Είδαμε την παράσταση ‘Η δίκη των έξι’ στην Παλιά Βουλή
Η παράσταση «Η Δίκη των Έξι: Μία ιστορία – δύο πλευρές», για μια μοναδική φορά, μετακόμισε από το Θέατρο Αλκμήνη, στο οποίο συνεχίζει τις παραστάσεις της, στην αίθουσα συνεδριάσεων της Παλαιάς Βουλής. Στον ίδιο χώρο, όπου το 1922 έγινε αυτή η σημαδιακή δίκη – έκτακτο στρατοδικείο.
Η Πρόεδρος του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, το οποίο στεγάζεται στο Μέγαρο της Παλαιάς Βουλής, κα Φ. Μαλούχου, υποδέχεται το κοινό και η παράσταση ξεκινάει. Μετά από 100 χρόνια και χωρίς τη βοήθεια ειδικού φωτισμού, μικροφώνων ή άλλων τεχνικών μέσων, οι Μαρία Λάμπρου, Φαίδρα Παπανικολάου, Δήμητρα Μπάσιου και Γιάννης Τσόρβας, μας διηγούνται μια ιστορία σχεδόν ξεχασμένη, καταθέτοντας όλα τα ιστορικά στοιχεία της εποχής.
∞
Με την ονομασία «Δίκη των Έξι», έμεινε στην ιστορία η δίκη των πρωταίτιων της Μικρασιατικής Καταστροφής. Οι Βενιζελικοί αξιωματικοί, το 1922 και μετά το στρατιωτικό κίνημα των Πλαστήρα – Γονατά – Φωκά, συγκρότησαν έκτακτο στρατοδικείο και στο εδώλιό του κάθισαν επτά πολιτικοί και ένας στρατιωτικός, από τους οποίους οι έξι καταδικάσθηκαν σε θάνατο και εκτελέσθηκαν.
Η δίκη διεξήχθη από τις 31 Οκτωβρίου έως τις 15 Νοεμβρίου 1922, στην ειδικά διαρρυθμισμένη αίθουσα συνεδριάσεων της Βουλής (Παλαιά Βουλή). Η Επαναστατική Επιτροπή που συγκροτήθηκε στην Αθήνα, με την ανάγκη να υπερισχύσει η άποψη ότι «ο ελληνικός στρατός δεν νικήθηκε, αλλά προδόθηκε», υπό την πίεση της κοινής γνώμης, διέταξε τις συλλήψεις των αντιβενιζελικών. Ο λαός, σε μια ογκώδη διαδήλωση, ζητά την εκτέλεση των υπαίτιων. Ιδρύεται έκτακτο στρατοδικείο, στο οποίο φυσικά δεν παρέχονται τα εχέγγυα μιας δίκαιης δίκης. Με την κατηγορία της έσχατης προδοσίας παραπέμφθηκαν στο έκτακτο στρατοδικείο οι πρώην πρωθυπουργοί Δημήτριος Γούναρης, Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης, Νικόλαος Στράτος, οι πρώην Υπουργοί Νικόλαος Θεοτόκης, Γεώργιος Μπαλτατζής, Ξενοφών Στρατηγός, Μιχαήλ Γούδας και ο αντιστράτηγος Γεώργιος Χατζανέστης. Με επικεφαλής της ανακριτικής επιτροπής τον Θεόδωρο Πάγκαλο, η ακροαματική διαδικασία άρχισε στις 31 Οκτωβρίου 1922, στην αίθουσα συνεδριάσεων της Βουλής (Μέγαρο Παλαιάς Βουλής, στην Πλατεία Κολοκοτρώνη). Μετά από 14 συνεδριάσεις, μεταξύ ενστάσεων και απορρίψεων, ο Πρόεδρος του Εκτάκτου Στρατοδικείου Αλέξανδρος Οθωναίος διαβάζει την ετυμηγορία του δικαστηρίου, το οποίο κηρύσσει παμψηφεί τους μεν Γεώργιο Χατζηανέστη, Δημήτριο Γούναρη, Νικόλαο Στράτο, Πέτρο Πρωτοπαπαδάκη, Γεώργιο Μπαλτατζή και Νικόλαο Θεοτόκη, στην ποινή του θανάτου, τους δε Μιχαήλ Γούδα και Ξενοφώντα Στρατηγό, στην ποινή των ισοβίων δεσμών. Η εκτέλεση των θανατοποινιτών γίνεται μετά από λίγες ώρες στον χώρο εκτελέσεων στο Γουδή και κηδεύονται άμεσα στο Α’ Νεκροταφείο, κάτω από αυστηρά μέτρα ασφαλείας.
∞
Στις 2 Δεκεμβρίου 2022 και εκεί όπου έναν αιώνα πριν διεξήχθη το έκτακτο στρατοδικείο, παρουσιάστηκε η θεατρική παράσταση «Η Δίκη των Έξι: Μία ιστορία – δύο πλευρές».
Οι θεατές παρακολούθησαν μια ιστορία έρωτα, στις παρυφές της δίκης. Μια ιστορία ενός ερωτευμένου ζευγαριού, που όμως ανήκουν σε διαφορετικές πολιτικές ομάδες, με διαφορετικά ζητούμενα. Η θεία της κοπέλας, η αφηγήτρια των ιστορικών γεγονότων και τα ηχογραφημένα μηνύματα από στιγμές της δίκης, προσεγγίζουν τον θεατή με έναν ιδιότυπο τρόπο.
Πολλά τα αναπάντητα ερωτηματικά. Ποιος έχει δίκιο και ποιος ευθύνεται; Και ο έρωτας τι θ’ απογίνει, όταν οι πολιτικές πεποιθήσεις του ζευγαριού δεν συναντώνται πουθενά; Η Δόμνα, η Ευανθία και ο Σάββας, παράλληλα με τη δίκη έχουν να βιώσουν τη δική τους σύγκρουση. Θα αντιληφθούν άραγε ότι τα πάντα όλα έχουν δύο όψεις και δύο αλήθειες;
∞
Το κείμενο της Δήμητρα Μπάσιου το σκηνοθετεί ο Νίκος Κρίκας και μαζί δημιουργούν μια παράσταση που χρήζει της προσοχής μας, μιας και η ιστορία του διχασμού, όπως έχει χαρακτηριστεί, την οποία οι ιστορικοί δεν έχουν αναδείξει επαρκώς, εκτυλίσσεται μπροστά μας και μας θέτει ερωτήματα.
Αξίζει, ως υστερόγραφο, να αναφερθεί ότι τον Οκτώβριο του 2010, το ποινικό τμήμα του Άρειου Πάγου, μετά από αίτηση για επανάληψη της δίκης, από τον Μιχαήλ Πρωτοπαπαδάκη, εγγονό του Πέτρου Πρωτοπαπαδάκη, έκρινε αθώους τους έξι καταδικασθέντες – εκτελεσθέντες για το αδίκημα της εσχάτης προδοσίας.
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Δεκέμβριος 2022
Φωτογράφιση: Κατερίνα Αρβανίτη
