Είδαμε την παράσταση ‘Εγώ, ο Μάρκος Βαμβακάρης’ στο Θέατρο Στοά
Καλοκαίρι 1997 στη Σάμο – O Αντώνης και ο Στράτος, δύο φίλοι από την κοινή στρατιωτική θητεία στο νησί, μας προσκαλούν ένα βράδυ στο παραλιακό μαγαζί που παίζουν, κάτω από το κάστρο στο Πυθαγόρειο. Κιθάρα, λαούτο, μπουζούκι, τα όργανά τους και, τη στιγμή που μπαίνουμε, ξεκινάει να παίζει “Νόστιμο μικρό τρελό μου μάγκικο μελαχρινό μου”… ήταν η απαρχή την επανασύνδεσής μου με τον Μάρκο, μετά τα ακούσματα από τα δισκάκια του πατέρα μου στο πατρικό μου, στην παιδική μου ηλικία. Μετά από καιρό γνώρισα τον Ανδρέα, έναν από τους πιο πιστούς λάτρεις του ρεμπέτικου και μέγα συλλέκτη κυκλοφοριών, από το 1910 μέχρι το 1950, με τέτοια τραγούδια (είναι ανάμεσα στους 3 τοπ συλλέκτες παγκοσμίως) και απέκτησα αρκετές γνώσεις για αυτήν τη μουσική, όμως πάντα ο Βαμβακάρης ήταν αυτός που με συγκινούσε παραπάνω…
Το ρεμπέτικο, ως είδος, γεννήθηκε μέσα σε χαμαιτυπεία, πορνεία της κακιάς ώρας και τεκέδες που σύχναζαν οι “μάγκες” της εποχής για να τραβήξουν τη τζούρα τους. Φυσικά, όλα αυτά ήταν παράνομα, αλλά με τον γνωστό τρόπο που διέπει αιωνες αυτόν το μαγικό τόπο που λέγεται Ελλάδα, όλα ήταν σε γνώση των αρχών και όλα θεωρητικά τα “κυνηγούσαν”, για να κάνουν το χατήρι των νοικοκυραίων της εποχής… οι περισσότεροι θαμώνες σε αυτά τα στέκια ήταν φτωχοί άνθρωποι, δίχως στον ήλιο μοίρα, που έβρισκαν μια διέξοδο διαφυγής από τη μιζέρια τους. Μετά τον ερχομο των προσφύγων, οι μουσικοί που διασκέδαζαν τους “επισκέπτες” αναβαθμίστηκαν και ενσωματώθηκαν νέοι ρυθμοί, από την Ανατολή, στις συνθέσεις. Σε αυτό το περιβάλλον, ο νεαρός Μάρκος μπήκε και ξεκίνησε, μαζί με τις καταχρήσεις, να μυείται στον κόσμο του μπουζουκιού και του τραγουδιού.
Τα υπόλοιπα είναι ιστορία και αυτήν την ιστορία είχαμε την πολύ μεγάλη ευτυχία να την ακούσουμε από τον ίδιο – ναι, τον Μάρκο! Θα μου πεις, ο άνθρωπος έχει πεθάνει εδώ και 50 χρόνια, πού τον βρήκες να στα πει; Κι όμως, ο Μάρκος βρίσκεται σε ένα μικρό θέατρο-σπιτικό στου Ζωγράφου.
Μας υποδέχτηκε και, αφού μας κάθισε στον χώρο των επισκεπτών, πήρε το όργανο στα χέρια να μας παίξει ένα μικρό ταξίμι. Είχε διάθεση να μιλήσει για τον εαυτό του, πού γεννήθηκε, πώς βρέθηκε στον Πειραιά, πώς έμπλεξε με τις “παλιοπαρέες” και έγινε μαγκίτης κι αλανιάρης, κάτι που πολύ στεναχωρούσε την οικογένειά του, αλλά αυτός ήταν ο δρόμος του… κέρασε και ρακή, σαν καλός οικοδεσπότης, για να ζεσταθούμε και να κάνουμε κέφι!
Βούρλα, έρωτες, πειραιώτικη τετράς, επιτυχίες, περιοδείες, γάμος, παιδιά, απαξίωση και αποκατάσταση, όσα αφορούσαν οι ιστορίες του. Δεν χόρταινες να τον ακούς, ένα μάθημα ιστορίας από αυτόν που τα έζησε και τα ξέρει καλύτερα από τον καθένα. Πώς ένα ξυπόλητο παιδάκι από τη Σύρο, που δούλευε σε δουλειές του ποδαριού, για ελάχιστα χρήματα, βρέθηκε να γεμίζει μαγαζιά, να κάνει την “καλή” κοινωνία να σπεύδει να τον ακούσει, όπου έπαιζε, και μάλιστα σε τραγούδια που μιλούσαν για έναν κόσμο, που απείχε έτη φωτός από τον δικο τους· να τον παραδεχτούν ως μεγάλο δάσκαλο σπουδαίοι μουσικοί, αυτόν που έγραφε με την καρδιά, χωρίς καμία γνώση μουσικής ουσιαστικά, με μέτρο το πόδι που χτυπούσε το πάτωμα, μετρώντας τους σφυγμούς και τα μεράκια.
Κι όταν έσβησαν τα φώτα… τρομαξα. Μα πού πηγε ο Μάρκος, εδώ ήταν τώρα. Και ήρθε να υποκλιθεί, να εισπράξει ένα εγκάρδιο χειροκρότημα και τις επευφημίες μας. Ο Θανάσης Παπαγεωργίου είναι ο Μάρκος. Δεν νομίζω να μου έχει ξανασυμβεί να ξεχάσω ότι βλέπω μια παράσταση και να νιώσω ότι έχω απέναντί μου το ίδιο το πρόσωπο.
Ένας υποκριτικός άθλος για τον ηθοποιό, που γίνεται ο ήρωας και, με όλη την ερμηνεία του, πέραν των προαναφερομένων, σε παίρνει από το χέρι και, με αφετηρία λίγο μετά το 1900, σε πηγαίνει σε μέρη που αλλιώς τα γνωρίζεις και σου “ζωγραφίζει” μια εποχή που είχε πολλές δυσκολίες και κάποια παραβατικά στοιχεία, που είναι πολύ ξένα για εμάς, όμως είχε και κάτι που σήμερα ολοένα και χάνεται – μπέσα και ήθος. Και μαγκιά, με την αρχοντική της έννοια, και όχι τη σημερινή που είναι για γέλια. Πετυχαίνει μια ηθική αποκατάσταση της γενιάς εκείνης, που, για κάποιους λόγους, έχει χρεωθεί ως κάτι πολύ χαμηλής αξίας, λόγω των καταχρήσεων και των εξαρτήσεών της. Και, με τα λόγια του, συνειδητοποιείς και θλίβεσαι, καθώς όλα αυτά που ακούς, είτε αφορούν σκέψεις είτε μουσική, είναι πολύ πιο “καθαρά” και αντρίκια από τα “πολιτικώς ορθά” που προστάζουν οι καιροί – αλήθεια, πείτε μου ένα τραγούδι του σήμερα που θα το ξέρουν τα παιδιά σε 90-100 χρόνια από τώρα, όπως γνωρίζουμε εμείς τόσα, του Μάρκου και των υπολοίπων της γενιάς του.
Μεγαλώσαμε με τον Θανάση Παπαγεωργίου στο κρατικό κανάλι, βλέποντας ‘Μαντάμ Σουσού’ και ‘Μικροί Μεγάλοι’ και, στην πορεία, τον ανακαλύψαμε και ως θεατρικό ηθοποιό, και ακόμη και σήμερα εξακολουθεί αυτός ο άνθρωπος να μας μαθαίνει πράγματα. Όσα ευχαριστώ και να του πούμε δεν θα φτάνουν, και για το τότε, αλλά και για το πιο πρόσφατο, την παράσταση για τον Μάρκο Βαμβακάρη. Με οδηγό ένα καταπληκτικό κείμενο από τη Νάση Τουμπακάρη, βασισμένο στην αυτοβιογραφία του ίδιου του ρεμπέτη (από την Αγγελική Βέλλου-Κάιλ) και τη δική του σκηνοθεσία, γίναμε μάρτυρες αυτού που συχνά λέω ότι τίποτα, μα τίποτα, δεν είναι τυχαίο – θα συμβεί στην τύχη μια φορά, άντε και μια δεύτερη, αλλά να τυχαίνει συνέχεια αποκλείεται… Προτείνεται σε όλους τους θεατρόφιλους που δεν εχουν δει την παράσταση μέχρι σήμερα, να ανέβουν στη Στοά και ζήσουν αυτήν τη μοναδική εμπειρία.
Περισσότερα εδώ.
Θοδωρής Κ., Δεκέμβριος 2022
