναδικό τρόπο. Ο Μιχάλης Αβρατόγλου, η Δάφνη Ατία και η Μυρτώ Κουλουρίδη, σε πολλαπλούς ρόλους κερδίζουν τον θεατή με τις επιτυχημένες και σαφείς εναλλαγές στους ρόλους τους.
∞
Ο Meursault είναι «Ο Ξένος», είναι ο αντιήρωας, σε μια υποκριτική κοινωνία, όπου μόνο όποιος θέλει να παίξει το παιχνίδι της και να ακολουθήσει τις νόρμες της μπορεί να επιβιώσει. Η δικαιοσύνη, η προσωπική αλήθεια, η ζωή και ο θάνατος, η ωμή βία και η ωμή αλήθεια, το αναίτιο, η μοναξιά, η απομόνωση και η σιωπή, όλα γίνονται κουβάρι στη δίνη του χρόνου και της ματαιότητας. Ενώ μια διαφορετική σκέψη, η μη αποδοχή αυτού που δεν πιστεύει στο Θείο και το αναίτιο έχουν συνέπειες…
Με μια πιο διεισδυτική ματιά, ο παραλογισμός της εποχής του Meursault, όμοιος με τον παραλογισμό της δικής μας εποχής. Γιατί τίποτα δεν έχει αλλάξει. Ούτε καν ο παραλογισμός.
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Φεβρουάριος 2023
