Είδαμε την παράσταση ‘Η Γιορτή του Θερισμού’ στο Θέατρο 104
Die, die, die my darling
Don’t utter a single word
Die, die, die my darling
Just shut your pretty mouth
I’ll be seeing you again
I’ll be seeing you in Hell
Don’t try to be a baby
Your future’s in an oblong box, yeah
(Οι δύο πρώτες στροφές από το Die, die, die my darling των Misfits*, μια κυκλοφορία του 1984 από τον δίσκο Earth A.D./Wolfs Blood – μουσική & στίχοι Glenn Danzig, με θεματική τη λύτρωση και τον “εξαγνισμό” που μπορει να φέρει ο θάνατος ή ένας χωρισμός, σε μια πιο ελεύθερη ερμηνεία. Έμπνευση για το τραγούδι υπήρξε η ομότιτλη ταινία του 1965, ένα b-movie, αλλά ταυτόχρονα αριστουργηματικό θρίλερ, που στη χώρα μας προβλήθηκε με τον τίτλο “Λονδίνο, Νύχτα Θανάτου”.) *Αμερικανική punk μπάντα της δεκαετίας του ’80.
Οι στίχοι αυτοί μου ήρθαν στο μυαλό, καθώς παρακολουθούσα την παράσταση “Η Γιορτή του Θερισμού” στο Θέατρο 104. Και αν σε κάποιον φαίνεται ακραία παράλογη η σύνδεση, τότε πόσο λογικά του φαίνονται τα δρώμενα στην παράσταση, αν την έχει δει ή τη δει προσεχώς. Δεν μιλώ για τη δουλειά της ομάδας που ετοίμασε το έργο, αλλά για τον πυρήνα του κειμένου – να θανατώσουμε κάποιους, ανεξαρτήτως του ποια ήταν η εμπλοκή τους σε μια αξιόποινη πράξη, με σκοπό: α) να ενισχύσουμε το αίσθημα δικαιοσύνης στην κοινότητα (το λες και δικαιολογία που “ακούγεται”), β) να “πουλήσουμε” εκδούλευση στους ανωτέρους από εμας, που θα εξαργυρωθεί στον μέλλον (εδώ γίνεται πιο ενδιαφέρον το πράγμα) και γ) γιατί έχουμε κάτι προσωπικό με κάποιον από τους εμπλεκομενους και εκμεταλλευομένοι την εξουσία μας, τον τιμωρούμε και παράλληλα στέλνουμε ένα μήνυμα με πολλαπλούς αποδέκτες στην κοινότητα. Προσωπικά, πιστεύω ότι συνέτρεχαν και οι τρεις λόγοι, που ο τοπικός επίτροπος έστειλε στον θάνατο μια γυναίκα, χωρίς δίκη, για ένα έγκλημα που δεν έκανε και ούτε καν συμμετείχε…
Η Άγκνες Μάγνουσντότιρ (υπαρκτό πρόσωπο και η ιστορία της παρουσιάζεται) ζει πριν 200 χρόνια στην Ισλανδική εξοχή. Είναι ένα υπερβολικά άτυχο πλάσμα – εγκαταλελειμμένη σε μικρή ηλικία από τη μητέρα της, μεγαλώνει σε σπίτια συγγενών και, λίγο μετά την εφηβεία της, αποφασίζει να εργαστεί ως υπηρέτρια στο σπίτι του γιατρού της περιοχής. Ο γιατρός είναι ένας ιδιαίτερος άνθρωπος, που ασκεί μια ιδιαίτερη γοητεία στις γυναίκες πάραυτα. Όλη η επαρχία συζητά για τις ερωτικές του περιπέτειες, όμως αυτό δεν στέκει εμπόδιο για τον ίδιο, να συνεχίζει να έχει καινούριες “κατακτήσεις”. Η νεαρή υπηρέτρια πέφτει κι αυτή θύμα της γοητείας του γιατρού, γίνεται και ερωτικό του ταίρι, ενώ παράλληλα γνωρίζει ότι δεν απολαμβάνει αποκλειστικότητας. Δεν έχει πού να πάει όμως και έτσι δέχεται όλα τα καπρίτσια του, με την ελπίδα ότι κάποτε θα την παντρευτεί και όλα αυτά θα τελειώσουν. Τα όνειρά της καταρρίπτονται, όταν στο σπίτι καταφθάνει ένα ακόμη νεαρό κορίτσι και ο γιατρός δείχνει άμεσα το ενδιαφέρον του και μια νύχτα το βιάζει, μπροστά στα μάτια της Άγκνες – από εκεί και πέρα αρχίζει και κορυφώνεται το δράμα της…
Λίγες μέρες μετά, η μικρή κοινότητα ετοιμάζεται να γιορτάσει την Γιορτή του θερισμού (της σοδειάς, φυσικά) και μια μεγάλη γιορτή όπως κάθε χρόνο, έχει ετοιμαστεί. Το κλίμα είναι βαρύ, καθώς την κοινότητα βαρύνει ένα διπλό φονικό. Ο γιατρός και ένας φίλος του βρεθήκαν άγρια δολοφονημένοι πριν λίγες μέρες και όλοι ψάχνουν να βρουν τους ενόχους – στη γιορτή, ο κοινοτικος επίτροπος υπόσχεται δικαιοσύνη και τιμωρία των δραστών του διπλού εγκλήματος και παροτρύνει την κοινότητα να γιορτάσει όπως πάντα και να κοιμάται τα βράδια ήσυχα. Πραγματικά, ύστερα από κάποιες ημέρες, θα συλληφθούν τρία άτομα – η Άγκνες, το νεαρό κορίτσι που έμενε στο σπίτι του γιατρού, επίσης και το νεαρό αγόρι που είχε σχέση και μάλιστα είχε ζητήσει την άδεια να την παντρευτεί από τον δόκτορα (του την αρνήθηκε φυσικά, γιατί την καλόβλεπε ο ίδιος).
Δίκη και τέτοια σχετικά δεν έγιναν ποτέ – μια υποτυπώδης ανάκριση μόνο, όπου ο νεαρός ομολόγησε τον ένα φόνο και το δεύτερο φονικό το φορτώσανε στην Άγκνες… τι κι αν το αρνιόταν και έλεγε πως δεν πείραξε κανέναν… ο κόσμος ζητούσε αίμα και ακόμη κι αν έλεγε αλήθεια δεν θα έλειπε σε κανέναν… και καθώς η μικρή κοινότητα δεν διέθετε φυλακή για να κρατηθούν οι ένοχοι, ο επίτροπος αποφάσισε, μέχρι την εκτέλεση της ποινής, να τους “εξορίσει” σε φάρμες της περιοχής, που θα εργάζονταν και θα βοηθούσαν τους ιδιοκτήτες τους. Η Άγκνες βρέθηκε στη φάρμα που διαχειριζόταν μια μεσήλικη γυναίκα με τη νεαρή κόρη της – δεν το πήρε και τόσο καλά στην αρχή, αλλά δεν μπορουσε να αρνηθεί στον επίτροπο αυτό που ζητούσε και επιπλέον χρειαζόταν χέρια, καθώς άνδρας της έλειπε πολύ καιρό σε ταξίδια.
Οι πρώτες αναγνωριστικές ημέρες ήταν περιέργες για όλους, αλλά όσο περνούσε ο καιρός και με τη συμβολή του νεαρού ιερέα της περιοχής, το “τέρας” που πίστευε η ιδιοκτήρια ότι φιλοξενούσε, έπαψε να μοιάζει ως τέτοιο στα μάτια της και, καθώς και η ίδια ήταν βαριά άρρωστη και αργοπέθαινε, βρήκε στην Άγκνες ένα ακόμη κοινό, τον θάνατο, πέρα από το γεγονός ότι και οι δύο είχαν μείνει μόνες να διαχειριστούν τη ζωή, όχι από επιλογή, αλλά γιατί έτσι το θέλησαν κάποιοι άλλοι. Όταν μαθαίνει μαζί με τον ιερέα και την πραγματική ιστορία των φόνων και πως η ίδια θα πεθάνει για κάτι που δεν έκανε, αλλά δεν εμπόδισε κιόλας, άρα πρέπει να επιλεχτεί ένα άλλο είδος σωφρονισμού για εκείνη, θα κάνουν ό,τι περνάει από το χέρι τους για να αντιστρέψουν την κατάσταση. Θα βρουν σε τοίχο και θα αποδεχτούν το άδικο του πράγματος (όσο μπορεί να το αποδεχτεί κάποιος κάτι τέτοιο), ενώ παράλληλα η Άγκνες θα πιστεύει μέρα με την μέρα πως ίσως τελικά αυτός ο θάνατος που σε λίγο θα συναντήσει, μπορεί να είναι και μια λύτρωση για τη βασανισμένη της ψυχή…
Στη νέα γιορτή του θερισμού, οι ποινές θα εκτελεστούν με δήμιο τον αδερφό του γιατρού (ναι, όσο πήγαινε γινόταν και “καλύτερο”), η δικαιοσύνη θα αποδοθεί και όλοι θα είναι πλέον πιο ήσυχοι. Όλοι; Μάλλον όχι όλοι, καθώς η άδικη αυτή εκτέλεση ήταν και η τελευταία που πραγματοποιήθηκε στη μακρινή αυτή χώρα, μιας και το νομικό-πολιτικό σύστημα της χώρας επέλεξε να καταργήσει τη θανατική ποινή, ως ανώτατη τιμωρία, και να την αντικαταστήσει με φυλάκιση. Ένας κύκλος βαρβαρότητας έκλεισε και η ιστορία της Άγκνες έμεινε για να δείχνει το πώς μια τέτοια ποινή μπορεί να εργαλειοποιηθεί και να βλάψει ανθρώπους που δεν είχαν διαπράξει κάτι πολύ σοβαρό και αφαιρώντας τους τη δυνατότητα να καταλάβουν τα λάθη τους και να προσπαθήσουν να γίνουν καλύτεροι άνθρωποι, ως κρατούμενοι, για το υπόλοιπο της τιμωρίας τους και, ως πολίτες, αν ποτέ αποφυλακίζονταν.
Η Ομάδα Αντιστροφή έπιασε την άκρη του νήματος της ιστορίας της τελευταίας δημόσιας εκτέλεσης, σε έναν μακρινό τόπο και παρουσιάζοντάς μας τα πρόσωπα, τα γεγονότα και την κατάληξη, έκανε ένα μικρό σχόλιο για το δικαίωμα ή μη, που έχουμε, ως άνθρωποι, να τιμωρούμε με αφαίρεση της ζωής κάποιου, που, λόγω αδυναμίων, ψυχολογικών προβλημάτων ή οποιαδήποτε άλλης ατέλειας, έκανε μια κακουργηματική πράξη. Και με τη γνώση ότι στη δική τους παράσταση πεθαίνει και μια γυναίκα που έτυχε να βρίσκεται στο λάθος μέρος τη λάθος ώρα, αφήνει το κοινό να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα για το ορθό ή όχι της κατάργησης της θανατικής ποινής.
Σκηνοθετικά και ερμηνευτικά, πρέπει να πω ότι έχουμε ένα άψογο αποτέλεσμα, χωρίς υπερβολές και εύκολους “εκβιασμούς” των συναισθημάτων του κοινού. Οι τρεις ηθοποιοι, πέραν των βασικών ηρώων που ενσαρκώνουν, αναλαμβάνουν και μικρά περάσματα άλλων προσώπων (Δημήτρης Κακαβούλας – επίτροπος και γειτόνισσα, Κύρα Καρυτινού – πρόεδρος κοινότητας, γυναίκα που φιλοξενεί την Άγκνες, Φιλίππα Σκούρτη – χωρικός, κόρη της γυναίκας στην φάρμα, νεαρός ιερέας), ενώ μόνη σταθερή στον ρόλο της Άγκνες είναι η Αλεξία Στολιδάκη. Σκηνικά, βρήκα πολύ ευφάνταστη τη χρήση απλών αντικειμένων που με πολυχρηστικότητά τους έπαιρναν διάφορες μορφές – λάτρεψα τη σκηνή με το σεντόνι (δεν θα πω όμως τίποτα για να μη χαλάσω την έκπληξη!) και βρήκα πολύ καλοδουλεμένα και λειτουργικά όλα τα επιμέρους τεχνικά στοιχεία της παράστασης (φωτισμούς και μουσική).
“Η Γιορτή του Θερισμού” στο Θέατρο 104 ήταν μια πολύ ευχάριστη έκπληξη, καθώς, με αφορμή ένα πολύ δυσάρεστο περιστατικό, η ομάδα που έστησε την παράσταση καταφέρνει να περάσει μια δέσμη κοινωνικών και όχι μόνο σχολίων. Από την αποδοχή ή όχι της θανατικής ποινής, στη θέση που η γυναίκα έχει στην κοινωνία (τα γεγονότα συμβαίνουν εν έτει 1823 και ευλόγως απορούμε γιατί 200 χρόνια μετά, πολλά που είδαμε μάς φαίνονται πολύ γνώριμα…), το αν ο φτωχός άνθρωπος δεδικαίωται και τυγχάνει ορθής αντιμετώπισης από τους κατέχοντες την εξουσία ή εργαλειοποιείται για διάφορους λόγους κάθε φορά και, προσωπικά, μου σύστησε την Ομάδα Αντιστροφή, που πρώτη φορά παρακολούθησα δουλειά της και σημειώθηκε στο “μπλοκάκι” για να ξαναδούμε κάτι δικό της. Είναι μια παράσταση που αξίζει κάποιος να παρακολουθήσει, γιατί θα βγει πλούσιος από συναισθήματα και, παρά το δραματικό της θεματολογίας της, δεν είναι καθόλου “δύσκολη” στη θέασή της· αντιθέτως, περνάει πολύ εύκολα ο χρόνος.
Περισσότερα εδώ.
Θοδωρής Κ., Μάρτιος 2022
