Είδαμε την παράσταση “Ιστορία χωρίς όνομα” στο Θέατρο Βράχων ‘Μελίνα Μερκούρη’ στον Βυρωνα
Η Ελλάδα των πρώτων δεκαετιών του 19ου αιώνα δεν έχει καμία σχέση με τη χώρα που ζούμε σήμερα. Δεν έχει την ίδια γεωγραφική έκταση, δεν έχει κατασταλάξει για το πώς πρέπει να “βαδίσει” μέσα στον τότε παγκόσμιο χάρτη και υπάρχει μια μεγάλη πολιτική αναστάτωση, με αντιμαχόμενες παρατάξεις, που τα μέλη τους φτάνουν συχνά σε απίστευτες ακρότητες, δείγμα των ανεξέλεγκτων παθών της εποχής. Είναι ένας τόπος που μόλις έχει ενσωματώσει την Κρήτη, η Μακεδονία είναι υπό τουρκική κατοχή και διεκδικείται από τους Βούλγαρους, τα Δωδεκάνησα ανήκουν στους Ιταλούς…
Οι πλούσιοι και ευγενείς του τόπου, συνήθως, προέρχονται από τόπους που ζουν Έλληνες εκτός χώρας, που επιστρέφουν στην πατρίδα κάποια στιγμή. Μια τέτοια οικογένεια ήταν κι αυτή του Εμμανουήλ Μπενάκη, σημαντικού μετέπειτα ευεργέτη, που ζούσε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, με τη σύζυγό του και τα 6 τους παιδιά. Μας ενδιαφέρει η τρίτη κόρη, η Πηνελόπη… θα τη μάθουμε όλοι, ως παιδιά, μέσα από τα βιβλία της, ως Πηνελόπη Δέλτα. Το επώνυμό της προέκυψε από τον γάμο της με τον Φαναριώτη έμπορο, Στέφανο Δέλτα, με τον οποίο απέκτησαν 3 κόρες.
Το 1905, ευρισκόμενη στην Αλεξάνδρεια ξανά, θα συναντήσει στους κοσμικούς κύκλους της ελληνικής κοινότητας, τον νεαρό υποπρόξενο Ίωνα Δραγούμη. Αυτή είναι 31 και εκείνος 27. Θα γεννηθεί μεταξύ τους ένας πολύ δυνατός πλατωνικός έρωτας, που θα συντηρηθεί με επιστολική επικοινωνία, καθώς οι συμβάσεις και τα ήθη της εποχής δεν έκαναν εύκολη την απόφασή της να χωρίσει από τον σύζυγό της και να παντρευτεί τον αγαπημένο της. 3 χρόνια αργότερα, ζει με την οικογένειά της στη Φρανκφούρτη και, μην αντέχοντας άλλο το βάρος που κουβαλούσε, εξομολογείται τα πάντα στον σύζυγό της, που τη στέλνει στο φημισμένο σανατόριο του δόκτωρος Φρίντμαν, στα περίχωρα της Βιέννης, για να ηρεμήσει και να αποφασίσει τι επιθυμεί να κάνει, με το μήνυμα πως, αν επιλέξει τον Δραγούμη, να ξεχάσει τα παιδιά της….
Ένας κήπος με τριαντάφυλλα… στην Κηφισιά, στην εξοχή της Αθήνας, και μια κυρία με μαύρα που τον κοιτά από το παράθυρο του σαλονιού του σπιτιού της… ένα νεαρό κορίτσι ξαπλωμένο σε ένα ολάνθιστο λιβάδι, κάπου έξω από τη Βιέννη. Δύο εικόνες του ίδιου προσώπου, με διαφορά 33 ετών. Και “αυτός” εκεί… ζώντας στη Βιέννη, μαζί της, για 3 μέρες και η προσπάθειά του να την πείσει να πάει μαζί του και, σαν πνεύμα, στη συνέχεια, λίγο πριν ολοκληρωθεί η κατάληψη της Αθήνας από τον γερμανικό στρατό, να τη συντροφεύει, ορίζοντας τον χρόνο που θα συναντηθούν ξανά, ελεύθεροι από συμβάσεις και περιορισμούς.
Η παράσταση βασίζεται στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Στέφανου Δάνδολου, που αξιοποιώντας τα ημερολόγια της ίδιας, θέλησε να φανερώσει πτυχές όσων σήμαινε για τη γυναίκα αυτή ο έρωτας με τον Ίωνα Δραγουμη. Με ενα λιτό, πλην όμως λειτουργικό σκηνικό, τοποθετούμαστε στις δύο τοποθεσίες, που λάμβανουν χώρα τα γεγονότα, και σε δύο διαφορετικές χρονικές στιγμές. Θα δούμε την Πηνελόπη Δέλτα στα 34 της και λίγες ώρες πριν την τελευταία και μοιραία απόπειρα αυτοκτονίας, σε μια διήγηση, που σαφώς μας κάνει η γηραιότερη ηρωίδα, μέσα απο τις αναμνήσεις της.
Ο υποστηρικτικός γιατρός Φρίντμαν – που την αγάπησε και την κατάλαβε, διαπιστώνοντας πως δεν ήταν μια τρελή γυναίκα, αλλά ένας άνθρωπος, παγιδευμένος σε επιλογές που δεν μπορούσε να αποτρέψει, το προσωπικό της κλινικής που δεν μπορούσε να καταλάβει πώς ο έρωτας “αρρωσταίνει” τον άνθρωπο και ακόμη πώς οι πλουσιοι κι αριστοκράτες είναι δυνατόν να έχουν προβλήματα, οι συζητήσεις με τον Δραγούμη για το κοινό τους μέλλον, αλλά και για τα ιστορικά συμβάντα της εποχής που έχει εμπλοκή (Μακεδονικός αγώνας, Οργάνωση της Κωνσταντινουπόλεως), ο αγώνας της να πάρει την απόφαση να απεμπλακεί από τον γάμο της, αλλά στον χρόνο που θα επιλέξει εκείνη…
Αυτό δε θα συμβεί ποτέ, γιατί, μετά την άρνησή της να τον ακολουθήσει, ο Δραγούμης θα κόψει κάθε επικοινωνία μαζί της και θα βρει παρηγοριά στην αγκαλιά της ηθοποιού Μαρίκας Κοτοπούλη (δεν μας αναφέρεται στην παράσταση, αλλά είναι από την ιστορία γνωστό), και η ίδια θα μείνει δίπλα σε έναν άνθρωπο που δεδομένα την αγαπάει και τη διεκδικεί, τη φροντίζει και τη σέβεται, που για την ίδια είναι ένας πολύ καλός φίλος, μα όχι ένας σύντροφος. Το μόνο που θα βρίσκει όμορφο στη μεταξύ τους σχέση είναι οι τρεις κόρες τους, προϊόν μιας άθλιας πράξης κατά την ίδια…
Παρηγοριά της, πέρα από τις αναμνήσεις και την προσμονή της επανένωσης σε μια άλλη ζωή, τα παιδιά που διαβάζουν τα βιβλία της και την επισκέπτονται σπίτι της, για να της εκφράσουν την αγάπη και τον θαυμασμό τους· παιδιά που συχνά της θυμίζουν τον αγαπημένο της αδελφό, Αντώνη…
Ο Κώστας Γάκης, με την πολύτιμη βοήθεια της Ανθής Φουντά στη δραματουργική επεξεργασία, στήνει μια παράσταση με πυκνή αφηγητική δομή, ακολουθώντας πίστα το βιβλίο, χωρίς να ακολουθεί πιστά τη χρονική διαδρομή, καθώς σκοπός του δεν είναι να διηγηθεί ιστορία και γεγονότα, αλλά να χτίσει το δώμα του έρωτα των δύο αυτών ανθρώπων και να μας τοποθετήσει, ως θεατές, μέσα στην ψυχοσύνθεσή τους και να προσπαθήσουμε να αντιληφθούμε όσα τους συνέβησαν και το γιατί. Το επιτυγχάνει στον μέγιστο βαθμό, καταφέρνωντας και να κρατήσει για 105 λεπτά το κοινό καθηλωμένο, παρουσιάζοντας, παράλληλα με την ερωτική ιστορία, και δρώμενα από την ιστορία που συνέβαινε, χωρίς αυτό να αποπροσανατολίζει τον θεατή, αλλα δίνοντάς του τρόφη και σκέψη για το σπίτι.
Ευτυχεί να έχει υπό τις σκηνοθετικές του οδηγίες έναν υπέροχο θίασο – ο Τάσος Νουσιας, ως Ίων Δραγούμης, ξεχείλιζε από ορμή, ιδεαλισμό, αγάπη για την πατρίδα· ένας ρομαντικός της εποχής. Στον αντίποδα, ο Νίκος Ορφανός (που ενδυθηκε και τον ρόλο του μικρού Ηλία, για δύο περάσματα), υποδύεται το αντίβαρο του Στέφανου Δέλτα, μετρημένος, ταγμένος στα “χρηστά” ήθη της εποχής, αλλα και υπολογιστικός (ο γάμος του είναι μια σύζευξη συμφερόντων, αρχικά), με δύναμη που πηγάζει από τις μικρές εφήμερες νίκες που έχει καταφέρει στη σύζυγό του, που, στον κοινό τους βίο, η παρουσία του καθημερινά υπενθυμίζει σε εκείνη όσα στερήθηκε.
Η νέα Πηνελόπη Δέλτα, Μαρία Παπαφωτίου, αποδίδει μια γυναίκα που, μετά από χρόνια, ανακαλύπτει ξανά στοιχεία που είχε ως νεαρή στον χαρακτήρα της και τα εξωτερικεύει, δίνοντάς μας, με έμφαση, την πάλη που γίνεται μέσα της, ανάμεσα στο θέλω και στο πρέπον που επιτάσσει το περιβάλλον της. Μας μένει ως εικόνα, με μια υπόσχεση ότι θα κάνει την “επανάστασή” της στην ώρα που εκείνη θα κρίνει. Η εξέλιξη αυτού καθρεφτίζεται στην υπέροχη Μπέτυ Λιβανού, ως γηραιά μαυροντυμένη Πηνελόπη, καταβεβλημένη από ασθένεια και από τα “χτυπήματα” που δέχτηκε μετά από εκείνη την απόφασή της, στιβαρή και αποφασισμένη πως με την υποδούλωση της αγαπημένης της Αθήνας, κλείνει και ο δικός της κύκλος ζωής. Οι δύο γυναίκες, παρακολουθώντας την παράσταση, σου δίνουν την αίσθηση ότι ο χρόνος δεν είναι μια ευθεία γραμμή, αλλά ένας κύκλος που, στην περιφέρεια αυτού, κινούνται, συμπληρώνοντας η μία την άλλη (πολύ αληθινή προσέγγιση αυτή, αν την καλοσκεφτούμε…).
Η δροσερή Μαριάνθη της Ανθής Φουντά είναι το λαϊκό κορίτσι, που βοηθάει την ηλικιωμένη ηρωίδα, προσπαθώντας να της φτιάξει τη διάθεση. Ο Γιατρός Φρίντμαν του Αργύρη Γκαγκάνη μου έβγαλε όλη την καλοσύνη και την ευαισθησία του ήρωά του και η πολύ ευχάριστη έκπληξη ήταν ο Στέλιος Γιαννακός, που είχε τον βασικό ρόλο του γραμματέα του γιατρού και διάφορους μικρούς ρόλους που περιπλέκονταν στην υπόθεση.
Πολύ καλός ο Κώστας Λώλος, ο μουσικός επί σκηνής, που ντύνει με την κιθάρα και τα πλήκτρα του την παράσταση. Πολύ ωραίοι και λειτουργικοί οι φωτισμοί, εξαιρετικά τα ρούχα, απέδωσαν την ατμόσφαιρα της κάθε εποχής, και ιδιαίτερα προσεγμένα τα μαλλιά της Πηνελόπης Δέλτα σε κάθε εποχή, που βοήθησε να μην υπάρχει χρονικός αποπροσανατολισμός. Τελος, ο σκηνικός χώρος που διαδραματίζεται η παράσταση, πολύ λειτουργικός και με ιδιαίτερους συμβολισμούς, για τους πιο παρατηρητικούς.
Συνολικά, η παράσταση είναι σίγουρα μία απο τις καλύτερες που έχουμε παρακολουθήσει τα τελευταία χρόνια και, παρόλο το μη ευτυχές της θεματολογίας, δεν σου δημιουργεί κάποιο “βάρος” μετά το πέρας της. Αντιθέτως, μάλιστα, σου επικοινωνεί μια ιστορία δύο σημαντικών ανθρώπων του ελληνικού πνεύματος, που ίσως να έχεις ακούσει κάποτε, με μια πιο ροζ απόχρωση, έναν αγνό πλατωνικό έρωτα και το κόστος που πλήρωσε ο καθένας τους. Μια ιστορία χωρίς όνομα, γιατί τούτο υπαγόρευαν οι συνθήκες της εποχής, που βγαίνει στο φως για να δείξει πως, πίσω από τα ηχηρά ονόματα, οι άνθρωποι παραμένουν πάντα ευάλωτοι και τρυφεροί, αναζητώντας το αληθινό και το όμορφο….
Υ.Γ. Πολύ ευχάριστο το γεγονός ότι το θέατρο Βράχων ήταν γεμάτο (στην επιτρεπόμενη χωρητικότητα) και πως όλοι οι θεατές παρακολούθησαν με μεγάλη κατάνυξη την παράσταση. Το δε χειροκρότημα στο τέλος, απόδειξη ότι ο πολιτισμός και το θέατρο έχουν λείψει πολύ σε πάρα πολλούς και το αισιόδοξο μήνυμα που πήραμε ήταν ότι θα στηριχτούν οι καλλιτέχνες, όταν ξεκινήσει ξανά σε όποια κανονικότητα η πολιτιστική ζωή το φθινόπωρο.
Υ.Γ.2. Είναι σημαντικό να υπερασπιστούμε τον δημόσιο χαρακτήρα του χώρου στα παλιά λατομεία, που βρίσκεται το θέατρο Βράχων και οι λοιπές εγκαταστάσεις των δήμων της περιοχής, υπογράφωντας ΕΔΩ.
Περισσότερα για την παράσταση εδώ.
Theodore a.k.a “Evil Chef”, 19/06/2021
