Είδαμε την παράσταση ‘Ελένη’ στο Μπάγκειον
«…Από μακριά κιόλας φαινόταν η φθορά — ασοβάντιστοι τοίχοι, πεσμένοι· ξεθωριασμένα παραθυρόφυλλα· τα κάγκελα του μπαλκονιού σκουριασμένα…», σα να περιέγραφε ο ποιητής το μέγαρο Μπάγκειον… Εκεί όπου ο εμπνευσμένος σκηνοθέτης Δήμος Αβδελιώδης επέλεξε να παρουσιάσει την «Ελένη» του. Εκεί που η φθορά του υπέροχου κτιρίου, είναι ίδια με τη φθορά που φέρνει ο χρόνος σε κάθε Ελένη… Το άλλοτε ξενοδοχείο-κόσμημα, Μπάγκειον, στη πλατεία Ομονοίας, σήμερα στέκει σκοτεινό μες στη μοναξιά του και δέχεται ελάχιστους επισκέπτες, όπως και η Ελένη, οι οποίοι, θυμούμενοι την παλιά του μεγαλοπρέπεια, μένουν άναυδοι με τη σημερινή του ακινησία…
Μια μεγάλη αίθουσα στον πρώτο όροφο, όπου στο κέντρο της δεσπόζει ένας τεράστιος περίτεχνος καθρέφτης, παλιός κι αφημένος κι αυτός, με θολό γυαλί… Χαμηλός φωτισμός, προβολή σύννεφων που τρέχουν στον σκοτεινιασμένο ουρανό και στο κέντρο η Βερόνικα Αργέντζη, ντυμένη στα λευκά. Ατμοσφαιρικό σκηνικό, αποδίδει με ακρίβεια το κείμενο. Μουσική, τα ίδια τα λόγια του ποιητή.
∞
Ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος, το 1970 και ενώ βρίσκεται σε κατ’ οίκον περιορισμό, στο Καρλόβασι της Σάμου, γράφει το πολύστιχο ποίημα – θεατρικό μονόλογο «Ελένη», το οποίο αποτελεί μέρος της ποιητικής συλλογής του «Τέταρτη Διάσταση».
Η Ωραία Ελένη, σύμβολο της αιώνιας, της απόλυτης και της τέλειας ομορφιάς, η ομηρική καλλονή, την οποία ο Ρίτσος κατεβάζει από το βάθρο της και την απογυμνώνει μπροστά στη φθορά του χρόνου. Όμως, δεν την απομυθοποιεί. Αντίθετα, την επανατοποθετεί στο πάνθεον των αθανάτων.
Ο μονόλογος της Ελένης, λίγο πριν αναχωρήσει από τον φθαρτό κόσμο, αποτελεί το κύκνειο άσμα της, που μιλάει για την προηγούμενη μεγαλοπρέπεια κι ομορφιά, για τη σταδιακή φθορά και για το γήρας. Σε έναν χρόνο άχρονο, μιλάει για το άσκοπο του πολέμου, το άσκοπο της φήμης και το άσκοπο και πρόσκαιρο της κάθε νίκης. Αναφέρεται στην ομορφιά, αλλά και στη ματαιότητα των πραγμάτων, στους φίλους και τους εχθρούς, στους ζωντανούς και στους οικείους νεκρούς και στη μνήμη, η οποία μπορεί και εξισώνει τα πάντα. Μονολογεί για τα γεγονότα και τα πρόσωπα του Τρωικού πολέμου, για την κατάκτηση του χρυσόμαλλου δέρατος, που συμβολίζει την εσωτερική της φώτιση και είναι η πρώτη φορά που νιώθει ελεύθερη για τη ζωή και τον θάνατό της, αν και «αθάνατη». Ένας θάνατος που ουσιαστικά σημαίνει την απελευθέρωση από τη μοίρα της και όχι από την ύπαρξή της. Τα πάντα γύρω της ρημάζουν από τις δούλες, που εδώ και καιρό, εκμεταλλευόμενες την ανημπόρια της, της αφαιρούν όλα τα αξίας, ρημάζοντας το ιστορικό σπιτικό της. Το παρελθόν συναντά το παρόν, σε έναν ρευστό και αόριστο χρόνο, με ήρωες μυθικούς και συνάμα σύγχρονους. Η Ελένη έχει παραδοθεί μεν στη φθορά, στην παρακμή και στην ταπείνωση, αλλά ακόμη αντιστέκεται, σε μια πάλη του εφήμερου με το αιώνιο και μ’ ένα λουλούδι στα χείλη… Κι αν ποτέ πεθάνει, θα πεθάνει μαζί της κι ένας ολόκληρος κόσμος…
Μια ιστορία με σκεπτικισμό και απαισιοδοξία, που κάπου στο βάθος όμως η υπεροχή και η ομορφιά γενούν ελπίδα. «…Ίσως εκεί που κάποιος αντιστέκεται χωρίς ελπίδα, ίσως εκεί να αρχίζει η ανθρώπινη ιστορία, που λέμε, κι η ομορφιά του ανθρώπου…».
Ο Ρίτσος δανείστηκε μια ιστορική μυθική μορφή και μέσα από τους αναχρονισμούς του συνδέει τον μυθικό χρόνο με τον παρόντα χρόνο. Η «Ελένη», γράφτηκε μέσα στο τότε αδιέξοδο της χώρας και στο ατομικό και κοινωνικό αδιέξοδο του ποιητή. Μέσα σε μια γενικότερη απόγνωση και ματαιότητα… Ίσως και να θυμίζει την Ελλάδα του σήμερα…
∞
Μια παράσταση με ιδιαίτερο χαρακτήρα, σε έναν ιδιαίτερο τόπο, με ιδιαίτερους συμβολισμούς. Με την ιδιαίτερη σκηνοθετική ματιά του Δήμου Αβδελιώδη και την ιδιαίτερη ερμηνεία της Βερόνικας Αργέντζη. Μια παράσταση, όπου με την έκφραση και με τον λόγο δημιουργεί ζωντανές εικόνες και συνειρμούς. Για όλο τον μήνα Μάιο θα είναι εκεί για να την ανακαλύψτε. Αξίζει τον κόπο! Είναι μοναδική (στο σύνολο της) εμπειρία!
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Μάιος 2019
