Είδαμε την παράσταση “Άπέθαντο” στο Θέατρο 104
Η μάνα με τους 9 γιους και με τη μια κόρη πρέπει να διδάσκεται συνεχώς στα σχολεία τα τελευταία 50 χρόνια, αφού σχεδόν όλοι θυμόμαστε από τότε το ποίημα αυτό. Είναι μια “παραλογή” και είναι μια αναφορά στον μύθο του βρυκόλακα, αυτού που, αν και πεθαμένος, κάποια βράδια κυκλοφορεί εκεί έξω. Είναι μια ιστορία που κυκλοφορεί πολύ στα Βαλκάνια (στη Ρουμανία το πήγαν σε άλλο επίπεδο, με το σπίτι στα Καρπάθια και τα συναφή, που ενέπνευσαν αρκετούς να το εκμεταλλευτούν εμπορικά το όλον) και δείχνει ότι οι λαοί, από κάποιο γεγονός ανεξήγητο για τότε, έφτιαξαν μια ιστορία που πέρασε από γενιά σε γενιά και από λαό σε λαό.
Στην παράσταση στο 104, έχουμε ως βάση τη γνωστή ιστορία με 3 πρόσωπα κυρίαρχα, τον Κωνσταντή, τη μάνα και την Αρετή, το μόνο κορίτσι στο σπίτι και στερνοπούλι τους. Μόνο που όλο το στόρι έχει έρθει στο καθ’ημάς, στο τώρα.
Ο Κωνσταντής είναι ο “κάγκουρας” της οικογένειας – επιδειξιομανής, ωραιοπαρμένος, θέλει να πετύχει, χωρίς να βρωμίσει το χέρι του ή, ακόμα καλύτερα, με τις πλάτες άλλων και συνολικά δεν του πολυκαίγεται καρφί για τους άλλους. Η Αρετή είναι ένα νεαρό κορίτσι που ψάχνει τη χειραφέτηση, αλλά δεν την πολυβοηθάει το περιβάλλον που ζει. Έχει λογικές απορίες για την οικογένειά της και τη συμπεριφορά των “αρσενικών” (π.χ. αυτό που λέγεται για τον πατέρα που έκανε 10 παιδιά στη μάνα της και ξαφνικά χάθηκε από τη βιτρίνα και χωρίς να μας πει κάποιος τι συνέβη, είναι απορία που είχα κι εγώ στο σχολείο – τη δική μου ερώτηση δεν την ενσωματώσαν σε παράσταση τότε, αλλά κάλεσαν τη μάνα μου για να με συμμορφώσει. Αλλά η δικιά μου πήρε το μέρος μου και έκανε μεγάλο σαματά, γιατί το παιδί της είχε ευαισθησίες και οι καθηγητές τις έπνιγαν με την συμπεριφορά τους… αυτό ως μικρό δείγμα για το πώς πρόεκυψα έτσι εγώ), που κανείς δεν απαντά, ούτε καν η μάνα, που είναι ένα πλάσμα εντελώς υποταγμένο και φοβικό.
Όταν σκάνε μύτη “επενδυτές” στην περιοχή, τα ματάκια του Κωνσταντή γεμίζουν με το σήμα του ευρώ και αφού υπάρχει και μια όμορφη αδερφή για “δόλωμα”, βάζει μπροστά έναν γάμο συμφέροντος, που τον πουλάει ως καλό για όλη την οικογένεια (ενώ, πραγματικά, αυτός θα κονομήσει). Στις γκρίνιες της Αρετής, υψώνεται τείχος από την υπόλοιπη οικογένεια, που πείθεται από τις μαλαγανιές του Κωνσταντή και την υπόσχεσή του, που δίνει ελαφρά τη καρδία στην μητέρα τους, πως, όποτε επιθυμήσει την κόρη της, αυτός θα πάει να τη φέρει για να τη δει.
Και ο καιρός περνάει, ο Κωνσταντής γίνεται πολύ πλούσιος και κάνει πολλούς εχθρούς (σαν κάθε καλό λαμόγιο, που σέβεται τον εαυτό του), η Αρετή στη νέα της ζωή, έχει αλλάξει τελείως και χαίρεται τα πλούτη που υπάρχουν στη διάθεσή της και η υπόλοιπη οικογένεια συνεχίζει τη ζωή της. Μέχρι που κάποιος τους μουντζώνει και, λίγο ο covid, λίγο η κακιά στιγμή, λίγο το αν σε πάρει απο κάτω δεν σταματάει μέχρι να το τερματίσει, πεθαίνουν όλα τα αγόρια, με τελευταίο τον Κωνσταντή. Φρικαρισμένη η μάνα του, πηγαίνει πάνω από τον τάφο του και τον αρχίζει στα καντήλια και τα αναθέματα, γιατί τώρα κατάλαβε τι μέρος του λόγου ήταν και την ανάγκασε να ζει μόνη, χωρίς κανέναν πλέον και δεν της έφερε και το κορίτσι ποτέ να το δει.
Ο Κωνσταντής, στο μεταξύ, έχει πάει στην κόλαση, όπου το διασκεδάζει και έχει δικτυωθεί στα μέσα και στα έξω. Φτάνοντας στα αυτιά του όλα αυτά που του χώνει η μάνα του, κάπως τον πιάνει το φιλότιμο και ζητάει άδεια να κάνει τη χάρη στην γριά και να της πάει την κόρη. Επιστρέφει και ταξιδεύει στα ξένα, όπου βρίσκει μια άλλη Αρετή, που έχει αποκοπεί από το παρελθόν της. Με τα λόγια τής επαναφέρει τις μνήμες από τη μητέρα τους και ξεκινάνε το ταξίδι, στη διάρκεια του οποίου η μικρή αδερφή ψυλλιάζεται ότι ο αδερφός δεν παιζει να είναι και πολύ ζωντανός, αλλά τι να κάνει, θα το ζήσει κι αυτό. Η συνάντηση με τη μάνα είναι λίγο διαφορετική από το αυθεντικό κείμενο, αφού οι δύο γυναίκες, με την ένωσή τους, επιδίδονται σε μια τελετουργική χορογραφία απελευθέρωσης απ’ όλα εκείνα που γνώριζαν και τις κρατούσαν δέσμιες (κάτι που πολύ μας άρεσε, γιατί έχουμε μια αγάπη προς την ελευθερία).
Η πάρασταση, από την ομάδα της HIPPO, ήταν μια πρόταση που, στα πρώτα της λεπτά, προσπαθούσαμε να καταλάβουμε τι ακριβώς συμβαίνει. Όσο, όμως, περνούσε η ώρα και μπαίναμε μέσα στο έργο, αντιληφθήκαμε (έτσι πιστεύουμε, δηλαδή) και τη χρήση διάφορετικών θεατρικών τεχνικών, αλλά και άλλων μέσων (προβολές), τη διαμόρφωση του σκηνικού χώρου και τη συνολική αισθητική. Μας άρεσε που σε ένα κλασικό κείμενο κρατήθηκαν ζωντανά και αυτούσια τα κομμάτια που έχουμε στη μνήμη μας και οι όποιες παρεμβάσεις και νεωτερισμοί ήρθαν και κούμπωσαν, χωρίς να μας ξενίσουν και κάνοντάς μας πολλές φορές να γελάμε, αφού κάποια σοβαρά του έργου δόθηκαν μέσα από το χαρωπό ύφος του Κωνσταντή, πετυχαίνοντας να κρύψουν τη δραματικότητά τους πίσω από τον τρόπο παρουσίασής τους.
Οι συμβολισμοί για τις γυναίκες πέτυχαν να περάσουν τα μηνύματά τους, χωρίς να γίνουν κραυγές και το τέλος άφησε τον καθένα να αντιληφθεί σύμφωνα με την κρίση του, τι συνέβη μετα (κι αν αυτό υπήρξε). Ερμηνευτικά, τα τρία παιδιά έκαναν πολλή δουλειά, με συνεχή κίνηση και εναλλαγές παιξίματος, οπότε το πολύ θερμό χειροκρότημα το κέρδισαν επάξια. Πρωτότυπη, σκηνοθετικά, η σύλληψη για την εξιστόρηση της παράστασης από τον Αλέξανδρο Ράπτη, που συνδύασε όλα αυτά και τα ενσωματωσε, χωρίς κάτι να ξενίζει τον θεατή. Τώρα, στο ερώτημα της ομάδας, για το πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα από τα χρόνια που γράφτηκε η αρχική παραλογή, για τις γυναίκες, νομίζω πως το γεγονός ότι βρήκαν τρόπο και όλο εκείνο ήρθε και κούμπωσε στο σήμερα, δείχνει πως, παρά την πρόοδο των κοινωνιών και των ανθρώπων, η πατριαρχία έχει, σε κάποια ζητήματα, πολύ βαθιές ρίζες, που δυστυχώς συντηρούν ακόμη και τώρα αρκετές γυναίκες. Το γιατί, είναι μια ωραία ερώτηση ή ακόμη καλύτερα μια πρόταση για ένα μεγάλο κύκλο δράσεων. Στο “Απέθαντο”, όπως καταλάβατε, ο ήρωας δεν είναι ο Κωνσταντής, που ορίζει τις ζωές άλλων με τις αποφάσεις του, αλλά αυτό που εκπροσωπεί στη χειρότερή του εκδοχή και δυστυχώς σέρνεται ανάμεσά μας ακόμη σαν βρυκόλακας, όλον τον καιρο και την ώρα και όχι μονάχα τις νύχτες, όπως έλεγαν οι ιστορίες.
Το πώς θα σκοτώσουμε τον βρυκόλακα; Σίγουρα όχι με σκόρδα ή παλούκι στην καρδιά, γιατί τέτοιο όργανο δεν διαθέτει. Να μην του επιτρέψουμε να μας επηρεάζει, νομίζω ότι σε πρωταρχικό στάδιο είναι λιγάκι ευκολότερο να το δοκιμάσουμε.
Περισσότερα εδώ.
Θοδωρής Κ., Νοέμβριος 2021
