Είδαμε την παράσταση ‘Φαρενάιτ 451’ στο θέατρο Πόρτα
Σε μια συμπαραγωγή του Φεστιβάλ Αθηνών και του Θεάτρου «Πόρτα», ο Θωμάς Μοσχόπουλος αναλαμβάνει να μεταφράσει και να σκηνοθετήσει το έργο του Ray Bradbury, «Φαρενάιτ 451» ή αλλιώς η θερμοκρασία της κλίμακας Φαρενάιτ στην οποία αρχίζει να καίγεται το χαρτί.
Ο Ray Bradbury, βραβευμένος λογοτέχνης επιστημονικής φαντασίας του 20ου αιώνα, γράφει για τη δυστοπική, κατακλυσμική πτώση της κοινωνίας μας. Γράφει για τους ανθρώπους που έχουν προ πολλού χάσει την κατεύθυνσή τους και όπου ακόμη και τα φύλα γίνονται άφυλα, ενώ τα προβλήματα μοιάζουν να μην υπάρχουν και ένας υπνωτισμένος εφησυχασμός κυριαρχεί. Γράφει ένα καθαρά πολιτικό βιβλίο, με θεατρικούς όρους, σε μια εποχή όπου ο Μακαρθισμός κυριαρχεί.
∞
Το «Φαρενάιτ 451» διηγείται μια ιστορία που έρχεται από το μέλλον, τότε που η πρακτική της καύσης των βιβλίων αποτελεί πια καθημερινότητα. Τότε που οι γέροντες κρύβουν στα υπόγεια ό,τι βιβλίο τους έχει απομείνει, ενώ οι νέοι αγνοούν την ύπαρξή τους. Τότε, όχι σε ένα τόσο μακρινό μέλλον, που η ελευθερία της σκέψης και του λόγου ελέγχονται και άμεσα καταστέλλονται.
Τα βιβλία, σε αυτό το μέλλον, έχουν απαγορευτεί, διότι θεωρούνται άχρηστα και βλαβερά, και ομάδες κρατικών πυροδοτών, έπειτα από καταγγελίες φίλων ή γειτόνων, μπαίνουν σε όσα σπίτια υπάρχουν ακόμη βιβλία και τα καίνε. Δεν υπάρχουν συγκεκριμένοι τίτλοι βιβλίων που καίγονται. Καίγονται όλα ανεξαιρέτως. Και όλοι οι αντιφρονούντες διώκονται. Η έκπτωση και η παρακμή της κοινωνίας επιτελείται, ενώ σταδιακά με αυτή την τακτική καταπολεμάται η σκέψη, η αμφισβήτηση και ο προβληματισμός, ενόσω τα υπνωτικά χάπια και ο χρόνος μπροστά στα ελεγχόμενα προγράμματα της τηλεόρασης αποτελούν τα κύρια συστατικά της ζωής των ανθρώπων. Οι σκέψεις, οι πεποιθήσεις, οι συζητήσεις, όλα παρακολουθούνται και καταγράφονται από τις ομάδες ελέγχου και καταστολής, μέσω της τηλεόρασης.
Και μέσα σ’ αυτό το ζοφερό περιβάλλον, τον πυροδότη Guy Montag θα πλησιάσει μια γειτόνισσά του και θα τον κάνει να ενδιαφερθεί για τα βιβλία. Και όταν η ομάδα του εισβάλλει στο σπίτι μιας γηραιάς κυρίας κι εκείνη θα αντισταθεί και θα παραδοθεί στις φλόγες μαζί με τα βιβλία της, τότε ο Montag θα αρχίσει να αναρωτιέται και να αποκτά δική του σκέψη. Και όταν τελικά συναντά τον άλλοτε καθηγητή λογοτεχνίας Faber και αντιλαμβάνεται τη σημασία των βιβλίων, τη σημασία του γραπτού λόγου, την έννοια της λογοκρισίας, την πραγματική διάσταση του κόσμου, ο οποίος βρίσκεται σε αντίθεση με την εικονική πραγματικότητα της τηλεόρασης, ασφυκτιά και στρέφεται κατά των συνεργατών του πυροδοτών και αναχωρεί για μια περίεργη περιοχή. Εκεί, όπου ζουν ακόμη άνθρωποι που αντιστέκονται και οι οποίοι έχουν απομνημονεύσει βιβλία, τα οποία τα μεταδίδουν προφορικά από γενιά σε γενιά, σε μια προσπάθεια τους να μην χαθούν από τη συλλογική μνήμη. Όταν ο Montag μυείται στον κόσμο τους, είναι θέμα χρόνου από κυνηγός να γίνει κυνηγημένος.
∞
Ο Θωμάς Μοσχόπουλος ανάβει φωτιά και σκηνοθετεί, ευρισκόμενος στο μέλλον, δουλεύοντας αρμονικά με τα φουτουριστικά σκηνικά και κοστούμια, της Ευαγγελίας Θεριανού και της Κλαιρ Μπρέισγουελ αντίστοιχα. Οι φωτισμοί της Σοφίας Αλεξιάδου, η μουσική του Κορνήλιου Σελαμσή και οι κινησιολογικές κατευθύνσεις της Σοφίας Πάσχου ενισχύουν την αίσθηση της δυστοπίας.
Η Άννα Μάσχα, ως η απόλυτα σκληρή, ψυχρή και πειθαρχημένη επικεφαλής των πυροδοτών, με δύο συγκλονιστικούς μονόλογους, μας αποκαλύπτει την ερμηνευτική της δεινότητα. Ο Αλέξανδρος Λογοθέτης, στον ρόλο του πυροδότη Montag, αποδίδει με ρεαλιστικό τρόπο, τον άνθρωπο, ο οποίος από την απόλυτη προσήλωση στην εξουσία, γίνεται κοινωνός ενός άλλου κόσμου, αυτού της γνώσης, ενώ και οι συναισθηματικές του μεταπτώσεις ερμηνεύονται με δεξιοτεχνία. Η Ξένια Καλογεροπούλου, στο ρόλο της γηραιάς κυρίας, εμφανίζεται για πολύ λίγο, αλλά αυτός ο χρόνος είναι αρκετός για να αποδείξει την κλάση της. Η Ευδοκία Ρουμελιώτη απολαυστική, σαρώνει ως «πλαστική» σύζυγος που ζει μέσα στον κομφορμισμό και τα χάπια, και περιφέρει την κενότητα, τη δυστυχία και την ανοησία της. Όλοι οι ρόλοι είναι ιδιαίτερα απαιτητικοί και οι ηθοποιοί του Μοσχόπουλου ερμηνεύουν με την απαιτουμένη απάθεια ή φόβο που προστάζει η εποχή. Η παράσταση είναι καλοκουρδισμένη, είναι σοβαρή και αστεία τόσο όσο, προκαλεί αμηχανία και συγκίνηση, ενώ, αυτό που θέλει να φωνάξει, είναι κρυμμένο κάτω από την επιφανειακή διήγηση ιστορίας από το μέλλον.
∞
Σήμερα που η σκέψη παραγκωνίζεται, τα βιβλία καταργούνται, η χειραγώγηση μέσω της εύχρηστης τεχνολογίας και η ευδαιμονία μέσα από ένα τηλεοπτικό lifestyle αποτελεί καθεστώς, σήμερα το «Φαρενάιτ 451» είναι ένα μικρό λιθαράκι που μπορεί να αφυπνίζει. Τα σημάδια είναι πλέον ορατά και προοιωνίζουν τη δυστοπική απολυταρχία. Ίσως και να μην είναι πλέον επιστημονική φαντασία το έργο του Bradbury. Ο ανελεύθερος, αποτρόπαια χειραγωγημένος, μελλοντικός κόσμος ίσως να είναι εδώ. Η μάχη για την ελευθερία της σκέψης δεν είναι μόνο απειλή. Το πνεύμα εξορίζεται, η τεχνολογία επικρατεί. Και το πρόβλημα είναι ότι η παράδοση μας είναι οικειοθελής…
Όμως, υπάρχει ελπίδα, γιατί, όπως λέει και ο Montag, «Η γνώση είναι πιο ισχυρή από την εξουσία». Ας την αναζητήσουμε!
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Δεκέμβριος 2018
Υ.Γ. Το «Φαρενάιτ 451», ως βιβλίο, κυκλοφόρησε το 1953, μετά από πολλές περιπέτειες, μιας και κανένας εκδότης δεν το εξέδιδε, διότι ανήκε στην κατηγορία των επιλήψιμων βιβλίων, στην Αμερική του γερουσιαστή Μακάρθι και της Επιτροπής Αντιαμερικανικών Ενεργειών. Το 1954 μερικά αποσπάσματα του βιβλίου δημοσιεύονται και στο Playboy του Hugh Hefner, έναντι 450 δολαρίων. Το «Φαρενάιτ 451» μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον François Truffaut το 1966, ενώ το 1979 ο συγγραφέας το ξαναέγραψε για το θέατρο.
