Είδαμε την παράσταση ‘Επικίνδυνες σχέσεις’ στο Vault
Ξεπεσμένοι Γάλλοι αριστοκράτες, που ψάχνουν κάτι από τα παλιά μεγαλεία και συνεχίζουν να στήνουν ιστούς δολοπλοκίας για να παγιδεύσουν τα νέα τους θύματα, που είτε θα τους διασκεδάσουν την πλήξη τους είτε θα μπουν στο ράφι με τα υπόλοιπα τρόπαια, συναντιούνται σε ένα πάρτυ – μασκέ. Χορεύουν και διασκεδάζουν σαν να μην υπάρχει αύριο και, στα μικρά τους διαλείμματα, αποκαλύπτουν τη μιζέρια που είναι βυθισμένοι, με τους μεταξύ τους διαλόγους.
Περίοπτη θέση στην ομάδα αυτή έχει η κόμισσα Μαρτέιγ – χήρα, εδώ και πολύ καιρό, ζει τρώγοντας την περιουσία που της άφησε ο μακαρίτης και, όντας άτομο με απίστευτα σύνδρομα και κόμπλεξ, έχει ένα διαρκές αίσθημα ανικανοποίητου και περνάει τον χρόνο της ανάμεσα σε περιπέτειες με νεότερους εραστές και σχέδια εκδίκησης για τους «εχθρούς» της (Αν υπάρχουν τέτοιοι; Αφού τους ορίζει η ίδια ως τέτοιους, έτσι και είναι…). Η τελευταία της στοχοθεσία αφορά στον Μπαστίντ, τον άνδρα που την εγκατέλειψε για τα μάτια της νεαρής παρθένας, Σεσίλ.
Ο Βαλμόν είναι ένα ρεμάλι πολυτελείας, ένας τύπος «βίος και πολιτεία», γνωστός καρδιοκατακτητής με φήμη για τις σεξουαλικές του επιδόσεις, που τον ζει η πλούσια θεία του, την οποία περιμένει να πεθάνει για να κληρονομήσει… Αποτελεί ακόμη, για αρκετές κυρίες της τάξης τους, έναν «απαγορευμένο καρπό» και στη συνεργασία του προστρέχει η Μαρτέιγ για να υλοποιήσει το σχέδιό της. Οι δύο πρώην εραστές συναντώνται και εκείνη τού περιγράφει το σχέδιό της, που, σε γενικές γραμμές, συνοψίζεται στην αποπλάνηση και, κατ’επέκταση, τον εκφυλισμό της Σεσίλ, της δεκαεξάχρονης κόρης της Βολάνς, που ετοιμάζεται να παντρευτεί τον Μπαστίντ, με απώτερο σκοπό να βγει η οικογένεια από τη δίνη των χρεών που έχει – αν η «νύφη» αποδειχτεί χαλαρής ηθικής, τότε ο γάμος θα χαλάσει και η Βολάνς θα καταστραφεί.
Ο Βαλμόν βρίσκει διασκεδαστικό το όλο σενάριο, αλλά βαρετό, και επιπλέον έχει σκοπό να αποπλανήσει την Τρουβέλ, μια όμορφη νεαρή κυρία που φιλοξενεί η θεία του στο σπίτι στην εξοχή, οπότε δεν μπορεί να χάνει χρόνο σε άσκοπες μετακινήσεις. Προτείνει στη Μαρτέιγ να βάλουν ένα στοίχημα για την αποπλάνηση της Τουρβέλ και εκείνη τού βάζει επιπρόσθετα και τον όρο να εκφυλίσει τη Σεσίλ και αφού με αποδείξεις τα καταφέρει και τα δύο, για να τον δελεάσει του υπόσχεται πώς θα του χαρίσει μια ολόκληρη νύχτα μαζί της, που θα έχει το ελεύθερο να της κάνει ό,τι θέλει, ως ανταμοιβή για τις «υπηρεσίες» του – ο Βαλμόν φυσικά και πείθεται και δέχεται να συμμετάσχει στο «παιχνίδι». Τα γεγονότα που θα συμβούν τις επόμενες μέρες θα φέρουν στο εξοχικό της θείας του Βαλμόν και τη μητέρα με την κόρη, καθώς αυτό θα προκριθεί ως λύση για να διακοπεί το φλερτ της νεαρής με τον καθηγητή που της κάνει μουσική.
Εκεί, ο Βαλμόν, σε διπλοβάρδια, πολιορκεί την Τρουβέλ, που η ηθική της δεν της επιτρέπει να κάνει κάτι τέτοιο και παράλληλα κερδίζει την εμπιστόσυνη της έφηβης Σεσίλ, κάνοντας τον ταχυδρόμο ανταλλαγής μηνυμάτων με τον νεαρό δάσκαλο. Έτσι, μια νύχτα θα την αποπλανήσει και θα τη βιάσει, βάζοντάς τη σε έναν κύκλο ηδονής και εκφυλισμού, απολαμβάνοντας το κατόρθωμά του. Τα όσα συμβαίνουν είναι σε γνώση της Μαρτέιγ, που εξακολουθεί να παίζει τη φίλη στη Βολάνς, ενώ ταυτόχρονα φροντίζει να προειδοποιεί ανώνυμα για τον Βαλμόν την Τρουβέλ, με σκοπό να του χαλάσει τα σχέδια.
Αυτό που δεν έχει υπολογίσει η σατανική χήρα, είναι ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν συναισθήματα και κάπως έτσι ο Βαλμόν για πρώτη φορά στη ζωή του ερωτεύεται και η σχέση που έχει δημιουργήσει με την Τρουβέλ, δεν είναι μια πλάκα, αλλά κάτι βαθύτερο. Παράλληλα με αυτό, έχει γνωρίσει τον νεαρό καθηγητή μουσικής της Σεσίλ και τον έχει κάνει εραστή της, ώστε να αποτρελάνει τη μικρή, που όλον αυτόν τον καιρό την εμπιστεύεται σαν μεγάλη αδερφή της.
Όταν ο Βαλμόν θα έρθει να «εισπράξει» το δώρο του, θα του ζητήσει, ως τελευταία προϋπόθεση, να διαλύσει τη σχέση του με την Τουρβέλ, κάτι που σε μια στιγμή απόλυτης θολούρας θα δεχτεί και θα πραγματοποιήσει. Τη μέρα που, εξαντλημένος από όλα αυτά τα τερτίπια, θα βρεθεί σπίτι της για να πάρει ό,τι του έχει τάξει, πριν αποσυρθεί από όλα αυτά, η Μαρτέιγ, αντιλαμβανόμενη πως ακόμα είναι ερωτευμένος με την Τουρβέλ, θα δηλητηριαστεί από τη ζήλια της και, για τον εκδικηθεί, θα του «αποκαλύψει» πως από την αρχή, όσα έγιναν, είχαν πρωταρχικό στόχο τη δική του εξαθλίωση και συνδυαστικά όλων όσοι ενεπλάκησαν. Μετά από αυτό, ανοίγει ένας τελευταίος κύκλος γεγονότων, που σηματοδοτείται από δύο θανάτους και μια ομάδα ανθρώπων γύρω τους, που ψάχνουν να καταλάβουν πώς συνέβησαν όλα αυτά και τη Μαρτέιγ να σκέφτεται πως τα πράγματα ίσως ξέφυγαν κατά πολύ από τα σχέδιά της και να οργανώνει τα επόμενα με περισσότερη φροντίδα…
Έχω διαβάσει πριν 30 περίπου χρόνια το βιβλίο, που είχε κυκλοφορήσει με το σενάριο της ταινίας του 1988 και είχα εντυπωσιαστεί με την πλοκή και τη σκατοψυχία της Μαρτέιγ. Γνωρίζω ότι είναι διασκευή σε ένα θεατρικό του Christopher Hampton από το 1985, που, με τη σειρά του, είχε αφετηρία το γαλλικό βιβλίο Les Liaisons dangereuses (με υπότιτλο: Γράμματα που συλλέχθηκαν σε μια κοινωνία και δημοσιεύονται για την καθοδήγηση κάποιων άλλων) του Πιέρ Σοντερλό ντε Λακλό, το οποίο δημοσιεύθηκε σε τέσσερις τόμους το 1782 και έχει 6 κινηματογραφικές μεταφορές-διασκευές μέχρι σήμερα, από τις οποίες έχω δει το Cruel Intensions (1999) και τις 2 συνέχειές του (2000 & 2004).
Στην παράσταση στο Vault, η Βίκυ Βολιώτη συμμετέχει ολοκληρωτικά, καθώς, πέρα από τη σκηνοθεσία στο κείμενο της θεατρικής διασκευής του 1985, που μετέφρασαν – απέδωσαν στα ελληνικά η Γεωργία Ζάχου και ο Αντώνης Γαλέος, έχει αναλάβει και την επιμέλεια του σκηνικού χώρου, μαζί με τη Μαρίτα Αμοργιανού και τη δραματουργική επεξεργασία, τους φωτισμούς, τη μουσική επιμέλεια και την επιλογή των κοστουμιών των ηθοποιών! Αν εμπλεκόμενη με όλα αυτά, ρωτάς αν τα κατάφερε, η απάντηση βρίσκεται στην επιτυχία της παράστασης και στις συνεχείς παρατάσεις που παίρνει – ξεχωρίζει για το αισθητικό και το καλλιτεχνικό – ερμηνευτικό της αποτύπωμα.
Ο Δημήτρης Αλεξανδρής, ο μόνος άνδρας του έργου που βλέπουμε (όλοι οι υπόλοιποι αναφέρονται απλώς) ξεκινά τη σκηνική του παρουσία ως ένα πρόσωπο που δεν μπορείς να βρεις ούτε μια καλη δικαιολογία για να τον υποστηρίξεις και σταδιακά βλέπεις τη μεταμόρφωση που του προξενεί ο έρωτας, μέχρι την ολική του καταστροφή. Χειμαρρώδης και απόλυτα εκφραστικός, ήταν ένας υπέροχος Βαλμόν.
Η έκπληξη για μένα ήταν η Ευσταθία Τσαπαρέλη, που έδωσε μια συγκλονιστική ερμηνεία ως Τουρβέλ, στον ρόλο μιας γυναίκας που ακροβατεί ανάμεσα στον έρωτα και στα πιστεύω της, χρησιμοποιώντας ως κύρια εκφραστικά μέσα τη φωνή και τα μάτια της (την είχαμε ξαναδεί με τον Δημήτρη Αλεξανδρή το 2020 και στο εξαιρετικό «Ο Θεός της Σφαγής» στο θέατρο Αθηνά).
Η Έλενα Τυρέα, ως Βολάνς, είχε να διαχειριστεί μια ηρωίδα που έπρεπε να διαλέξει ανάμεσα στη «διάσωση» της οικογένειάς της και την ευτυχία του παιδιού της, με τις εναλλαγές ανάμεσα στα δυο να γίνονται εκνευριστικές, από ένα σημείο και μετά, και την ίδια να μην μπορεί να αποφασίσει τι επιθυμεί – ήταν πάρα πολύ καλή για να το πετυχεί αυτό! Η πρωτοεμφανιζόμενη Μαριλένα Μπαρταλούτσι έβγαλε όλη την αθωότητα και την άγνοια της ηρωίδας της και είχε επιπρόσθετα να διαχειριστεί και τη σκηνή του βιασμού από τον Βαλμόν, μαζί με άλλες «δύσκολες» σκηνές, τις οποίες της απέδωσε με πολύ μεγάλη πιστότητα.
Τέλος, η Άντρια Ράπτη έδωσε ένα ρεσιτάλ ως Μαρτέιγ, βγάζοντας επί σκηνής όλα τα αρνητικά του χαρακτήρα της ηρωίδας σε έναν συνδυασμό με όλες τις ανασφάλειες και τους φόβους και κατάφερε, με το τέλος της παράστασης, να αλλάξει την απέχθειά μας για τη Μαρτέιγ σε οίκτο (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παιρνει συγχωροχάρτι για όσα είναι ηθικός αυτουργός)…
Στην παράσταση στο Vault, η Βίκυ Βολιώτη επιχείρησε επιτυχώς να μεταφέρει στον χωροχρόνο την υπόθεση του έργου, εισάγοντας – με μεγάλη επιτυχία – στοιχεία του σήμερα, σε μια ιστορία που οι ρίζες βρίσκονται στο παρελθόν, αλλά οι συμπεριφορές και οι ενέργειες των ανθρώπων είναι διαχρονικές, μην τολμήσω να πω ότι με τη χρήση της τεχνολογίας έχουμε γίνει πιο σατανικοι – εφευρετικοί! Όπως σε όλες τις τραγωδίες, και στο έργο αυτό επέρχεται μια κάθαρση στο τέλος, που ξεπλένει τρόπον τινά όλα τα πάθη και τις ανομίες, αλλά αφήνει και μια πικρή γεύση, ίσως γιατί δεν βλέπουμε μια “ολοκληρωτική” αποκατάσταση της ισσοροπίας*. Σίγουρα προτείνεται για τους φίλους του καλού θεάτρου, καθώς πρόκειται για μια εξαιρετική επιλογή, καλοδουλεμένη, με πολύ καλές ερμηνείες και ωραία ατμόσφαιρα!
*Στο βιβλίο του ντε Λακλό, όλοι σχεδόν οι ήρωες παθαίνουν κάτι είτε έχουν εμπλοκή είτε όχι και είναι αρκετά τραγικά αυτά που του συμβαίνουν, οπότε υποπτεύομαι πως στη θεατρική διασκευή του ο Hampton επέλεξε μια πιο “ελαφριά” εκδοχή για το τέλος, ώστε να μη σοκαριστεί στον υπέρτατο βαθμό το κοινό!
Περισσότερα εδώ.
Θοδωρής Κ., Μάρτιος 2023
