Είδαμε την παράσταση ‘Φιλοκτήτης’ στο Noūs – Creative Space
Ο Φιλοκτήτης του Γιάννη Ρίτσου, γραμμένος από τον Μάιο του 1963 έως τον Οκτώβριο του 1965, κατά τη διάρκεια εξοριών του ποιητή, αν και εκδόθηκε αρχικά ως αυτόνομο έργο το 1965, συμπεριλήφθηκε τελικά στην ευρύτερη συλλογή «Τέταρτη Διάσταση», η οποία αποτελείται από μονόλογους που γράφτηκαν μεταξύ 1956 και 1972, και αποτέλεσαν τον πιο βαθύ στοχασμό του ποιητή πάνω στον μύθο, τον χρόνο και την ανθρώπινη μοίρα. Ο Ρίτσος, συνομιλώντας με τους αρχαίους ήρωες, δεν αναπλάθει τον μύθο, αλλά τον αποδομεί και τον φέρνει στο παρόν, ενώ τον καθιστά φωνή ενός ανθρώπου εξόριστου, σωματικά και ψυχικά πληγωμένου.
Ο Φιλοκτήτης του Ρίτσου δεν είναι πια ο ήρωας της Τροίας. Είναι ο κάθε άνθρωπος που έμεινε πίσω, ξεχασμένος, προδομένος, μα και βαθιά ζωντανός. Είναι μια φωνή εξορίας, μοναξιάς και αξιοπρέπειας. Είναι ένας ύμνος στην αντοχή του ανθρώπινου πνεύματος.
∞
Ο Ένκε Φεζολλάρι, ένας από τους πιο ανήσυχους και εκφραστικούς δημιουργούς της γενιάς του, προσεγγίζει τον Φιλοκτήτη με την ευαισθησία και το πάθος που τον χαρακτηρίζει, έχοντας Art Direction τη Σίσσυ Παπαθανασίου. Επιλέγει μια σκηνική λιτότητα, όπου το σώμα, ο λόγος και ο φωτισμός αρκούν για να γεννηθεί το δράμα. Δεν αναζητά το εφέ, αλλά το βάθος, εκεί όπου η ποίηση του Ρίτσου γίνεται ανάσα και εξομολόγηση.
Η σκηνοθεσία του λειτουργεί σαν αργός παλμός, ενώ ο Φεζολλάρι δεν «παίζει» τον ήρωα, αλλά τον αφουγκράζεται. Κινείται μέσα σε έναν χώρο φορτωμένο με αναμνήσεις (σκηνικός χώρος – κοστούμια: Γιώργος Λυντζέρης), όπου κάθε φράση αποκτά βαρύτητα, κάθε σιωπή τονίζει το αναπόφευκτο της μοναξιάς. Ο φωτισμός (καθοριστικός στη ροή της παράστασης) σχεδιάζει την πορεία από το σκοτάδι στο φως, από την απόγνωση στη λύτρωση. Η μουσική (Δάνης Κουμαρτζής) συνοδεία, λιτή, υπαινικτική, με ήχους που μοιάζουν να γεννιούνται από την αναπνοή του ίδιου του ήρωα, υπογραμμίζει την εσωτερικότητα της ερμηνείας, χωρίς να αποσπά την προσοχή.
Η δε ερμηνεία του Ένκε Φεζολλάρι είναι εξομολογητική, σχεδόν τελετουργική. Ο Φιλοκτήτης του είναι ένας άνθρωπος ακρωτηριασμένος υπαρξιακά και ταυτόχρονα ένας ποιητής της αντοχής. Με την κίνηση, τη φωνή και την παύση του, ο Φεζολλάρι μετατρέπει το ποίημα του Ρίτσου σε ζωντανό οργανισμό. Ο λόγος ρέει σαν ψίθυρος που μεγαλώνει σε κραυγή, και ύστερα σβήνει πάλι στη σιωπή.
Η παράσταση δεν επιδιώκει τη συγκίνηση — τη γεννά. Και αυτό είναι ίσως το σπουδαιότερο επίτευγμα, μιας και ο θεατής δεν «παρακολουθεί» τον Φιλοκτήτη· τον βιώνει, τον μοιράζεται, τον κουβαλά φεύγοντας.
∞
Ο Φιλοκτήτης στο Noūs – Creative Space δεν είναι μια απλή ανάγνωση ενός ποιητικού μονολόγου. Είναι μια κατάδυση στη βαθύτερη ουσία της ανθρώπινης αντοχής. Ο Ρίτσος συνομιλεί με τον χρόνο και τον πόνο και ο Φεζολλάρι γίνεται το σώμα αυτής της φωνής, ενώ με βαθιά καλλιτεχνική ειλικρίνεια, στήνει έναν Φιλοκτήτη που δεν ανήκει στην αρχαιότητα, αλλά ανήκει σε εμάς.
Μια παράσταση που μιλά για την εξορία, τη μοναξιά, αλλά κυρίως για την ανάγκη του ανθρώπου να κρατηθεί όρθιος, ακόμη κι όταν όλα γύρω του σωπαίνουν. Μια υπενθύμιση ότι η ποίηση δεν είναι πολυτέλεια, αλλά τρόπος επιβίωσης.
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Οκτώβριος 2025
