Είδαμε την παράσταση ‘Αφροδίτη’ στο Bios Basement
Στο “οικογενειακό” τραπέζι, στο μικρό διαμέρισμα, κάθονται τρεις άνθρωποι – η Αφροδίτη και τα δυο παιδιά της, Τίτος και Μάριος. Για κάποιον ακατανόητο λόγο, ο μεγαλύτερος γιος εκνευρίζεται με ένα βάζο με λουλούδια, που τοποθετεί η μητέρα του στο τραπέζι – η φράση “τι τα θες τα άνθη;” και όλη του η συμπεριφορά, ξεκλειδώνουν το μαύρο κουτί της Αφροδίτης και, όταν αυτό ανοίγει, αποκαλύπτει μυστικά θαμμένα και προδιαγράφει το μέλλον.
Η Αφροδίτη – ένα πλάσμα σαν ξωτικό, μυστηριώδες. Η μητέρα της χάρηκε όταν τη γέννησε και, καθώς ήταν ένα όμορφο μωρό, της έδωσε αυτό το όνομα, με την ευχή να είναι πιο τυχερή από την ίδια. Ο κακοποιητικός πατέρας, που ξεσπούσε στη γυναίκα του μετά από τα μεθύσια, δεν ήταν το ιδανικό πρότυπο ασφαλώς και της δημιούργησε μια ιδιόμορφη αίσθηση για το ανδρικό φύλο. Θα τη βρει μπροστά της πολλές φορές, καθώς, όχι συμπτωματικά, οι περισσότεροι από τους άνδρες που θα συναντήσει θα την απαξιώσουν ή θα την εγκαταλείψουν…
Στο σπίτι, ο Τίτος χαίρεται να βασανίζει τον ανάπηρο αδερφό του – απολαμβάνει να του παίρνει τα χρήματα που βγάζει από σκηνοθετημένα ατυχήματα, που ο ίδιος προκαλεί, με θύματα ανυποψίαστους οδηγούς, και να τον βλέπει να εκλιπαρεί και να προσπαθεί, όπως μπορεί, να τα ανακτήσει. Είναι ένα δικό τους διαστραμμένο παιχνίδι, όπου ο Μάριος δέχεται όλες τις ταπεινώσεις και τις κακομεταχειρίσεις, μέχρι να του επιστραφούν τα λεφτά, μιας και, στη δική του κοσμοθεωρία, όλα αυτά αποτελούν τον δρόμο για τον εξαγνισμό της ψυχής και την “αγιοποίηση” μετά το πέρας της ζωής του. Ο αδερφός του έχει άλλα όνειρα – να βρει μια γυναίκα αριστοκρατικής καταγωγής, με πολλά χρήματα, που θα “αγοράσει” την ομορφιά του και θα την επιδεικνύει ως τρόπαιο, να στεγαστούν σε ένα πολύ ακριβό σπίτι και να αφήσει πίσω του τη μέχρι τότε ζωή και την οικογένειά του. Μέχρι να συμβεί αυτό, πουλάει ναρκωτικά σε ανθρώπους με οικονομική ευμάρεια, ντύνεται κομψά και φροντίζει, σε κάθε ευκαιρία, να θυμίζει στη μητέρα του πως δεν την υπολογίζει καθόλου.
Κι η Αφροδίτη; Σαν μαθημένη στην υποταγή, παρακολουθεί με ιώβεια υπομονή τα καθημερινά επεισόδια. Άλλωστε, η δουλειά και η φροντίδα του Μάριου, που η ίδια κρίνει ότι δεν μπορει να αυτοεξυπηρετηθεί, της καταλαμβάνουν μεγάλο χρόνο από την ημέρα της – α, ναι, και μέχρι πρότινως, η ερωτική σχέση με τον εργοδότη της. Ο άκομψος τρόπος που ο τελευταίος αποφασίζει να διακόψει αυτήν τη σχέση και ο εξευτελισμός που της “χαρίζει”, της ανοίγουν ακόμη περισσότερο την όραση και διαπιστώνει ότι, με κάποιον τρόπο, οφείλει να διορθώσει τη ζωή της και να περιορίσει την παθογένεια που την περιβάλλει. Μέσα στη μιζέρη πραγματικότητα και με τους προσωπικούς της δαίμονες παρόντες, μεγεθύνει το αντι-ηρωικό της ανάστημα, παίρνοντας αποφάσεις που μοιάζουν λυτρωτικές, ως προς τη θεώρησή τους από την ίδια, για την κοινωνία και για την οικογένεια. Στο μυαλό της έχει επιτελέσει ένα μέρος της κάθαρσης, που δεν τολμούσε μέχρι τώρα, και η πράξη της δεν είναι τόσο τρομερή όσο μπορεί να φαίνεται σε κάποιον τρίτο – είναι μια λυτρωτική κίνηση που δεν έχει ίχνος από όλα εκείνα που ο κόσμος χαρακτηρίζει ως κακουργήματα ή ειδεχθή συμβαντα.
Το κείμενο του Παύλου Μάτεσι έχει μια μελωδική λυρικότητα και συχνά οι ήρωές του προσεγγίζουν την οντότητά τους, απευθυνόμενοι σε τρίτο ενικό σε μας, φτιάχνοντας έτσι μια κατάσταση αποστασιοποίησης από τις ζωές τους, που αντιμετωπίζουν ως παρατηρητές, εντείνοντας έτσι το δραματικό της ύπαρξής τους. Πίσω από την πόρτα του διαμερίσματος, ζει μια οικογένεια, που η δημόσια εικόνα που προβάλλει είναι τελείως διαφορετική από αυτήν των “εσωτερικών” τους σχέσεων και πάντα φροντίζει, σε κάθε ευκαιρία, να συντηρεί αυτόν τον μύθο. Η μεταμόρφωση της Αφροδίτης από ένα δειλό πρόσωπο σε άγγελο θανάτου, θα χτιστεί πολύ μεθοδικά και χωρίς να σοκάρει το κοινό η απόφαση και η εκτέλεσή της.
Με αυτά τα δεδομένα, η αποστολή της Κατερίνας Κλειτσιώτη και της Σοφίας Κορώνη, να μεταφέρουν επί σκηνής τη δραματοποιημένη εκδοχή της νουβέλας, είχε έντονο το στοιχείο της δυσκολίας για το πώς θα μετουσιωθεί σε εικόνα η ατμόσφαιρα του κειμένου. Κρίνεται απόλυτα επιτυχής, εκ του αποτελέσματος, η δουλειά τους, αφού κατάφεραν να δημιουργήσουν όλη εκείνη τη νοσηρότητα της ατμόσφαιρας του μικρού διαμερίσματος, αλλά και των χαρακτήρων του έργου, χρησιμοποιώντας, πέραν των σκηνοθετικών οδηγιών, μια πλειάδα εκφραστικών μέσων που διέγειραν, κάθε φορά, διάφορα συναισθήματα στους θεατές. Η Σοφία Κορώνη, που κράτησε και τον ρόλο της Αφροδίτης, προσέδωσε, από την πρώτη στιγμή, στην ηρωίδα κάτι το γοητευτικά απόκοσμο και οικείο ταυτόχρονα, διχάζοντάς μας για το τι ακριβώς είναι η Αφροδίτη – μια ταπεινή γυναίκα, χτυπημένη από τη μοίρα και τις συνέπειες των πράξεών της ή ένα κοιμώμενο ηφαίστειο που, τη στιγμή της έκρηξής του, θα διαλύσει τα πάντα γύρω του; Αποδείχτηκε πως ήταν κάτι περισσότερο από αυτά… ένα πλάσμα που έψαχνε την αγάπη, πάντα στους λάθος ανθρώπους…
Ο Γιώργος Ντούσης, στον ρόλο του Τίτου, έδωσε ρεσιτάλ ως νάρκισσος και κακοποιητικός γιος-αδερφός, που παράλληλα με τις άλλες ψυχοπαθητικές συμπεριφορές του, κατάφερε να γίνει απόλυτα απεχθής και, στο τέλος, κανείς να μη θέλει να ψέξει την Αφροδίτη για ό,τι του έκανε. Το αυτό ήταν και στο πέρασμά του ως εργοδότης-εραστής της Αφροδίτης, ένας ρόλος που είχε αρκετά κοινά με αυτόν του Τίτου. Ο Βασίλης Χατζηδημητράκης έντυσε τον Μάριο με μια παιδικότητα και μια διεστραμένη φιλοσοφία περί “αγιότητας” και, σε συνδυασμό με τις εκφράσεις του και την υποστηρικτική συμπεριφορά προς τη μητέρα του, άμβλυνε τα αρνητικά του χαρακτήρα του, που δεν είναι και αυτός κανένας φάρος ηθικής, και συνειδητά, ενώ μπορεί να αυτοεξυπηρετηθεί, “διασκεδάζει” με το να έχει θεραπαινίδα τη μάνα του και να αποτελεί, τρόπον τινά, βαρίδι στη ζωή της.
Η παράσταση στο Bios δεν είναι ένα “εύκολο” θέαμα. Πίσω από την εξαιρετική γραφή του Μάτεσι, την ευρηματική σκηνοθεσία και τις πολύ καλές ερμηνείες των ηθοποιών, υπάρχει μια αρρωστημένη κατάσταση, που γίνεσαι κοινωνός της και σε προβληματίζει για τις συνθήκες:
α) κάτω από τις οποίες ένας άνθρωπος αντέχει να δέχεται τόση ταπείνωση, τόση παρανομία και τέτοια απαξίωση, λες και όλα είναι απολύτως φυσιολογικά και να περιμένεις την αντίδραση που θα “διορθώσει” το λάθος με ένα μεγαλύτερο,
β) που ένα παιδί καταλήγει να μισεί και απαξιώνει, στον υπέρτατο βαθμό, τον γονιό του, ενώ ταυτόχρονα επιλέγει την παραβατικότητα ως ορθή στάση ζωης… τι πήγε τόσο στραβα και δημιουργήθηκε αυτό το “τέρας”,
γ) που ένας άνθρωπος χρησιμοποιεί ένα εκ γενετής πρόβλημα, ως μέσο επιβίωσης, ποντάροντας είτε στον οίκτο είτε στην απελπισία των άλλων,
δ) ποιο ήταν αυτό το κορυφαίο γεγονός που άδειασε από συναίσθημα την Αφροδίτη, από όσα μας γνωστοποιεί και όλο αυτό το τραυματικό γεγονός συνειδητά ή μη το μετέδωσε και στα παιδιά της,
και ε) πώς είναι δυνατόν όλη αυτή η μιζέρια και η διαστροφή και η μυρωδιά του σάπιου, να μην γίνεται αντιληπτή-ορατή από κανέναν στον περιγυρο; Δεν υπάρχει αντίληψη ή είναι έλλειψη ενδιαφέροντος ή παίζει καλά η Αφροδίτη με τα παιδιά την παράσταση της “αγίας οικογενείας”;
Από τις πιο ιδιαίτερες παραστάσεις που παρακολουθήσαμε φέτος, μια πρόταση που δεν ωραιοποιεί τίποτα και παρουσιάζει μια άλλη όψη της ζωής των γυναικών, που καταπιέζονται είτε από ανατροφή είτε από άλλους λόγους και μπαίνουν σε ρόλους και καταστάσεις που, μοιραία, οδηγούν σε καταστροφές για τις οποίες θα λογοδοτήσουν, ως αποκλειστικές υπεύθυνες, ενώ για το μέχρι τότε υπάρχουν πίσω τους πολλοί ηθικοί αυτουργοί και μια πατριαρχική κοινωνία που απολαμβάνει να παρακολουθεί σαν δημόσιο θέαμα τέτοιες ιστορίες άμα τη αποκαλύψη τους…
Περισσότερα εδώ.
Θοδωρής Κ., Απρίλιος 2022
