Είδαμε την παράσταση ‘Χαρτοπόλεμος’ στο Γκλόρια Μικρό
Αθήνα, σήμερα. Σ’ένα σαλόνι μιας μονοκατοικίας, δύο άνδρες, μεταξύ 30 και 40 ετών, μιλούν, και από τη γλώσσα του σώματος, διαπιστώνεις ότι κάτι έχει συμβεί. Κάτι κρύβουν, κάτι τους γεμίζει με πολύ άγχος, κάτι που δε γνωρίζουν κι οι ίδιοι, αν είναι καλό ή κακό. Δεν είναι κακοί άνθρωποι· το αντίθετο μάλιστα… απλά, θύματα των συγκυριών και των καταστάσεων. Κι εκείνη… η κοπέλα του πιο νέου από τους δύο… κι αυτή έχει έναν πόνο στο βλέμμα της. Προς Θεού, να μην καταλάβει τίποτα, γιατί θα πρέπει μετά να της πουν τι έγινε και οι στιγμές είναι πολύτιμες για να χαραμιστούν σε εξηγήσεις…
Και ο βενιαμίν της οικογένειας, μας συστήνεται κι αυτός. Προστατευμένο παιδί, ανέμελο και με συνείδηση ότι είναι θέμα χρόνου να στρίψει το τιμόνι προς την κατεύθυνση που θα τον απελευθερώσει από αυτήν την κατάσταση. Υπάρχει στον αέρα ένα κλίμα, βαρύ δεν το λες, ερωτηματικό θα ήταν μια σωστή πρεσέγγιση. Κι όσο περνάνε τα λεπτά, μας συστήνονται καλύτερα οι ήρωες… Ο Γιάννης, ο μεσαίος, που, μετά τον θάνατο της μητέρας, είναι αυτός που προσπαθεί να κρατήσει δεμένη την οικογένεια, καθως ο πατέρας λείπει. Ο Στέφανος, που αντιμετωπίζει μια βαριά κατάθλιψη και συντηρείται με χάπια, ένας εξαιρετικα εύθραυστος ήρωας, που οδηγήθηκε σε αυτήν την κατάσταση εξαιτίας όσων έζησε μέσα στην οικογενειακή εστία. Και ο Βασίλης, που θέλει να φύγει μακριά από όλους κι απ’όλα, που κάτι τον βαραίνει, αλλά το έχει θάψει μέσα του και προσποιείται ότι όλα είναι υπό έλεγχο….
Ο συνδετήρας που τους κρατά να μην σκορπίσουν, σαν σελίδες στο πάτωμα, είναι η Μαρία, η κοπέλα του Γιάννη. Είναι “μάνα του λόχου”, τους φροντίζει, τους καθαρίζει, τους μαγειρεύει, τους ακούει, γίνεται το “μαξιλαράκι” που απορροφά τις εντάσεις, ένα κορίτσι με ιδιαίτερες ευαισθησίες που αγγίζει τα όριά του, όταν ανακαλύπτει τυχαία το μυστικό των δύο μεγαλύτερων αδερφών.
Εκεί, σε αυτό το σημείο καμπής, όλα εκσφενδονίζονται πέρα από το όριο του κόκκινου, οι φλέβες φουσκώνουν από το άγχος και την ένταση και οι τρεις ήρωες προσπαθούν να βρουν λύση και να μην κατασπαράξει ο ένας τον άλλον. Φυσικά, το μεγαλύτερό τους στοίχημα είναι να αφήσουν αμόλυντο τον μικρότερο, να ξεφύγει τουλάχιστον αυτός από τη δίνη που έχουν βρεθεί.
Και μέσα σε όλα αυτά, η άφιξη του Ηλία, ενός πλασιέ ειδών κουζίνας, που επισκέπτεται το σπίτι για μια επίδειξη, λειτουργεί ως βαλβίδα εκτόνωσης και σαν ένα διάλειμμα στην ταχύτητα των εξελίξεων. Αλλά και πάλι, ένα τυχαίο γεγονός, θα προσθέσει έξτρα πονοκεφάλους στους τέσσερις ήρωες, που πλέον γνωρίζουν όλη την αλήθεια… Έχουν ένα σπίτι που θα κατασχεθεί προσεχώς και θα μείνουν άστεγοι, δύο ανθρώπους που βρέθηκαν στο λάθος σημείο τη λάθος στιγμή, και σε λίγο θα αγνοούνται, και πρέπει να φτιάξουν μια ιστορία που θα γίνει πιστευτή από όλους και θα τους εξασφαλίσει την απαλλαγή από τα προαναφερόμενα προβλήματα. Η λύση, που προκρίνεται ως η καλύτερη, θα δώσει το αποτέλεσμα που επιθυμούν, όμως όχι με τον τρόπο που το είχαν σχεδιάσει… Η είδηση θα πουληθεί σαν μια οικογενειακή τραγωδία από τα μέσα και οι εναπομείναντες ήρωες θα στέκουν σαν φιγούρες αρχαίου δράματος μπροστά μας, μη γνωρίζοντας τι ακριβώς είναι αυτό που τους έχει συμβεί… κάθαρση ή μια αιώνια εσωτερική τιμωρία;
Μια ιστορία που έχει στο υπόστρωμά της μια σκληρή πραγματικότητα ενδοοικογενειακής βίας, που σταδιακά δηλητηριάζει, αρχικά τα μάτια και μετά την ψυχή των τριών παιδιών, δημιουργώντας τους πληγές που δύσκολα θα κλείσουν. Σε αυτήν την οικογένεια θα προστεθεί και η Μαρία και θα κολλήσει μαζί τους, αρνούμενη, ακόμη και στα πραγματικά πολύ μεγάλα ζόρια, να τους αφήσει. Αν αγαπάς κάποιον κι αν τον νοιάζεσαι, τη στιγμή που αυτός σε “αποδεσμεύει”, για να μην σε τραβήξει κάτω μαζί του, μετά το πρώτο σοκ, ίσως να τον ακούσεις και να αντιληφθείς ότι για το καλό σου, αποκλειστικά, στο ζητάει. Εδώ, όμως, εγώ κόλλησα, γιατί προβληματίστηκα σχετικά με τη Μαρία, που μάλλον έχει κι αυτή παλιές πληγές που θεραπεύει με τη σχέση που υπάρχει με αυτούς τους ανθρώπους… Είναι μια ηρωίδα, που, στα μάτια μου, έχει μια ανεξήγητη θλίψη και φοβία από το πρώτο λεπτό· δεν είναι όλο αυτό μόνο από αγάπη. Πιστεύω ότι ταυτίζεται και βρίσκει κι άλλου είδους δέσιμο με τα δύο αγόρια, πλην του συντρόφου της…
Οι ήρωες, παγιδευμένοι σε έναν κύκλο αίματος και φρίκης, κάνουν μικρά διαλείμματα, θυμούμενοι στιγμές πραγματικής παιδικότητας (σποραδικής, όμως, όπως και οι προβολές αγαπημένων παιδικών σειρών στα “νεκρά” διαστήματα της παράστασης) και, αδύναμοι να πράξουν αυτό που ορίζει η κοινή λογική, οδηγούνται σε μια κορύφωση, που μοιραία είναι προδιαγεγραμένη. Δεν την φανταζόμαστε, αλλά όταν βλέπεις μια συνεχή καταπάτηση του εγώ τους από τον πατέρα τους και την απαξίωση της μητέρας τους από όλο το λοιπό περιβάλλον που γνωρίζει, αλλά δεν αντιδρά-υποστηρίζοντας σιωπηλά το κακό που μεγαλώνει καθημερινά- δεν μπορείς να αισιοδοξείς ότι θα βρεθεί δρόμος διαφυγής για όλους ή πως θα καταφύγουν σε νομικά μέσα, ώστε να τιμωρηθεί ο ένοχος… Η σκιά της “αγίας” οικογένειας είναι πιο βαριά από αυτό που μπορούν να σηκώσουν και έτσι ο μεγάλος γιος θα πέσει στα ψυχοφάρμακα και, μέσα από ξεσπάσματα, θα θυμίζει σε όλους τις μαύρες σελίδες του οικογενειακού άλμπουμ, που είναι πάντα εκεί, αφού δεν μπορούν να τις “ξεφορτωθούν”, ο μεσαίος θα προσπαθεί να βρει μια μέση λύση για όλα, μπλέκοντας περισσότερο το κουβάρι, αφού, πέρα από το προφανές της καταγγελίας, όλα τα υπόλοιπα είναι χάδια και εξωραϊσμός ενός σάπιου, εσωτερικά, σχηματισμού και πασιφανής δειλία-φόβος του περίγυρου και ο μικρός, που θέλει να γλιτώσει από όλα αυτά που φωλιάζουν στο υποσυνείδητό του και οι δρόμοι, που μέχρι τώρα είχε επιλέξει, τον οδήγησαν πίσω στην αφετηρία του… Πιστεύει πως θα τα καταφέρει και θα τη βρει την άκρη προς το φως· στο τέλος είναι και ο μονος που, με κάποιον τρόπο, θα το κάνει…
Μικροσκοπικά πολύχρωμα κομμάτια χαρτί, ο χαρτοπόλεμος χρησιμοποιείται για να δώσει κλίμα χαράς. Τον χρησιμοποιούμε και ως έκφραση για δείξουμε κάτι που εχει κατακερματιστεί, που το πιάνεις στην χούφτα σου, αλλά δεν έχει την προηγούμενή του μαζική μορφή, είναι κάτι άλλο πλέον. Έτσι κι εδώ, άνθρωποι που ζουν δίπλα μας, μια γενιά που μεγάλωσε με άλλα όνειρα και άλλες ελπίδες, και ξαφνικά ένα χέρι τράβηξε βίαια το σεντόνι και διαπίστωσαν πως ο βασιλιάς είναι γυμνός…. Οι ανθρώπινες σχέσεις, η κοινωνική υποκρισία, η κακώς εννοούμενη οικογενειακή ασπίδα σε οτιδήποτε στραβό, για να γλιτώσουμε τα σχόλια των άλλων – των “τέλειων”, που τα έχουν ορθώς όλα καμωμένα, αυτών των μικρών θεών, των υπέρτατων όντων, των αλάθητων.
Πέντε ήρωες, που πίσω τους βρισκόμαστε εμείς, με τις ίδιες αγωνίες για το πώς θα βγει ο μήνας, για το πώς θα πληρωθεί το δάνειο, για τα χρέη που μαζεύτηκαν σε μια δύσκολη στιγμή και δυσκολα διαχειριζόμαστε, για τις αμαρτίες των άλλων που πληρώνουμε και για εκείνες που ξέραμε το φάρμακο και όμως δεν το χορηγήσαμε ποτέ… Ο Χαρτοπόλεμος είναι ένας καθρέφτης που δείχνει το ακριβές είδωλό μας… αν μας τρομάξει ή αν το ερωτευτούμε, είναι δική μας επιλογή εξ’ολοκλήρου.
Εξαιρετικοί όλοι οι ηθοποιοί σε αυτό που κληθήκαν να παίξουν. Μας έβαλαν μέσα στο σπίτι που ζούνε, μέσα στα προβλήματά τους, μέσα στις ζωές τους/μας και στο τέλος μάς άφησαν με ένα τεράστιο “γιατί”, που έχει πολλές εξηγήσεις και ελάχιστες ορθολογικές απαντήσεις για το μέλλον, που έτσι κι αλλιως, σε αυτές τις συνθηκες, κανείς δεν μπορεί να διαχειριστεί… Αν ήθελα να ξεχωρίσω ελάχιστα κάποιον, σε σχέση με τους υπόλοιπους, αυτός θα ήταν ο Φοίβος Ριμένας, ο Ηλίας, που μας έπεισε όλους ότι είναι πραγματικός πλασιέ (εγώ θα αγόραζα κάτι από αυτόν, παρόλο που δεν έχω την άνεση) και όλη η περσόνα του ήταν καλοδουλεμένη και τόσο κοντά σε καταστάσεις που εχω ζει και ο ίδιος, που βρήκα μια μεγαλύτερη ταύτιση. Είναι η σπίθα που αλλάζει τη ροή του έργου και επουδενί δεν θα ήθελα να με μεταχειριστεί η ζωή, όπως αυτόν ο συγγραφέας!
Σκηνοθετικά, ο Γιώργος Παλουμπής δίνει ακόμη ένα εξαιρετικό δείγμα γραφής, ξανά σε νεοελληνικό έργο. Παίρνει το υπέροχο κείμενο του Βαγγέλη Ρωμνιού και βγάζει στους ηθοποιούς του όλα αυτά τα στοιχεία που υπάρχουν στην επιφάνειά του και εκείνα που δεν είναι γραμμένα, αλλά τα ζούμε κάθε μέρα. Στήνει μια αλήθεια, μέσα από τη σύμβαση του θεάτρου και σε προκαλεί, πάλι, να ψάξεις να βρεις τη θέση που σου αντιστοιχεί σε όσα είδες… Αν αντέχει τη διαδικασία αυτή το στομάχι και η ψυχή σου…
Πολύ επιτυχής ο σκηνικός χώρος· είναι όντως ένα σαλόνι σπιτιού και όλες οι λοιπές λεπτομέρειες δημιούργησαν την προαναφερόμενη αλήθεια. Ωραίοι φωτισμοί, μελαγχολικοί (έτσι μου φάνηκαν) και πολύ ταιριαστοί με τα κοστούμια της παράστασης. Με ταξίδεψαν στην εποχή της παιδικότητας, τα κομμάτια από τα αγαπημένα κινούμενα σχέδια, Κάντυ-Κάντυ (όλοι το βλέπαμε, παρότι λέγαμε δημοσίως ότι είναι μόνο για κορίτσια), Νιλς Χόλγκερσον, Χάιντι… Όχι τυχαία επιλεγμένα τα σημεία που έπαιζαν, φαινομενικά μας ταξίδευαν στην εποχή της αθωότητας, δικής μας και των ηρώων, συνδέοντας, παράλληλα, αυτά που είχαν λεχθεί και αυτά που έρχονταν, κάνοντας και ένα έμμεσο σχόλιο σε συμπεριφορές και καταστάσεις….
Ο Χαρτοπόλεμος είναι, όχι μια ακόμη καλοστημένη παράσταση… είναι ένα έργο που γεννήθηκε μέσα στην κρίση και από ανθρώπους που την ένιωσαν σε όλη της την αγριότητα… ίσως η μεγάλη του επιτυχία να οφείλεται στο γεγονός ότι και οι πρωταγωνιστές του δεν απέχουν ηλικιακά πολύ από τους ήρωές τους και πιθανόν να έχουν να αντιμετωπίσουν κάποια από τα προβλήματά τους. Αν δεν το έχεις δει μεχρι τώρα (που πολύ αμφιβάλλω, ειδικά αν σου αρέσει το νεοελληνικό θέατρο) ή θες μια ακόμη δόση του, σπεύσε, γιατι οσονούπω ολοκληρώνει τον κύκλο του.
Περισσότερα εδώ.
Theodore a.k.a. Evil Chef, Φεβρουάριος 2020
