Είδαμε την παράσταση “Φιλική Εταιρεία – Φιλίας Ελληνικός Δεσμός Άλυτος” στο Θέατρο Αθηνά
Mια από τις “παρενέργειες” της πανδημίας ήταν και η δυσκολία να πραγματοποιηθούν κάποιες από τις εκδηλώσεις για την επέτειο των 200 ετών από την κήρυξη της επανάστασης του 1821. Και στο θεατρικό γίγνεσθαι της πόλης, είχαν ανακοινωθεί σχετικές παραστάσεις ή διαφόρες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, αλλά το lockdown του περασμένου χειμώνα, άλλαξε όλους τους σχεδιασμούς και με το άνοιγμα των καλοκαιρινών χώρων πολιτισμού, κάποιοι “τολμηροί” αποφάσισαν να παρουσιάσουν κάποιες απο τις δουλειές που είχαν προγραμματίσει.
Υποπτεύομαι πως κάπως έτσι προέκυψε και η παράσταση “Φιλική Εταιρεία – Φιλίας Ελληνικός Δεσμός Άλυτος” στο Θέατρο Αθηνά. Όταν ήρθε, μέσα Ιουνίου, το δελτίο τύπου και είδαμε τις φωτογραφίες, η πρώτη σκέψη ήταν πώς θα την παλέψουν καλοκαιριάτικα με όλα αυτά τα ρούχα οι ηθοποιοί επί σκηνής – γιατί τότε ντύνονταν κάπως διαφορετικά απ’ ό,τι σήμερα και δεν τα λες και τα πιο βολικά για ζέστη αυτά τα κοστούμια! Σε δεύτερο χρόνο, μας απασχόλησε το πόσο πραγματικά λίγα γνωρίζουμε για τους πρωτεργάτες της Φιλικής Εταιρίας και όλους εκείνους που βοήθησαν για να οργανωθεί και ο αγώνας και να κερδηθεί η εύνοια των ισχυρών της εποχής, καθώς και το γεγονός ότι, πέραν της γνωστής τριάδας Ξάνθου-Τσακάλωφ-Σκουφά, έχουμε ελάχιστη ενημέρωση για το ποιοι άλλοι μπορεί, παρασκηνιακά, να βοήθησαν. Με την ευχή να μάθουμε κάτι παραπάνω από αυτά που γνωρίζαμε σχετικά και να μην έχει πολύ ζέστη, ώστε κι εμείς να μη δυσανασχετήσουμε, αλλά ούτε και οι ηθοποιοί να περάσουν το μαρτύριο του Τάνταλου επί σκηνής, τη Δευτέρα 26 του μήνα βρεθήκαμε στο θέατρο για να παρακολουθήσουμε την παράσταση.
Η πρώτη σκηνική εικόνα ήταν μια αποθήκη ενός παλιού εμπορικού μαγαζιού, κάτι σαν παντοπωλείο της εποχής – εκεί θα διαδραματιζόταν και όλη η δράση. Είναι ιδιοκτησία του Γρηγορίου Μαρασλή, πατέρα του συνωνομάτου ευεργέτη της χώρας, που, μετανάστης με τη σύζυγό του στην Οδησσό, μεγαλουργεί ως μεγαλέμπορος. Η Οδησσός ήταν σπουδαίο λιμάνι της εποχής, στον Εύξεινο Πόντο, και εκεί υπήρχε μεγάλη ελληνική παροικία, που δραστηριοποιούνταν σε πολλούς τομείς – η Ρωσία τότε για τους Έλληνες ήταν ένας τόπος ιδιαιτέρως φιλόξενος και λειτουργούσε όπως τα λοιπά φεουδαρχικά κράτη του δυτικού κόσμου.
Στον τόπο αυτό θα συναντηθούν οι τρεις πρωτεργάτες της Φιλικής Εταιρίας, στα 1813· ο έμπορικός αντιπρόσωπος Νικόλαος Σκουφάς, 35 χρόνων, από το Κομπότι της Άρτας, ο έμπορος Εμμανουήλ Ξάνθος, 42 χρόνων, από την Πάτμο και ο σπουδαστής Αθανάσιος Τσακάλωφ, 26 χρόνων, από τα Γιάννενα. Παρά την ηλιακιακή και κοινωνική διαφορά, βρήκαν κοινό τόπο την αγάπη για την υπόδουλη πατρίδα και τη συμμετοχή τους σε διάφορες ομάδες που επεργάζονταν ιδέες και σχέδια για την απελευθέρωση, που έμεναν όμως πάντα στα χαρτιά… Στην αποθήκη του Μαρασλή, μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα, θα ιδρύσουν τον Σεπτέμβριο του 1814, τη Φιλική Εταιρία και εκεί θα μπουν οι πρώτοι κανόνες λειτουργίας. Παρακολουθώντας στην παράσταση τις συναντήσεις των τριών με την παρουσία του Μαρασλή, ως έμπιστου και υποστηρικτή, μάθαμε για τον κώδικα επικοινωνίας μεταξύ των μελών και για το πώς είχαν ασφαλίσει το όλον εγχείρημα. Κάπως έτσι κατάλαβα γιατί για την οργάνωση και την λειτουργία αυτού του οργανισμού, δεν αποκτήσαμε ποτέ οι νεότεροι, πλήθος πληροφοριών.
Εκτός αυτού, μας μεταφέρθηκαν όλος ο κόπος της ομάδας εκείνης και οι δυσκολίες που αντιμετώπισαν για την οργάνωση του απελευθερωτικού αγώνα, όπως και οι προσωπικές στιγμές ανασφάλειας, για την έκβασή του και για το αν θα έπρεπε να γνωρίζει ο κόσμος ότι αυτοί οι τρεις ήταν πίσω από την επωνυμία “Ανώτερη Αρχή της Φιλικής Εταιρίας”, μέχρι να βρεθεί το πρόσωπο που θα αναλάμβανε τον ρόλο του “αρχηγού”. Τα ιστορικά γεγονότα της ανάληψης αυτής της ευθύνης από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και η πορεία των γεγονότων, παρατέθηκαν ως αφήγηση, κλείνοντας την παράσταση, με έναν γλυκόπικρο τρόπο και ένα γιατί για όλους εκείνους που πέθαναν πάμφτωχοι, έχοντας βοηθήσει την πατρίδα μέχρις εσχάτων και η ανταπόδοση των διαχειριστών της ήταν μια αναφορά σε κάποιο σχολικό βιβλίο, ίσως και η ονοματοδοσία κάποιου δρόμου…
Είναι ένα έργο που, παρότι είναι βαρύ ως θεματολογία, δεν περνάει ως κάτι αντίστοιχο στο κοινό. Ευθύνεται αποκλειστικά ο Αλέξανδρος Λιακόπουλος, σκηνοθέτης της παράστασης, που επιλέγει να μην υπερδραματοποιήσει την παρουσίαση των γεγονότων, αλλά να την εμπλουτίσει με σκηνές από την καθημερινότητα των ανθρώπων του τότε, δίνοντας στον θεατή την αίσθηση πως, μέσα στη ζωή που κυλούσε στη ρουτίνα της, κάποιοι, χωρίς να το “φωνάζουν”, ετοίμαζαν και δούλευαν όσα χρειαζόταν για να αλλάξει η κατάσταση στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα. Τον βοηθάει το πολύ καλό κείμενο των Γιώργου Κοζυράκη και Νεκτάριου Παλαιολόγου, που ανέλαβαν να συγκεντρώσουν τις πληροφορίες που υπάρχουν για εκείνη την ιστορική περίοδο και να φτιάξουν μια ιστορία για το πώς μέσα σε ένα εμπορικό λιμάνι και κάτω από τη μύτη όλων, ετοιμάστηκε μια εταιρία που ολοκλήρωσε επιτυχώς το έργο της, σε σχέση με τους προηγούμενους που είχαν τον ίδιο σκοπό.
Υποκριτικά, στην παράσταση δεν θα βρείτε κάποιον που να υστερεί. Δεδομένων των δύσκολων συνθηκών, λόγω ζέστης, φωτισμών και κοστουμιών, οι άνθρωποι αυτοί, στα μάτια μας, φάνηκαν πραγματικοί ήρωες! Kατάφεραν να μας κρατήσουν το ενδιαφέρον αμείωτο και υπηρετήσαν πιστά τις σκηνοθετικές οδηγίες, παρουσιάζοντας τα πρόσωπα ως έχουν και όχι ως κάποιους που θα μπορούσαν, υπό προϋποθέσεις, να είναι οι ήρωες της παράστασης… Πολύτιμος σύμμαχός τους ήταν η σκηνογραφία και τα ρούχα, που δεν προσομοιάζαν σε κάτι της εποχής – ήταν σαν να έβλεπες εκείνη την εποχή. Φώτα πολύ σωστα και λειτουργικά σχεδιασμένα.
Ως συμπέρασμα, θα πω ό,τι είπα και στον Αλέξανδρο Λιακόπουλο μετά την παράσταση – είναι άδικο που η πανδημία στέρησε από αυτήν την παράσταση τη δυνατότητα να παιχτεί χειμώνα και να τη δουν όσα περισσότερα σχολεία γίνεται. Είναι πολύ ενδιαφέρουσα, γιατί, πέραν των όσων μαθαίνει κάποιος για ιστορικά πρόσωπα και γεγονότα, αφήνει στο τέλος χώρο για προβληματισμό στον σκεπτόμενο θεατή και μια μικρή ελπίδα για το μέλλον πως τέτοιοι ανιδιοτελείς άνθρωποι κυκλοφορούν ακόμη ανάμεσά μας και ίσως ψάχνουν τον τρόπο ή την ευκαιρία, να κάνουν κάτι που θα είναι προς όφελος των πολλών… Να την τιμήσετε οπωσδήποτε, καθώς είναι μία από τις πολύ αξιόλογες δουλειές που θα βρείτε στην καλοκαιρινή Αθήνα, γιατί έχει δουλευτεί με πολύ μεράκι!
Περισσότερα εδώ.
Theodore a.k.a. Evil Chef, Ιούλιος 2021
