Είδαμε την παράσταση ‘Killer Joe’ στο Θέατρο Εμπορικόν
Το Τέξας είναι μια νοτιοκεντρική πολιτεία των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής. Το 1821, όταν το Μεξικό ανεξαρτητοποιήθηκε από την Ισπανία, το Τέξας ήταν μέρος του Μεξικού. Στη συνέχεια, πλήθος Βορειομερικανών «κατέβηκαν» προς τα νότια: το Μεξικό επέτρεψε σε μη Ισπανούς να εγκατασταθούν στις μεγάλες πεδιάδες. Αλλά μόλις μαζεύτηκαν αρκετοί άποικοι, εξεγέρθηκαν και αποσχίστηκαν από το Μεξικό, ζητώντας να γίνουν πολιτεία των ΗΠΑ ― πράγμα που συνέβη το 1845. Το 1861, ως η 28η πολιτεία της Ένωσης ακολούθησε την τακτική του Νότου και αποσχίστηκε για να επανέλθει, όπως όλες, στο τέλος του εμφυλίου πολέμου το 1865. Οι περισσότερες κινηματογραφικές ιστορίες με τους καουμπόηδες, τους γελαδάρηδες και τους λοιπούς ήρωες της Άγριας Δύσης που έχουμε δει, έχουν σαν ιστορικό τόπο δράσης το Τέξας. Σαν πολιτεία έχει πολύ ιδιόμορφη εικόνα, καθώς σε αυτό συναντά κανείς μεγάλες πεδιάδες που βόσκουν τα βοοειδή (μεγάλη βιομηχανία ανέκαθεν για την πολιτεία), δάση πυκνά και φυσικά έρημο που υπάρχουν πολλές πετρελαιοπηγές, καθώς το υπέδαφος είναι πλούσιο σε “μαύρο χρυσό”.
Οι Τεξανοί έχουν το αίσθημα ότι είναι μια “ξεχωριστή” κατηγορία ανθρώπων στην Αμερικάνικη Ομοσπονδία και γι’αυτο η πολιτεία εκεί έχει δεκάδες νόμους που είναι σε ευθεία αντίθεση με τους ομοσπονδιακούς – οι πιο ακραίοι Τεξανοί προτιμούν την πλήρη ανεξαρτοποιήση, καθως πιστεύουν ότι έχει ο τόπος τους τη δυνατότητα να συντηρηθεί και να διαπρέψει και χωρίς τις άλλες 39 πολιτείες. Αυτές οι απόψεις είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς στα κομμάτια της πολιτείας που βρίσκονται στην έρημο, όπου οι κάτοικοι τους είναι επί το πλείστον χαμηλής μόρφωσης και βιοτικού επιπέδου – από πολλούς Αμερικάνους αυτοί οι πληθυσμοί αντιμετωπίζονται ως “μπουρτζόβλαχοι” και ως “σκουπίδια”, δηλαδή ως άνθρωποι που η ζωή τους είναι μηδαμινής αξίας…
Σε αυτό το ειδυλλιακό τοπίο, κάπου στην Τεξανική έρημο, βρίσκεται ένα τροχόσπιτο που κατοικεί ο Άνσελ με τη δεύτερη γυναίκα του, Σάρλα, και την κόρη του Ντότι. Ο γιος του Κρις ζει με την αλκοολική μητέρα του, Αντέλ, σε ένα άλλο τροχόσπιτο. Είναι μια μάλλον περίεργη “συγκατοίκηση”, αφού οι συμπεριφορές τους παρεκκλίνουν αρκετά από αυτό που οι περισσότεροι έχουμε στο μυαλό μας, ως εικόνα, για ένα οικογενειακό σπίτι. Ένα βράδυ, ο γιος επισκέπτεται τον πατέρα του και για πολλοστή φορά του λέει ότι δεν παλεύεται η κατάσταση με την πρώην γυναίκα του, ενώ ταυτόχρονα ζητάει και δανεικά – ο λόγος; Η μητέρα τού έκλεψε την κοκαΐνη που είχε για πούλημα και έφαγε τα λεφτά με τον νέο της γκόμενο κι αυτός έχει βρεθεί να χρωστάει στον προμηθευτή του. Αν δεν δώσει μια προκαταβολή άμεσα, θα τον ρημάξουν στο ξύλο…
Κι επειδή λεφτά δεν υπάρχουν, ο μικρός προτείνει στο πατέρα του ένα ακραίο σχέδιο… να σκοτώσουν τη μητέρα του και να εισπράξει η αδελφή του, ως δικαιούχος, το ποσο της ασφάλειας ζωής. Ο Άνσελ – που δεν τον λες και το πρώτο μυαλό – το καλοσκέφτεται και ζητά λεπτομέρειες για το σχέδιο. Προϋπόθεση για να συναινέσει είναι να βγει μερίδιο από τα λεφτά και για τη δεύτερη γυναίκα του! Ο Κρις τού λέει για έναν αστυνομικό που καθαρίζει και εξαφανίζει κόσμο, με το αζημίωτο φυσικά, και οι υποθέσεις μπαίνουν πάντα στο αρχείο, καθώς είναι αυτός που συνήθως αναλαμβάνει να “λύσει” τις εξαφανίσεις αυτών των ανθρώπων. Το επόμενο βήμα είναι να πείσουν τη μικρή αδελφή να συμφωνήσει στη δολοφονία της μητέρας και να δεχτεί να μοιραστούν τα λεφτα… Η Ντότι αποδέχεται όλο το σχέδιο με περίσσια χαρα, πράγμα λίγο παράλογο (θα δικαιολογηθεί στην πορεία, όμως).
Πρέπει, ωστόσο, αφού αποφασίστηκε να “βγει” η μητέρα από τη μέση, να βρεθούν και τα λεφτά της προκαταβολής για τον Killer Joe (το “καλλιτεχνικό” του αστυνομικού που λέγαμε…). Και καθώς λεφτά δεν “παίζουν”, η “οικογένεια” αποφασίζει και “κάνει πάσα” τη μικρή Ντότι στον Τζο για ερωτική σύντροφο, μετά απο δική του απαίτηση – φυσικά το κορίτσι αγνοεί τη συμφωνία, αλλά υποκύπτει στα θέλγητρα του εμφανίσιμου Τζο…
Η δουλίτσα γίνεται, η μητέρα μάς τελειώνει, αλλά τη μέρα που ανοίγει η διαθήκη διαπιστώνουν ότι το παραδάκι, το παίρνει ο νέος της γκόμενος! Φρικαρισμένοι άπαντες με την εξέλιξη, και ειδικά ο Κρις με τον Άνσελ, που πρέπει να ανέχονται τον Τζο, που έχει γίνει κανονικός σώγαμπρος και διεκδικεί, με τα δίκια του, την αποζημίωση για τις “υπηρεσίες” του. Είναι, επίσης, ο μόνος που υποψιάζεται ότι κάτι εδώ έχει πάει πολύ στραβά και όχι τυχαία… Όταν βρίσκει την άκρη του νήματος, έρχεται η δική του σειρά να τα κάνει όλα μαντάρα και να μείνουν άπαντες άφραγκοι και με μια μεγάλη επιταγή που δεν μπορούν να εισπράξουν (το απλό εδώ είναι να πλαστογραφήσουν την υπογραφή του τέως δικαιούχου και να εισπράξουν, αλλά είπαμε… δεν κατοικείται το ρετιρέ!).
Με τα νέα δεδομένα επί τάπητος, ο Κρις και ο Τζο βγαίνουν μπροστά και προσπαθούν να ορίσουν την επόμενη μέρα της Ντότι, που έγινε Ιφιγένεια χωρίς κανένα αντίκρισμα… και ως πιο ισχυρός, ο Τζο θα επιβάλλει το δικό του. Όμως, όλοι τους δεν έχουν υπολογίσει αυτήν που γίνεται όλη η φασαρία – η Ντότι έχει άλλα σχέδια για το μέλλον της και, αφού ξεκαθαρίσει τους λογαρισμούς με όλους, ανοίγει την πόρτα και φεύγει για μια καλύτερη ζωή στο Μεξικό, ξένη μεταξύ ξένων…
Το Killer Joe είναι ένα έργο που ενδύεται τον μανδύα της μαύρης κωμωδίας, για να μιλήσει για πολύ σοβαρά θέματα… στη ζωή κανείς καθημερινός άνθρωπος δεν πέτυχε στόχους πατώντας επί πτωμάτων ή πιστεύοντας ότι με “τζογαδόρικες” κινήσεις θα πιάσει την “καλή”. Η καθημερινότητα είναι αγώνας και αυτού του είδους οι “δουλειές” χρειάζονται ανθρώπους έτοιμους για τα πάντα και με μηδενικές αναστολές. Ο Τζο πιστεύει ότι ανήκει σε αυτήν την κατηγορία, η οικογένεια από την άλλη παίζει τα ρέστα της σε ένα χαρτί που υποψιάζεται ότι θα της δώσει κέρδη, χωρίς να έχει εξετάσει αν όσα γνωρίζει ανταποκρίνονται στην αλήθεια. Και στη νοημοσύνη των αρσενικών, όλες οι γυναίκες στο περιβάλλον, απλά είναι εργαλεία για να επιτευχθεί ο στόχος, κάτι σαν αντικείμενα… μόνο που η ζωή έχει τον τρόπο και διορθώνει τέτοια ατοπήματα, κάποιες φορές και με τον “δύσκολο” τρόπο.
Το κοινωνικό σχόλιο που ξεχειλίζει στο κείμενο και δεν αφορά μόνο τους φτωχούς Τεξανούς ήρωες, αλλά συνολικά όλους τους ανθρώπους, αναδεικνύει πολύ έντονα και εμφατικά, μέσα από τη σκηνοθεσία του Γιάννη Στάνκογλου, που μας εξέπλησε ευχάριστα, καθώς πήρε ένα πολύ δύσκολο έργο και, στην πρώτη του σκηνοθετική απόπειρα, τα πήγε περίφημα. Ο ίδιος δε, στον ρόλο του Τζο, χάρισε κωμικές στιγμές, αλλά κατάφερε να γίνει και απόλυτα σιχαμένος και μισητός, τόσο που στο τέλος να πούμε όλοι πως πήρε αυτό που πραγματικά του άξιζε…
Στα καθήκοντά του ως σκηνοθέτης είχε και να επιλέξει τους συμπρωταγωνιστές του – στον ρόλο του Άνσελ, ο Κωνσταντίνος Σειραδάκης ήταν ο πατέρας που ήθελες να βουτήξεις από τον γιακά και να πλακώσεις στα χαστούκια. Ο ορισμός αυτού που εντελώς ρατσιστικά αποκαλώ, σε στιγμές μεγάλου θυμού, “κρέας με δυο πόδια”, ήταν πάρα πολύ καλός ως ράθυμος και όχι ιδιαιτέρως ευφυής πατέρας, πρώην και νυν σύζυγος, που παρακολουθεί σαν σήριαλ τα γεγονότα, μη μπορώντας να αρθρώσει λέξη ή έστω μια γνώμη. Στον ρόλο της τωρινής συντρόφου και του ξέκωλου της περιοχής που δεν το κρύβει (και βρήκε και τον άνθρωπο να μην καταλαβαίνει), Σάρλα, η επίσης πολύ καλή Δήμητρα Λημνιού, που, όπως αποδείχτηκε στο τέλος, κι αυτή ήταν θύμα μιας τεράστιας κομπίνας στην οποία έλαβε μέρος, πιστεύοντας ότι θα βρει έτσι τον τρόπο να ξεφύγει από την κατασταση που ζει.
Τελευταία άφησα τα δύο νεαρά παιδιά, που για μένα είναι όλη η παράσταση ερμηνευτικά – ο Κώστας Νικούλι, στον ρόλο του Κρις, και η Ναταλία Σουίφτ ως Ντότι (με τα ξανθό μαλλί δυσκολεύτηκα στην αρχή να την αναγνωρίσω!), που τα είδαμε το περασμένο καλοκαίρι και στην εξαιρετική μίνι σειρά 42 βαθμοί. Είναι τα πιο τραγικά πρόσωπα της όλης ιστορίας, για τους δικούς του λόγους ο καθένας.
Ο Κώστας, ως Κρις, είναι ο ένας πόλος που περιστρέφεται αρχικά η ιστορία – αυτός φέρνει την ιδέα στο τραπέζι, μόνο που δεν είναι καν δικιά του. Αυτός βάζει μέσα στο σπίτι τον Τζο και επιταγχύνει τις εξελίξεις, με την αγωνία του για χρήμα, και είναι αυτός που πασχίζει να φτιάξει τα πράγματα με το λάθος τρόπο ξανά, όταν όλα έχουν στραβώσει στον υπέρτατο βαθμό. Και η Ναταλία, σαν ηρωίδα τραγωδίας, δέχεται να θυσιαστεί για το κοινό καλό, μόνο που δεν υπάρχει κάποιος να την αρπάξει από το βωμό, την τελευταία στιγμή, και έτσι καταλήγει ένα σεξουαλικό αντικείμενο στα χέρια ενός ζωώδους τύπου, που δεν έχει την αντίληψη να καταλάβει τι πλάσμα έχει μπροστά του. Χωρίς καμία υπερβολή, και οι δύο νεαροί ηθοποιοί είναι εξαιρετικοί και δικαίως λαμβάνουν το περισσότερο χειροκρότημα από το κοινό.
Σκηνογραφικά, είδαμε ένα πολύ πειστικό εσωτερικού ένος τροχόσπιτου, με την ένστασή μου να είναι ότι φανταζόμουν τα τροχόσπιτα να είναι λίγο στενάχωρα και δεν έχουν τόσο χώρο ούτε φυσικά πολλα δωμάτια για όσους φιλοξενούν – θεατρική αδεία, όμως, το παραβλέπω και αποθεώνουμε την Αλεξία Θεοδωράκη για το σύνολο της δουλειάς της στα σκηνικά και τα ρούχα της παράστασης (ειδικότερα το εφέ της βροχής το λάτρεψα). Στη μουσική, που την βρήκα πολύ ενδιαφέρουσα και ταιριαστή, τα εύσημα πάνε στον Φώτη Σιώτα. Οι φωτισμοί πολύ καλοσχεδιασμένοι και λειτουργικοί και μας άρεσε αυτό το χαμηλό φως που κυριάρχουσε σχεδόν πάντα και το χειροκρότημά μας για τον Γιώργο Καρβέλα. Μόνη παραφωνία που εντόπισα ήταν στην χορογραφία – κινησιολογία κάποιων σκηνών, που δεν έπεισαν για αυτό που υποτίθεται ότι παρουσίαζαν – δεν φαντάζομαι τι μπορεί να μη δούλεψε καλά, αλλά ήταν αρκετά αμήχανη η στιγμή να βλέπεις κάτι που δεν σε πείθει, γιατί “φωνάζει” ότι δεν είναι αληθινό.
Συνολικά, η παράσταση πραγματεύεται τη σκοτεινή πλευρά του ονείρου και τα αδιέξοδα που δημιουργεί στα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα. Παράλληλα, μιλάει για τη θέση και την αξία της γυναίκας σε αυτές τις συνθήκες και όχι μόνο, αφού καθημερινά παρατηρούμε ότι κατάλοιπα πολλών αιώνων ακόμη είναι εδώ και αφορούν μόνο τον γυναικείο πληθυσμό – κανείς άνθρωπος δεν είναι εμπορεύσιμος και δεν υποχρεούται να ακολουθεί τη μοίρα που του προδιαγράφουν άλλοι. Αν δούμε το περιβάλλον και τους ανθρώπους που δημιούργουν και ορίζουν τις καταστάσεις, είναι αντιληπτό ότι το συνολικό έλλειμμα παιδείας είναι ο βασικός υπαίτιος για τη διαιώνιση των ζητημάτων. Κατανοώ ότι η φτώχεια είναι ένας ανασταλτικός παράγοντας και πως τα “σκουπίδια” αυτά είναι συχνά οι χρήσιμοι ηλίθιοι του συστήματος – τέτοιοι άνθρωποι εξέλεξαν έναν πλανητάρχη, πριν λίγα χρόνια, πιστεύοντας τα ψέματα που τους πούλησε – όμως, πρέπει να γίνει κάποια στιγμή μια σοβαρή προσπάθεια να λυθεί το πρόβλημα στη ρίζα του.
Δεν ενδείκνυται λόγω βίας, λεξιλογίου και γυμνού (όχι κάτι υπερβολικό ή κάτι που δεν έχουμε ξαναδεί) για νεαρά άτομα κάτω των 16 και είναι μια αρκετά ενδιαφέρουσα πρόταση για να περάσει κάποιος ένα θεατρικό βράδυ, παρακολουθώντας μια παράσταση με καλό ρυθμό, καλούς ηθοποιούς και πολλά μηνύματα για αυτό που ίσως συμβαίνει δίπλα μας και είναι καιρός να σταματήσουμε να κάνουμε ότι δεν το ακούμε ή δεν το βλέπουμε…
Περισσότερα εδώ.
Θοδωρής Κ., Φεβρουάριος 2022
