Είδαμε την παράσταση #CANCEL στο Θέατρο Αθηνών

Ο Ιρλανδός δραματουργός David Ireland είναι από τις πιο ανατρεπτικές φωνές του σύγχρονου ευρωπαϊκού θεάτρου, καθώς με την καυστική, σαρκαστική και συχνά ακραία γραφή του, ανατέμνει τις πολιτικές, κοινωνικές και ιδεολογικές εμμονές της εποχής. Το #CANCEL, γραμμένο μέσα στη δεκαετία του 2020, σύγχρονο και αιχμηρό, συνομιλεί με τον δημόσιο λόγο των social media, το φαινόμενο της «κουλτούρας της ακύρωσης» και τη διαρκή σύγκρουση ανάμεσα στην ελευθερία της έκφρασης και την πολιτική ορθότητα, ενόσω στον πυρήνα του έργου βρίσκεται μια καυστική ερώτηση: Μπορεί ένα έργο τέχνης ή ένας καλλιτέχνης να παραμείνει ελεύθερος, όταν ο κόσμος γύρω του έχει μετατραπεί σε δικαστήριο;

∞

Το #CANCEL τοποθετείται σε ένα σύγχρονο θεατρικό περιβάλλον, όπου τρεις χαρακτήρες, ένας σκηνοθέτης, μια συγγραφέας και ένας χολιγουντιανός βραβευμένος ηθοποιός, έρχονται αντιμέτωποι με την απόφαση να ανεβάσουν, να αλλάξουν ή να αποσύρουν ένα «αμφιλεγόμενο» έργο. Όσα ξεκινούν ως καλλιτεχνική συζήτηση, μετατρέπονται σταδιακά σε προσωπική και ηθική σύγκρουση, με φόντο το δηλητηριασμένο οικοσύστημα της δημόσιας σφαίρας. Η θεατρική πρόβα γίνεται δίκη, η σκηνή μετατρέπεται σε πεδίο μάχης ιδεών και η ακύρωση – το #cancel – αποκτά τραγικές διαστάσεις.

∞

Ο Μανώλης Δούνιας προσεγγίζει το έργο με ευφυή ισορροπία ανάμεσα στο χιούμορ και στην οδύνη. Η μετάφρασή του, με σύγχρονη ρυθμική γλώσσα, αποδίδει τον σαρκασμό και τη νευρικότητα του Ireland, χωρίς να διολισθαίνει σε επιτήδευση. Η σκηνοθεσία του είναι ακριβής, καθαρή και απολύτως προσαρμοσμένη στη θεματική του έργου, όπου ο χώρος λειτουργεί σαν σκηνή-παγίδα κι ένα «ασφαλές» περιβάλλον μετατρέπεται σταδιακά σε θάλαμο ιδεολογικής ασφυξίας. Κάθε σκηνή μοιάζει με σύγκρουση μικροσκοπική, αλλά εκρηκτική και κάθε παύση, με πιθανή έκρηξη. Ο Δούνιας έχει τον πλήρη έλεγχο του ρυθμού, γνωρίζοντας πότε να αφήσει τη σιωπή να μιλήσει και πότε να δώσει βήμα στην ειρωνεία, ενώ χρησιμοποιεί κάθε δυνατή είσοδο στη σκηνή, τοποθετώντας τους ηθοποιούς του ακόμη και μέσα στην πλατεία. Δεν χαρίζεται ούτε στο κοινό ούτε στους ηθοποιούς του, δημιουργώντας μια παράσταση αυστηρή, ηλεκτρισμένη, με την οξύτητα ενός καθρέφτη που δεν θες να κοιτάξεις, αλλά δεν μπορείς να αποφύγεις.

Ο Αιμίλιος Χειλάκης ερμηνεύει έναν ήρωα που κινείται μεταξύ διανοούμενου και πληγωμένου ανθρώπου και κουβαλά τη φιγούρα ενός καλλιτέχνη που τρέμει μήπως πάψει να είναι ελεύθερος. Οι αγχώδεις κινήσεις του και το βλέμμα του, γεμάτο αγωνία και ειρωνεία μαζί, κάνει τον ήρωά του να ταλαντεύεται ανάμεσα στην ενοχή και την ανάγκη για αλήθεια. Με τη γνωστή του πειθαρχία, φωτίζει την εσωτερική σύγκρουση ενός καλλιτέχνη που παλεύει να υπερασπιστεί την τέχνη του απέναντι στην κοινωνική υποκρισία. Είναι δυναμικός, ειρωνικός και ταυτόχρονα τρωτός, μέλος των Ανώνυμων Αλκοολικών και η επιθυμία του είναι να κάνει θέατρο στην Ευρώπη, καθώς σιχαίνεται πια το Χόλυγουντ, όπως και τη λέξη που αρχίζει από «ν».

Η Αθηνά Μαξίμου, ως η αθυρόστομη συγγραφέας Ρουθ, στήνει μια συγκλονιστική αντίστιξη. Ενσαρκώνει τη γυναίκα που διεκδικεί την ευθύνη του λόγου της, τονίζει τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στη θυματοποίηση και στην εξουσία και κρατά το βλέμμα του θεατή αιχμάλωτο. Με σκηνική ευφυΐα, καταφέρνει να μετατρέψει την ένταση του έργου σε ψυχικό γεγονός και με την ακρίβεια και τη σωματική της ένταση, στέκεται απέναντί σαν καθρέφτης και αντίπαλος, ενώ δεν παίζει τη γυναίκα που «υποφέρει», αλλά παίζει τη γυναίκα που διεκδικεί το δικαίωμα να ακουστεί, ακόμη κι αν πληγωθεί.

Ο Θανάσης Κουρλαμπάς, στον ρόλο του ήπιου σκηνοθέτη, με μεστή, απόλυτα ρυθμική παρουσία, είναι ο μεσολαβητής που προσπαθεί να κρατήσει τις ισορροπίες ή αλλιώς ο θεατής μέσα στη σκηνή, καθώς είναι εκείνος που κατοπτρίζει το κοινό και τη συλλογική μας αμηχανία. Με οικονομία μέσων, δίνει ουσία σε κάθε του στιγμή.

Τα σκηνικά του Δημήτρη Πολυχρονιάδη λειτουργούν ως αφηγητής, η Έλενα Σκουλά, με τα κοστούμια της υπογραμμίζει διακριτικά την ψυχολογία των ηρώων, ενώ ο σχεδιασμός φωτισμών του Αλέκου Αναστασίου ενισχύει την ένταση.

∞

Υπάρχουν θεατρικά έργα που δεν προσπαθούν να σε συγκινήσουν, απλά σε ανακρίνουν. Ο David Ireland, με το #CANCEL, δεν γράφει ένα ακόμη κοινωνικό σχόλιο, αλλά γράφει μια δίκη χωρίς δικαστή, μια πρόβα χωρίς θεατές, έναν καθρέφτη όπου όλοι, αργά ή γρήγορα, θα φανούμε ένοχοι. Η πένα του είναι αιχμηρή, αμήχανη, σχεδόν σαρκοφάγα. Πίσω από τη φαινομενικά «σύγχρονη» γλώσσα των hashtags, ξεπροβάλλει το παλιό ερώτημα της Τέχνης, σχετικά με το ποιος έχει το δικαίωμα να «μιλήσει» και ποιος το δικαίωμα να «σωπάσει»; Το έργο, γραμμένο σε μια εποχή όπου το πλήθος αποφασίζει την ηθική με ένα κλικ, θυμίζει πως το θέατρο, όπως και η ζωή, δεν χωρά σε κουτάκια έγκρισης ή απόρριψης.

Το #CANCEL είναι θέατρο του τώρα, πολιτικό, ψυχολογικό και ταυτόχρονα βαθιά υπαρξιακό. Δεν στοχεύει να δώσει απαντήσεις, αλλά θέτει ερωτήματα για την ευθραυστότητα της αλήθειας, για τη βία της δημόσιας γνώμης, για τον φόβο να μιλήσουμε. Ο David Ireland υπογράφει ένα έργο οξύ, τολμηρό, που προκαλεί και ενοχλεί, ενώ ο Μανώλης Δούνιας το μεταφράζει σε μια παράσταση που δεν φοβάται να εκτεθεί, ακριβώς όπως οι ήρωές της.

Μια παράσταση που ξεπερνά την επικαιρότητα και μιλά για την εποχή της ψηφιακής μοναξιάς, όπου η κάθε παύση μοιάζει με σιωπηλό κατηγορώ και κάθε βλέμμα με πιθανό cancel. Είναι μια ιστορία και ένα θεατρικό θραύσμα του παρόντος, που μιλά για τη βία της ευπρέπειας, για τη μοναξιά πίσω από τα προφίλ, για τη λογοκρισία που ξεκινά από μέσα μας, ενώ στο τέλος, δεν μένει η καταδίκη ή η αθώωση, αλλά μένει μια ανησυχία σχετικά με το τι γίνεται, όταν φοβόμαστε να πούμε αυτό που σκεφτόμαστε…

Ένα έργο αιχμηρό, πολιτισμικά αναγκαίο, που μας καλεί να αναρωτηθούμε: Ακυρώνουμε τον άλλον ή τελικά, τον εαυτό μας;

Περισσότερα εδώ.

Έλενα Χατζοπούλου, Οκτώβριος 2025