Είδαμε την παράσταση ‘Contractions – Όροι Συμβολαίου’ στο Μικρό Άνεσις
Πριν κάποια χρόνια, βρισκόμασταν σε ένα φιλικό σπίτι ενός νέου, σχετικά, ζευγαριού και κάποια στιγμή έγινε ο κάτωθι διάλογος (Ε-εγώ, ΓΦ-φίλη μας)
ΓΦ – Μας μοίρασαν έναν νέο κανονισμό προχθές στο γραφείο…
Ε – Κανονισμό; Δηλαδή, τι κανονισμό;
ΓΦ – Να, μωρέ, ξέρεις… ένα σχέδιο λειτουργίας της εταιρείας, που έχει διάφορα μέσα… από την εχεμύθεια, καθως ασχολιόμαστε, όπως ξέρετε, με αρκετές δουλειές σχετικά με το ελληνικό δημόσιο, που όλοι γνωρίζουμε πόσο σούπερ δουλεύει (γέλια), τις σχέσεις μας με το ανώτερο ιεραρχικά προσωπικό και αυτές μεταξύ των υπαλλήλων.
Ε – Το καταλαβαίνω όλο αυτο που λες και το βρίσκω σωστό, αλλά το “μεταξύ των υπαλλήλων” δεν είναι λίγο άκυρο; Τι μπορει να έχει δει η εταιρεία μεταξύ του προσωπικού και υποχρεώνεται να βγάλει έναν οδηγό επί της ουσίας, για να “διορθώσει” κάτι ή να προλάβει κάποια που πιθανώς έχει κάποιο στέλεχος εντοπίσει;
ΓΦ – Αντιθέτως, έχουν να λένε για πόσο εξαιρετικοί είμαστε όλοι και το πόσο φοβερά καλό κλίμα υπάρχει μεταξύ μας.
Ε – Τότε, τι;
ΓΦ – Να… ε, να… δεν θέλουν, λένε, να χαλάσει αυτό που υπάρχει και πιστεύουν πως το σωστό είναι να μην αναπτύσσονται διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ των συναδέλφων, ούτε οικογενειακές οι παντρεμένοι, όπως εγώ, π.χ. αλλά ούτε μεταξύ τους οι “ελεύθεροι”, γιατί η οικειότητα και οι όποιοι δεσμοί σε κάθε περίπτωση δημιουργηθούν, θα βλάψουν σε μέλλοντα χρόνο την απόδοσή μας…
Ε – Μου κάνεις πλάκα; Πες μου ότι μου κάνεις πλάκα – υπάρχει κάποιος τόσο βλαμμένος που πιστεύει ότι, απαγορεύοντας κάτι τέτοιο στο προσωπικό, θα σας κάνει πιο υπεύθυνους και πιο παραγωγικούς; Υπάρχει κάποιος τόσο μ@λ@κ@ς επί γης που έχει την εντύπωση πως ένας δυστυχισμένος εργαζόμενος είναι καλύτερος από έναν ευτυχισμένο; Τι κακό μπορεί να έγκειται στο να βγείτε με κάποια άλλα άτομα έξω για φαγητό ή να καλέσετε σπίτι μια οικογένεια συναδέλφων; Θα συνωμοτήσετε για να βλάψετε την εταιρεία; Και να ρωτήσω κι αυτό, αν πες, σε ένα σενάριο, εμείς δουλεύαμε μαζί και με το κάθε μέρα, ερωτευόμασταν και κάναμε μια σχέση, τι θα έκαναν τότε; Θα μας κρέμαγαν για παραδειγματισμό στην είσοδο των γραφείων;
ΓΦ – Όχι, δεν λένε τέτοιες υπερβολές… υπάρχει μια παράγραφος σε αυτά τα χαρτιά που λένε ότι, αν αξιολογήσουν ότι κάποιες επικοινωνίες μεταξύ υπαλλήλων ή κάποιος δεσμός, όπως το είπες, είναι επιζήμιο για την εταιρεία, οι εμπλεκόμενοι θα λάβουν τη νόμιμη αποζημίωση και θα απολυθούν, χωρίς συστατική επιστολή για τον επόμενο εργοδότη τους… και αυτο θα πρέπει να το υπογράψουμε όλοι, στελέχη και υπάλληλοι.
Ε – Και δεν βρέθηκε ένας χριστιανός να τους πει πού αρμόζει να το βάλουν; Δεν έχετε κανέναν τρελό εκεί να μην ανέχεται τέτοιες αηδίες;
(δεν πήρα απάντηση – σιωπή και αναζήτηση τοίχου, για να αρχίσω να βαράω το κεφάλι μου… λίγο καιρό αργότερα, έμαθα ότι υπογράφτηκε ένα τέτοιο χαρτί μεταξύ προσωπικού και εταιρείας, με πιο “λογικές” αναφορές, μετά από μεγάλη αντίδραση στο αρχικό προσχέδιο).
Η φίλη μας φοβόταν μη χάσει μια καλή θέση και μια προοπτική καριέρας, οπότε ήταν έτοιμη να κάνει κάποιες “παραχωρήσεις”. Αυτά τα φαινόμενα, από κάποιους “επιστήμονες” της εργασίας, που νομίζουν ότι ο άνθρωπος λειτουργεί όπως μια μηχανή ή ότι κάτι τέτοιο είναι δείγμα “εκσυγχρονισμού”, καθώς γεμίζει πιο εύκολα το “συρτάρι” του εργοδότη. Στην παράσταση στο Μικρό Άνεσις, έχουμε μια υπόθεση με κοινά χαρακτηριστικά, μια μαύρη κωμωδία, που αναδεικνύει τα κακώς “κείμενα” που συναντά κάποιος που πάει να εργαστεί σε μια εταιρία που ακολουθεί τα σύγχρονα πρότυπα “διαχείρισης προσωπικού”.
Μια νέα κοπέλα πιάνει δουλειά σε μια πολυεθνική και η μυστηριώδης προσωπάρχης, της δίνει να διαβάσει ένα συμβόλαιο – οργανόγραμμα, με μια σειρά από νομικίστικες διατυπώσεις, που η αποδοχή και υπογραφή του αποτελεί βασική προϋπόθεση για την πρόσληψή της. Πολυ σύντομα η ηρωίδα θα διαπιστώσει πως η πραγματικότητα στον χώρο εργασίας είναι δυστοπική και κάπως “ανατριχιαστική”, σε σχέση με αυτό που φανταζόταν. Η αιτία είναι οι προσκλήσεις από την υπεύθυνη προσωπικού, που με το προσωπείο του ανθρώπου που ενδιαφέρεται για εσένα και θέλει το καλό σου, την περνάει από 1ου βαθμού ανάκριση για ζητήματα που, σε κανονικές συνθήκες, δεν θα ενδιεφέραν στο ελάχιστο την εταιρεία. Εκεί διαπιστώνει ότι και η φιλικότητα που αναπτύσσει με κάποιον άνδρα συνάδελφο, είναι αντικείμενο προς διερεύνηση, ως προς το πώς θεωρεί ότι μπορεί να εξελιχθεί αυτή η γνωριμία σε βάθος χρόνου, ώστε να μπορεί το “αρμόδιο” τμήμα να βγάλει τα πιθανά σενάρια για την απόδοσή τους και το πόσο αυτό θα ζημιώσει την εταιρεία και επιπλέον η νομική υπηρεσία να αξιολογήσει το κατά πόσο έχουν παραβιαστεί οι όροι του συμβολαίου και έχει το δικαίωμα η εργοδοσία να κινηθεί δικαστικά απέναντί τους! Κι αν σου φαίνεται τραβηγμένο όλο αυτό, πάρε κι αυτό για να δέσει το πράγμα – όλοι οι χώροι που στεγάζεται η εταιρεία παρακολουθούνται από κάμερες και τα δεδομένα που συλλέγονται, αναλύονται, ώστε να υπάρχει η βεβαιότητα πως τηρούνται τα “συμβόλαια” από τους υπαλλήλους, οι οποίοι, αν υποπέσει κάτι στην αντίληψή τους και δε προσέλθουν να το ρουφιανέψουν στους υπεύθυνους, θα δεχτούν την πρώτη φορά μια “φιλική” υπενθύμιση ότι η εταιρεία είναι η οικογένειά τους και πρέπει να την αγαπάνε και να την προστατεύουν (από ποιον άραγε;) και, αν δεν συμμορφωθούν, θα γίνουν Ιφιγένειες για παραδειγματισμό των υπολοίπων…
Η κοπελιά της υπόθεσης δεν πολυιδρώνει απ’ όλα αυτά και προχωράει στη σχέση με τον συνάδελφο και, όταν γεννιέται και ένα μωρό, δοκιμάζει τις αντοχές του συστήματος, το οποίο, επειδή νομικά δεν μπορεί να τους βλάψει, εξορίζει τον έναν κάτι χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, σε μια άλλη χώρα (μετάταξη το λένε), διασπώντας την οικογένεια και παίρνοντας έτσι την εκδίκησή του. Όταν ένα δυσάρεστο γεγονός, που αφορά το ζευγάρι, θα συμβεί, η εταιρεία θα τους τρίψει στη μούρη το συμβόλαιο και την παράγραφο που αναφέρει πως μπορεί να αποφασίζει για πολλά ζητήματα που τους αφορούν και συσχετίζονται εμμέσως με την εργασία τους, κάτι που θεωρητικά το γνώριζαν, αφού το υπέγραψαν, όταν προσλήφθηκαν. Το παραμύθι τελειώνει, με τη μεταμόρφωση της νεαρής ηρωίδας, σε κάτι που μοιάζει με ρομπότ ή με την προσωπάρχη και τις δύο γυναίκες να αναφωνούν “τι καλά που είμαστε σε αυτήν την υπέροχη εταιρεία” (από μέσα τους).
Όπως είπα και στην αρχή, όλο το έργο είναι μια μαύρη κωμωδία που παίζεται σε ένα δωμάτιο, και συγκεκριμένα στο γραφείο της επικεφαλής της υπηρεσίας προσωπικού. Εκεί βλέπουμε τη νεαρή γυναίκα να επισκέπτεται το στέλεχος, μετά από προσκλήσεις, για να συζητήσουν κάθε φορά και κάτι άλλο. Η ατμόσφαιρα, καθόλη τη διάρκεια του έργου, από την πλευρά της υπεύθυνης, είναι “ευχάριστη” και ποτέ δεν βγαίνει από τη νόρμα της, ώστε να τη δούμε να θυμώνει ή να αλλάζει μια έκφραση, σε αντίθεση με το κορίτσι, που αντιμετωπίζει πολύ συναισθηματικά όσα γίνονται, μέχρι εκείνου του σημείου που διαλύονται τα πάντα μέσα της και μεταμορφώνεται κι αυτή σε μια εξαιρετική εργαζόμενη για την εταιρεία, που όλες οι επαγγελματικές τύχες προσεχώς θα βρίσκονται στα πόδια της. Παρακολουθώντας το έργο, ενώ θα περίμενε ένας τρίτος, που διαβάζει την υπόθεση, να υποψιαστεί πως ο συσσωρευμένος θυμός σου θα σε κάνει να αρχίσεις τα “αντε και….”, συνοδεία άλλων “ευχών” και αναβοκατέβασμα “καντηλιών”, διαπιστώνεις πως ο μηχανισμός του είναι τέτοιος που ανοίγει σε ανύποπτες στιγμές τη “βαλβίδα”, έτσι ώστε να μην “πετάξει ο ατμός το κάπακι” ή, στο πιο ακραίο σενάριο, να εκραγεί η χύτρα! Δέχεσαι την πληροφορία σε δόσεις και, όταν έχεις πιάσει κορυφή στη φρίκη, η παρασταση τελειώνει, οπότε χειροκροτείς και φεύγεις με δουλίτσα για το σπίτι…
Είναι πασιφανές ότι μιλάμε για ένα εκπληκτικής ευφυΐας κείμενο που χρειάζεται, για να αποδοθεί σκηνικά, να συνυπάρξει μια ομάδα συντελεστών που θα λειτουργήσει άψογα. Ο αγαπημένος Βασίλης Μαυρογεωργίου, σκηνοθετικά, έχει φτιάξει ακόμη μια υπέροχη παράσταση, έχοντας προσεγγίσει με πολύ προσοχή όλες τις πτυχές και τις λεπτομέρειες του έργου, ώστε να αναδείξει τον πυρήνα του, που δεν είναι άλλος από τη διαπίστωση πως, στη σύγχρονη καπιταλιστική εποχή, υπάρχουν αυτοί που έχουν τη δύναμη και το χρήμα και ορίζουν τα πάντα και όλοι οι υπόλοιποι, που μοναδική τους αποστολή είναι να γίνουν εξαρτήματα της μηχανής που παράγει τον πλούτο τους, εξαφανίζοντας ταυτόχρονα κάθετι που τους χαρακτηρίζει ως ανθρώπινα όντα, με όσες προεκτάσεις φέρνει αυτό στο σύνολο της ζωής μας, δηλαδή τη μετάβαση, με τη συγκατάθεσή μας, σε έναν ολοκληρωτισμό και μια κατάσταση σαν αυτή που περιέγραψε προφητικά ο Τζορτζ Όργουελ στο 1984. Το όλον επιτυγχάνεται από τις δύο πρωταγωνίστριες, την Κάτια Γέρου, στον ρόλο του στελέχους, και τη Μαριλίτα Λαμπροπούλου, ως νεαρή εργαζόμενη, που δίνουν ατομικά και συλλογικά ένα ρεσιτάλ ερμηνείας. Ειδικά η πρώτη, έχει το δύσκολο εγχείρημα να λέει με μια τεράστια “χαρά” τα πιο ακραία πράγματα και να υπερασπίζεται μια αδικία και όλο αυτό με ένα μόνιμο poker face και η έτερη, από δροσερό νέο κορίτσι να μεταμορφωθεί σταδιακά σε μια άψυχη γυναίκα. Στο επιτυχές του ανεβάσματος συντελούν η πολύ προσεγμένη σκηνογραφία και τα “γιάπικα” κοστούμια του Κωνσταντίνου Ζαμάνη, οι καλοσχεδιασμένοι φωτισμοί της Στέλλας Κάλτσου, η κινησιολογία του Πάρη Μαντόπουλου και φυσικά η εξαίρετη απόδοση-μετάφραση του αγγλικού κειμένου στα ελληνικά από τη Χριστίνα Μπάμπου-Παγκουρέλη.
Το ‘Contractions – Όροι Συμβολαίου’ δεν είναι μια προφητεία για κάτι που έρχεται και οφείλουμε να έχουμε τον νου μη μας πιάσουν στο ύπνο, αλλά ένα καμπανάκι για αυτό που υπάρχει τώρα. Έχει πολλά στοιχεία τρόμου και καλώς υπάρχουν, αφού αυτή είναι η πραγματικότητα, και παρουσίαση ακραίων καταστάσεων σε όλο το μεγαλείο της γελειοτητάς τους, ώστε να αντιλαμβανόμαστε, με αυτό τον τρόπο, τον βαθμό της υποβόσκουσας τραγικότητας αμφότερων των ηρωίδων, που η θέασή του ψυχαγωγεί και ταυτόχρονα “εκπαιδεύει” τον θεατή, επιτυγχάνοντας, στον υπέρτατο βαθμό, την αποστολή του καλού θεάτρου, που ευτυχώς έχουμε τη δυνατότητα (ακόμη) να απολαμβάνουμε.
Περισσότερα εδώ.
Θοδωρής Κ., Μάρτιος 2023
