Είδαμε την παράσταση ‘Η σκιά του Μαρτ’ στο θέατρο Αργώ
Ο Μαρτ (χαϊδευτικό του Μάρτιν) είναι νεκρός…. Πυροβολήθηκε πισώπλατα σε μια περιπολία ρουτίνας, την περίοδο του πολέμου, που η πόλη ήταν υπό την κατοχή του εχθρού, κοντά στον σιδηροδρομικό σταθμό. Στο μέρος που ξεψύχησε, έχει στηθεί, σε έναν βράχο που υπήρχε, μια ταμπλέτα για να υπενθυμίζει τη δολοφονία του…
Στο πατρικό του σπίτι, ακόμη ένα βράδυ σε λούπα, όπως και τα προηγούμενα… Η κυρία Αγγέλικα – η μητέρα του, η Τερέζ – η αρραβωνιαστικιά του και ο Γκάμπριελ – ο αδερφός του, κάθονται στο σαλόνι και συζητάνε περί ανέμων και υδάτων, ενώ συχνά – πυκνά δεν λείπουν οι αναφορές στον νεκρό απόντα. Απόψε, το κουδούνι χτυπάει και ένας άνδρας παραδίδει ένα πακέτο στον Γκάμπριελ. Ένα δώρο…
Η μητέρα του, ενθουσιασμένη, τον προτρέπει να ανοίξει γρήγορα το δώρο του και, όταν αποκαλύπτεται πως είναι μια προσωπογραφία του Μαρτ, τότε φαίνεται καθαρά ποιος ήταν ο αποστολέας του “δώρου”. Του ζητάει επιτακτικά να τοποθετήσει τον πίνακα κάπου που θα τον βλέπει καθαρά, μιας κι έχει ο ίδιος ένα μικρό προβλημα με τα μάτια του, για να τον παίρνει ως παράδειγμα. Βλέπεις, ο μικρός γιος είναι φιλάσθενος, ευγενής και δειλός, όπως του καταμαρτυρεί διαρκώς η Αγγέλικα, αφού την περιόδο του πολέμου δεν επέλεξε να πάει στην αντίσταση, αλλα προτίμησε την παραμονή στο σπίτι. Ο Γκάμπριελ είναι η ντροπή του σπιτιού της, που η ίδια θα κουβαλάει, όσο ζει, σαν βάρος…
Ο νεαρός άνδρας είναι ερωτευμένος με την Τερέζ – από παλιά. Αυτός την πρωτοείδε σε μια βόλτα που είχαν βγει με τον αδερφό του, αλλά ο Μαρτ, ως πιο τολμηρός, τη διεκδίκησε πρώτος και την κέρδισε. Τώρα που εκείνος λείπει δια παντός, είναι ανοιχτός ο δρόμος για να της μιλήσει. Η κοπέλα συγκινείται από το ενδιαφέρον του, αλλά δεν μπορεί να τον δει ερωτικά, καθώς απέχει πολύ από αυτό που η ίδια ψάχνει σε έναν ανδρα. Και η Αγγέλικα θα φροντίσει να της το προσφέρει στο πρόσωπο του Βίκτωρα, ενός νέου που υπήρξε μέλος της τοπικής αντίστασης και συμπολεμιστής του γιου της. Παρότι γνωρίζει για το ενδιαφέρον του παιδιού της, επιλέγει να είναι αυτή που θα του κόψει κάθε ελπίδα και θα τον επαναφέρει στη μιζέρια που έχει αυτή ορίσει ως τον φυσικό του βιότοπο, στερώντας του, εκτός από το κορίτσι, και ένα όπλο – ενθύμιο του Μαρτ, που θεωρεί ότι ο Γκάμπριελ είναι άχρηστος να διαχειριστεί…
Η ενέργεια αυτή θα κλονίσει την ψυχική υγεία του Γκάμπριελ, που όλα αυτα τα χρόνια δεχόταν απανωτά χτυπήματα από την απαξιωτική συμπεριφορά της μητέρας του και θα τον οδηγήσει στα άκρα. Σε αυτήν την κατάσταση, θα αναμετρηθεί με όλους γύρω του και θα αποδειχτεί περίτρανα πως ο μόνος που πραγματικά γνώριζε την αλήθεια για ποιος ήταν ο Μαρτ, ήταν αυτός και όχι όλοι οι υπόλοιποι, που ήθελαν και έβλεπαν, όπως επιθυμούσαν, τον αδερφό του. Η διαγεγραμμένη πορεία της τραγωδίας της οικογένειας θα ολοκληρωθεί, όπως ακριβώς όλοι περιμέναμε, και με ένα τεράστιο “γιατί” να περιφέρεται πάνω από το σαλόνι τους.
Η παράσταση καταφέρνει, και παρά τη μικρή της διάρκεια, να σε “πάρει μέσα της”. Με τα τρία πρώτα λεπτά, ξεχνάς τη θεατρική συνθήκη και γίνεσαι μάρτυρας μιας απάνθρωπα κακοποιητικής μάνας, που δεν αναγνωρίζει το δικαίωμα στο παιδί της να είναι διαφορετικό και επιδιώκει διαρκώς, με κάθε της ενέργεια, να το ξεφτιλίζει και να του υπενθυμίζει πόσο ασήμαντη είναι η ύπαρξή του για εκείνη. Μόνη αντιπαραβολή, ο απών Μαρτ, που συγκεντρώνει όλες τις αρετές και αυτά που γοητεύουν μια γυναίκα, ακόμα κι αν είναι η μητέρα του. Ακόμη κι αν τα γεγονότα αποκλείουν κάποιους χαρακτηρισμούς, όπως αυτόν του “ήρωα”, αυτοί επιβάλλονται από την ίδια, καθώς κρίνει πως αυτό είναι το σωστό.
Βρισκόμαστε μπροστά σε μια κάτασταση, όπου αποθεώνεται ένας “ήρωας” που πέθανε σε μια άσχετη στιγμή και όχι σε μια μάχη και ταυτόχρονα επιχειρείται να μεταμορφωθεί σε σκουπίδι ένας άνθρωπος, που τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του δεν βρίσκουν διέξοδο να αναδειχτούν, αφού δεν τα βρίσκει αρεστά ο γονέας του. Το προφανές δίλημμα του κοινού είναι ποιος από τους δύο τελικά είναι ο πραγματικός “ήρωας” της ιστορίας (για εμένα, ξεκάθαρα ο Γκάμπριελ). Οι περιφερειακοί της ιστορίας αναδεικνύουν το τέρας της κοινωνικής υποκρισίας και του μοιράσματος των ρόλων (σε καλούς και κακούς), οι οποίοι, μετά την κάθαρση που φέρνει ο Γκάμπριελ, θα συνεχίσουν τη ζωούλα τους, ξεχνώντας τα πάντα σε χρόνο ρεκόρ…
Προσπαθώ να θυμηθώ την τελευταία φορά που κάποιος ρόλος με εξόργισε τόσο όσο η Αγγέλικα της κυρίας Υψηλάντη. Εκνευριστικά υπέροχη στον ρόλο της κακοποιητικής μητέρας, χωρίς να κάνει κάτι το περιττό ή το ξεχωριστό επί σκηνής, με την κίνηση και τη φωνή της “έχτισε” την ψυχρή και ύπουλη ηρωίδα του ρόλου της, καταφέρνωντας να μη λυπηθεί κανείς στην αίθουσα για την κατάληξη της (ηρωίδας). Ο Φώτης Καράλης, ως Γκάμπριελ, είναι συγκλονιστικός και στέκεται επάξια δίπλα στη μητέρα – συμπρωταγωνίστριά του. Σε πείθει ότι είναι ένας πολύ δυστυχισμένος άνθρωπος, που ζει σε μια ανυπόφορη κατάσταση, για μεγάλο χρονικό διάστημα, και σε όλο το έργο ό,τι κι αν κάνει δε μπορείς ούτε να το κακολογήσεις ούτε να το παρεξηγήσεις. Στο μονόλογό του που ουσιαστικά κλείνει το έργο, αισθάνεσαι ότι η δίνη που τον τραβάει στον βυθό είναι κάτι το αναμενόμενο και πως τελικά δεν υπήρχε κανείς σε αυτόν τον κόσμο να τον βοηθήσει να ξεφύγει από την προδιαγεγραμμένη μοίρα του. Η Εμμανουέλα Κοντογιώργου (Τερέζ) και ο Θεόφιλος Μανώλογλου (Βίκτωρας), πολύ καλοί στους δύο ρόλους, που συμπληρώνουν αυτήν την οικογενειακή ιστορία.
Σκηνοθετικά, η Χρύσα Καψούλη επικεντρώθηκε στην απεικόνιση όλων των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας του κάθε ήρωα του έργου – και των τεσσάρων, με μια μάλλον δωρική σκηνοθετική γραμμή, που δεν είχε πολύ κίνηση στην έτσι κι αλλιώς μικρή σκηνή, θέλοντας έτσι να αναδείξει στο έπακρο τις συγκρούσεις και τις διαφορές των χαρακτήρων και να μεγεθύνει τα διλήμματα που το έργο θέτει από τη δομή του, βάζοντας το κονό υποσυνείδητα να πάρει θέση. Τα σκηνικά της παράστασης, κι αυτά λιτά και λειτουργικά, και οι φωτισμοί βοήθησαν στη δημιουργία αυτής της βαριάς ατμόσφαιρας, που σκεπάζει τις ζωές των δύο κεντρικών ηρώων.
‘Η σκιά του Μαρτ’ στο θέατρο Αργώ είναι ένα έργο με πολλές αναγνώσεις και μηνύματα – από το πώς αναγνωρίζεται ο “ήρωας” και αν είναι δόκιμος, ως όρος, μέχρι την ευθύνη της οικογένειας για το τι είδους ανθρώπους παραδίδει στην κοινωνία. Οι ερμηνείες των ηθοποιών και η σκηνοθεσία της, φτιάχνουν ένα πολύ δυνατό αποτέλεσμα, που είναι σχεδόν αδύνατο να μη σου μείνει στο μυαλό για μέρες μετά και να μη σου δημιουργήσει προβληματισμούς. Ίσως κάποιοι θα αναγνωρίσουν στους πρωταγωνιστές, πρόσωπα και καταστάσεις που έχουν συναντήσει ή έχουν λάβει γνώση κάποια στιγμή στη ζωή τους και πιθανόν να αποχωρήσουν με το ίδιο ερώτημα με μένα: “Αφού τα έβλεπα και αναγνώριζα το λάθος, γιατί δεν μίλησα;”…
Περισσότερα εδώ.
Θοδωρής Κ., Ιούνιος 2023
