Είδαμε την παράσταση ‘Έγκλημα λάθους’ στο Θέατρο Βικτώρια
Έγκλημα λάθους και μάλιστα κατ’ εξακολούθηση.
Ελένη Παπαδάκη. Η γυναίκα που εξοντώθηκε ηθικά και βιολογικά. Η γυναίκα που δολοφονήθηκε όσο ακόμη ζούσε, αλλά και ενώ ήταν ήδη νεκρή, κάποια χρόνια αργότερα… Η γυναίκα που επικυρώνει τη ρήση «όταν ένας λαός δολοφονεί την τέχνη του, του ταιριάζει η τύχη της τραγωδίας».
∞
Ελένη Παπαδάκη (1903-1944).
Σημαντική Ελληνίδα ηθοποιός και ξεχωριστή προσωπικότητα. Αρχικά, στοχοποιήθηκε από τους συναδέλφους της, εξαιτίας του φθόνου και της ζήλιας τους για το πηγαίο ταλέντο της, αλλά και γιατί, πολύ απλά, ήταν μια μεγαλοαστή.
Κατηγορήθηκε για τις σχέσεις της με τους Γερμανούς, την περίοδο της κατοχής, ενώ αντίθετα, μέσω αυτών των σχέσεων της με τους υψηλά ιστάμενους, βοήθησε πολλούς, κάτι το οποίο δεν της αναγνωρίστηκε ούτε κι από τους ευεργετημένους. Έτσι, το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών (ΣΕΗ), αμέσως μετά την απελευθέρωση, την κατηγόρησε και τη διέγραψε, ενώ μήνες αργότερα, στις 21 Δεκεμβρίου 1944, κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών, μέλη της Πολιτοφυλακής τη συλλαμβάνουν, την οδηγούν σε μια δίκη παρωδία, καταδικάζεται και εκτελείται στο απόσπασμα. Το ΕΑΜ επέδειξε το πιο σκληρό και άδικο πρόσωπό του, ενώ αργότερα ο Γ.Γ. του ΚΚΕ, Νίκος Ζαχαριάδης, αναγκάστηκε να ζητήσει συγνώμη.
Η Παπαδάκη δολοφονείται για ακόμη μια φορά, όταν το 1945 το Συμβούλιο του Εθνικού Θεάτρου απορρίπτει την πρόταση για τοποθέτηση πλάκας στη μνήμη της, στον χώρο του Θεάτρου. Όμως, ακόμη και σήμερα το όνομα της Ελένης Παπαδάκη ξεσηκώνει αντιπαραθέσεις, με τελευταία αυτή του 2019, όταν δόθηκε σε αίθουσα στο ισόγειο του Θεάτρου «Ρεξ», το όνομά της.
Ελένη Παπαδάκη. Ιδιοφυής, ταλαντούχα προσωπικότητα, με ιδιαίτερη μόρφωση και ανένταχτο χαρακτήρα, που έμεινε γνωστή στην ιστορία ως η «αδελφή Ελένη».
∞
Αυτήν την «αδελφή Ελένη», προβάλλει με το κείμενό της η Πολύνα Γκιωνάκη. Τη γυναίκα που αψήφησε όλες τις εμμονικές, κακόβουλες, ανυπόστατες και συκοφαντικές φωνές και μεσολάβησε για να σωθούν από το εκτελεστικό απόσπασμα 32 αντιστασιακοί κρατούμενοι και Εβραίοι καταζητούμενοι, εκμεταλλευόμενη τις οικογενειακές σχέσεις με τον κατοχικό πρωθυπουργό Ιωάννη Ράλλη. Τη γυναίκα που, όταν πρωτοεμφανίστηκε στο θέατρο, τη χαρακτήρισαν «αποκάλυψη» και αυτό το θεϊκό ταλέντο της, το πλήρωσε με τη ζωή της.
Η Γκιωνάκη αναφέρεται σε όλη τη διαδρομή, καλλιτεχνική και προσωπική, της Παπαδάκη, αναφέρεται στις σχέσεις της με τον Δημήτρη Μυράτ, αλλά και στην άκρατη ζήλια της αδελφής του, Μιράντας, στη στενή φιλία της και την ευεργεσία της προς τον Αιμίλιο Βεάκη και την ανεξήγητη στάση του αργότερα, αλλά και στους Σπύρο Πατρίκιο, Χρήστο Τσαγανέα, Αιμίλιο Βεάκη, Θεόδωρο Μορίδη και Πάνο Καραβουσάνο, που, ως προεδρείο του ΣΕΗ, αποφάσισαν τη διαγραφή της και ουσιαστικά οδήγησαν τα πράγματα στην τελετή του θανάτου της. Και δεν παραλείπει να αναφερθεί στον ανελέητο πόλεμο από τους συναδέλφους της, προκειμένου να υποβαθμίσουν το «μεγάλο δραματικό ταλέντο της», όπως το χαρακτήριζε και ο σκηνοθέτης Σπύρος Μελάς. Συνάδελφοί της σαμποτάρουν την εμφάνισή της στην παράσταση «Εκάβη του Ευριπίδη», με ψεύτικες λιποθυμίες επί σκηνής, προκειμένου να την υποχρεώσουν να τα χάσει και να διακόψει την παράσταση. Εκείνη όμως συνεχίζει…
∞
Ο σκηνοθέτης Γιώργος Χριστοδούλου τοποθετεί στη σκηνή την πιανίστρια Μαρία Κάτσαρη, η οποία συνοδεύει μουσικά όλη τη διαδρομή της Ελένης Παπαδάκη και σκηνοθετεί την Πολύνα Γκιωνάκη, στον ομώνυμο ρόλο, με τρόπο που να θυμίζει τη μεγάλη σταρ και την εποχή που έζησε. Μια Γκιωνάκη που άλλοτε είναι εύθραυστη, ανυπεράσπιστη και τρυφερή κι άλλοτε δυναμική και πεισματάρα.
Μαζί με τη Γκιωνάκη στη σκηνή, και στον ρόλο της φίλης της, της πρώτης γυναίκας δημοσιογράφου στο συγκρότημα Λαμπράκη, η εξαιρετική Λίζυ Ξανθοπούλου, ενώ με τρόπο διακριτικό και αισθαντικό αποδίδεται η, κατά πολλούς, αμφιλεγόμενη σχέση των δύο αυτών γυναικών, η αγάπη τους και η αλληλοϋποστήριξή τους.
Σε έναν μικρό, αλλά ιδιαίτερης σημασίας ρόλο, του στρατιώτη που εκτελεί την Παπαδάκη, ο Λευτέρης Παπανικολάου Γκιωνάκης.
Το σκηνικό της Λύμπερτη Πολύζου προβάλλει όλα τα στοιχεία της εποχής, η δε μουσική επιμέλεια του Γιώργου Βολανάκη και ο φωτισμός του Σπύρου Κάρδαρη, μαζί με την επιμέλεια κίνησης από τον Τάκη Λουκάτο, συνθέτουν μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα παράσταση, όπου γίνονται αναφορές σε παρελθόντα χρόνο, ως διήγηση της δημοσιογράφου, η οποία γράφει τη μετά θάνατον ζωή της Παπαδάκη, αλλά και σε χρόνο ενεστώτα, όταν εκείνες μαζί αντιμετώπιζαν τις δυσκολίες της εποχής τους, τις τρικλοποδιές, το πείσμα της Ελένης έναντι των υπονομευτών της, αλλά και την τελική αδυναμία της να διεκδικήσει και να υπερασπιστεί τον εαυτό της.
∞
Μια παράσταση φόρος τιμής για τη σπάνια Ελένη Παπαδάκη. Για τη γυναίκα που ο Άγγελος Σικελιανός έγραψε «Μνήσθητι Κύριε: για την ώρα που η λεπίδα του φονιά άστραψε κι όλος ο θεός της Τραγωδίας εφάνη», ο δημοσιογράφος Αχιλλέας Μαμάκης δήλωσε «Είσαι θύμα ενός χυδαίου και απρεπούς καλλιτεχνικού φθόνου» και ο σκηνοθέτης Αλέξης Σολωμός ολοκλήρωσε τον επικήδειό του λέγοντας «Ελένη, συγχωρέσέ μας…».
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Δεκέμβριος 2023
