Είδαμε την παράσταση ‘Η Αφροδίτη με τη γούνα’ στο Θέατρο Άνεσις
Η Αφροδίτη με τη γούνα:
α) Venus im Pelz, έργο γραμμένο στα 1870 από τον Λέοπολντ Φον Ζάχερ-Μάζοχ.
β) Θεατρικό έργο, διασκευή του έργου του Μαζόχ, από τον αμερικανό David Ives, όπου, κατά τη διάρκεια μιας οντισιόν για τον ρόλο της Βάντα, μια ηθοποιός και ο σκηνοθέτης μπαίνουν τόσο πολύ στους ρόλους, που χάνονται τα όρια μεταξύ φανταστικού και πραγματικού.
γ) Ταινία του Ρομάν Πολάνσκι, το 2013, βασισμένη στο κείμενο του Ives, γυρισμένη μέσα σε ένα θέατρο – Emmanuelle Seigner (η γυναίκα του) και ο Mathieu Amalric, οι πρωταγωνιστές (θεωρείται ό,τι χειρότερο έχει παρουσιάσει ποτέ και οι κακές γλώσσες έλεγαν ότι την έκανε για να γλιτώσει την… κρεβατομουρμούρα! Οι απανταχού κριτικοί κινηματογράφου τη βαθμολόγησαν με 3/10).
Αυτές είναι οι πληροφορίες που έχω για την Αφροδίτη με τη γούνα – το βιβλίο γνωρίζω ότι ενέπνευσε τον αυστριακό ψυχίατρο Κραφτ-Έμπινγκ, να διατυπώσει τον όρο “μαζοχισμός”, για να περιγράψει συνοπτικά την επιθυμία ενός ερωτικού συντρόφου να υποταχθεί στα θέλγητρα του αλλου, παραχωρώντας την εξουσία να τον βασανίζει με κάθε τρόπο, και αυτός ο πόνος να αποτελεί για τον βασανιζόμενο μέσο για την απόλυτη ηδονή. Όλα αυτά σήμερα δεν μας κολάζουν ούτε μας ξενίζουν, αφού καθένας έχει το ελεύθερο να διαχειρίζεται τον εαυτό του, όπως επιθυμεί, όμως στα 1870 κάτι τέτοιο ήταν τελείως αδιανόητο να λέγεται δημοσίως, πόσο μάλλον να κυκλοφορεί σε βιβλίο – μη γελιόμαστε, αυτά συνέβαιναν και ήταν πρώτο θέμα στα κουτσομπολιά της εποχής, αλλά ο καθωσπρεπισμός δεν επέτρεπε να ανοίγονται στον δημόσιο λόγο. Το έργο θεωρείται κλασικό, καθώς είναι η πρώτη δημόσια παραδοχή ενός άνδρα ότι απόλαυσε κάποια στιγμή την εξουσία μιας συντρόφου πάνω του και μάλιστα κατά παραγγελία του. Ο ήρωας του Σεβερίν είναι λογικά το alter ego του συγγραφέα, που έχει προσωπική εμπειρία και γνώση αυτών των “παιχνιδιών”.
Σε μια περιοχή των Καρπαθίων ο Σεβερίν, μεγαλοκτηματίας και πολύ πλούσιος, περνάει τις χειμερινές διακοπές του και μια μέρα γνωρίζεται με τη νεαρή χήρα, Βάντα, που πενθεί τον σύζυγό της. Αν και η πρώτη τους επαφή δεν χαρακτηρίζεται ως πολύ ευτυχής, η επιμονή εκείνης τους δίνει τη δυνατότητα, μέσα από μια σειρά συζητήσεων, να γνωριστούν καλύτερα. Καθώς η εμπιστοσύνη μεταξύ τους μεγαλώνει, ο Σέβεριν της εξομολογείται μια εμπειρία του, όταν ήταν μικρός, με μια συγγενή του που, για τα κακεντρεχή σχόλιά του, τον τιμώρησε με έναν κάπως εξευτελιστικό τρόπο. Η εικόνα εκείνη και ο πόνος της τιμωρίας χαράχτηκαν στο υποσυνείδητό του ως κάτι απόλυτα αφροδισιακό. Η φαντασίωση, που δεν έχει ομολογήσει μέχρι στιγμής πουθενά αλλού, είναι μια Αφροδίτη που φοράει γούνα, όπως ακριβώς τότε εκείνη η γυναίκα, στην οποία αυτός θα παραχωρήσει την ελευθερία του και θα δεσμευτεί να γίνει σκλάβος της, δεχόμενος κάθε είδους βασανιστήριο (σωματικό ή ψυχολογικό) με ευχαρίστηση. Η Βάντα, αντιλαμβανόμενη πού πηγαίνει το πράγμα, ταράζεται και δεν είναι αρκετά πρόθυμη να μπει σε αυτό το “παιχνίδι”. Όμως, πείθεται και ξεκινάει μια περιόδος που προσπαθεί να μεταμορφωθεί σε αφέντρα του Σεβερίν, υποστηρίζοντας όσα της ζητάει εκείνος και δοκιμάζοντας και τη δική ιδιοσυγκρασία ταυτόχρονα. Το τέλος αυτής της “σχέσης” θα αφήσει σημάδια και στους δύο και κανείς δεν θα είναι πια ο ίδιος άνθρωπος.
Ο Σεβερίν πιστεύει ότι, στο ερωτικό παιχνίδι, καθένας επιλέγει όποιον ρόλο επιθυμεί και χρησιμοποιεί κάθε μέσο που μπορεί να έχει στη διάθεσή του ή να φανταζεται και για όλα αυτά δεν έχει καμία απολύτως υποχρέωση να απολογηθεί-αιτιολογηθεί, καθώς, στη σκέψη του, οι συμβάσεις και η θρησκεία καταπιέζουν -ως προς το πώς θα πρέπει να βλέπει τον έρωτα- τον άνθρωπο και τις επιθυμίες του και του δημιουργούν σύνδρομα, που τα βρίσκει μπροστά του όσο ζει. Η Βάντα, νεότερη του και προερχόμενη από ένα συντηρητικό περιβάλλον, που υπαγορεύει την ύπαρξη ενος συζύγου και μια οικογενειακή ζωή, έχει δεδομένες αναστολές σε όσα της ζητάει τη συμμετοχή ο Σεβερίν και απο τη στιγμή που δέχεται να συμμετάσχει, η διαδρομή της είναι γεμάτη παλινωδίες και αναστολές, αλλά και στιγμές που δείχνει να απολαμβάνει τον ρόλο της μέχρι την οριστική της απόφαση να αποχωρήσει από αυτήν τη συνθήκη.
Στην παράσταση, όλα βαίνουν καλώς, μέχρι του σημείου που διαπραγματεύονται οι δύο για την εμπλοκή της Βάντας στη φαντασίωση του Σεβερίν και τον κύκλο της συμφωνίας με τις υπαναχωρήσεις, μέχρι την υπογραφή της συμφωνίας – υποταγής εκείνου στην αφέντρα. Από κεί και πέρα, περιμέναμε να δούμε μια donnamatrix επί σκηνής και αρκετά τολμηρές σκηνές (στο όριο πάντα της μη προσβολής της αισθητικής του κοινού), όμως δεν… Ίσως είναι σκηνοθετική επιλογή να μην απεικονιστούν κάποια στιγμιότυπα, αλλά η αφέντρα που κάνει τον δούλο της να υποφέρει, αναζητείται… Και αυτό που μεγάλωσε το αίσθημα, ήταν η πολύ καλή ερμηνεία του Θανάση Κουρλαμπά, που στα “παιδικά” βασανιστήρια έδειχνε ότι πραγματικά υπέφερε και το απολάμβανε ταυτοχρόνως, δίνοντας μια εικόνα του πώς ακριβώς οι μαζοχιστές λειτουργούν σε μια τέτοια κατάσταση. Πέραν των σκηνών αυτών, ήταν για ακόμη μια φορά εξαιρετικός στο “χτίσιμο” του ήρωά του και στο να αντιληφθεί ο θεατής όσα σκέφτεται· και το σημαντικότερο, όχι ως διαστροφή, αλλά ως κομμάτι της προσωπικότητάς του και της ερωτικής του ζωής.
Η Αμαλία Νίνου ήταν σαν ένα νόμισμα με δύο όψεις – πολύ καλή στο πρώτο μέρος, από τη στιγμή της γνωριμίας τους ως την αρχική της εμπλοκή στο ερωτικό παιχνίδι αφέντρας-υποταχτικού. Στο άλλο μισό, υπήρχε μια εμφανής αμηχανία, που δεν καταλάβαμε, αν ήταν σκηνοθετική οδηγία ή κάτι δικό της, εκείνη την βραδιά. Δεν πειστήκαμε για το ότι το γλυκό κορίτσι της αρχής μπήκε κάποια στιγμή στον ρόλο της δυνάστριας, που, έστω στιγμιαία, τον απόλαυσε, ενώ βρήκα πολύ στημένες κάποιες “στάσεις”, που στο κείμενο παρουσιάζονται σαν αναπαραστάσεις της Αφροδίτης, ως θεά ή ως άγαλμα. Επίσης, μπερδευτήκαμε σε ακόμη δύο στιγμές της παράστασης, που η Βάντα φεύγει από σκηνης και επιστρέφει μετά από λίγο, με την παρότρυνση του Σεβερίν (οι διαλόγοι σε αυτά τα δύο σημεία είναι εκτός ύφους της παράστασης) και μοιραία σκεφτήκαμε μήπως όλο αυτό που βλέπαμε είχε σφήνα από το κείμενο του Ives, αλλά και πάλι με αυτή την εξήγηση, πώς ένας μη γνώστης θεατής θα αντιληφθει ότι όλο αυτό εμπεριέχει στοιχεία μια πρόβας ή μιας οντισιόν, ώστε να προσαρμόσει την οπτική του, αφού σε καμία στιγμή από την αρχή της παράστασης δεν μας έχει προιδεάσει κάτι;
Το σκηνικό και τα ρούχα του Γιάννη Μετζικώφ και οι φωτισμοί της Μελίνας Μάσχα είναι του ονείρου! Διαμορφώνουν ένα φανταστικό περιβάλλον, που κερδίζει αμέσως το κοινό με την εικόνα του. Σκηνοθετικά, πέραν των όποιων προηγούμενων αποριών, ο Θανάσης Κουρλαμπάς έφτιαξε μια καλοδουλεμένη παράσταση, με ωραίο ρυθμό που περνάει εύκολα στην πλατεία τα μηνύματά της, που δεν αφορούν σε καμία περίπτωση την υποστήριξη των θεωριών του κύριου Μαζόχ, αλλά την ελευθερία του ατόμου, σε ένα πιο ολοκληρωμένο πλαίσιο, να κανει τις επιλογές του ελεύθερα και να τις απολαμβάνει είτε είναι ευχάριστες είτε επώδυνες είτε, όπως στην περίπτωση του Σεβερίν, συνδυάζουν και τα δύο σε ένα. Είναι μια αναφορά στην ελευθερία που προσφέρει ο έρωτας, για δοκιμές κάθε είδους με τη συμφωνία πως, ό,τι συμβαίνει μεταξύ των δύο, μένει μέσα τους και κανείς δεν έχει δικαίωμα να ζητήσει να μάθει ή να κρίνει. Κάτι που μου άρεσε αρκετά, ήταν μια υπόνοια, κάποια στιγμή στην παράσταση, ότι μέσω όλο αυτού παίρνει και μια επιπλέον ικανοποίηση, αυτή του “διαφθορέα” του καλού κοριτσιού και στο τέλος έμεινα με την απορία για ποιο από τα δύο στεναχωρήθηκε – για τη γυναίκα που έφυγε, προτού εκπληρώσει το σύνολο της φαντασίωσης, ή για το κορίτσι που δεν κατάφερε να μυήσει τελικά στον δικό του κόσμο;
‘Η Αφροδίτη με τη γούνα’ στο Θέατρο Άνεσις δεν είναι μια παράσταση για πουριτανούς (αν υπάρχουν). Εξερευνά τον έρωτα και κρίνει τα όποια εμπόδια μπαίνουν από τις συμβάσεις ή την “εκπαίδευση” που κουβαλάει καθένας, δεν είναι προκλητική· αντιθέτως, πετυχαίνει να δείξει την εξύψωση της γυναίκας σε ενα θεϊκό επίπεδο, μέσα από τη ροή της και τον λόγο του Σεβερίν. Είναι μια προσεγμένη δουλειά, που σέβεται το κοινό της και προσωπικά έφυγα από το θέατρο με θετικά συναισθήματα και κάποιες απορίες, που θα ήθελα κάποια στιγμή να μου απαντηθούν, ώστε να κατανοήσω ακόμη καλύτερα όσα είδαμε.
Περισσότερα εδώ.
Θοδωρής Κ., Δεκέμβριος 2022
