Είδαμε την παράσταση ‘Σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν’ στο Θέατρο Εν Αθήναις
Ο Αμερικανός μυθιστοριογράφος και σεναριογράφος, Horace McCoy (1897–1955), υπήρξε μια από τις χαρακτηριστικές φωνές της λογοτεχνίας της Μεγάλης Ύφεσης, ενώ συνδέθηκε με τη λεγόμενη «σκληρή» κοινωνική λογοτεχνία του Μεσοπολέμου, καθώς στα έργα του εστίασε συχνά στους ανθρώπους των κοινωνικών περιθωρίων, άνεργους, αποτυχημένους καλλιτέχνες, περιπλανώμενους εργάτες, αποτυπώνοντας με ωμό ρεαλισμό την αποξένωση και την απελπισία της εποχής. Η γραφή του χαρακτηρίζεται από λιτότητα, σκοτεινή ατμόσφαιρα και έντονη κοινωνική κριτική, στοιχεία που καθιστούν το έργο του μια αιχμηρή καταγραφή της ανθρώπινης φθοράς, μέσα σε έναν κόσμο οικονομικής και ηθικής κρίσης.
∞
Υπάρχουν έργα που γεννήθηκαν μέσα σε εποχές βαθιάς κοινωνικής κρίσης και εξακολουθούν να συνομιλούν με το παρόν με ανατριχιαστική ακρίβεια. Το μυθιστόρημά του Horace McCoy, «Σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν» (1935), αποτυπώνει με σκληρό ρεαλισμό το φαινόμενο των μαραθωνίων χορού της δεκαετίας του 1930, μετατρέποντάς το σε μια σκοτεινή αλληγορία για την ανθρώπινη εξάντληση, την κοινωνική απελπισία και τη μετατροπή της ανάγκης σε δημόσιο θέαμα.
Έτσι, στο «Σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν» η σκηνή μετατρέπεται σε αρένα, όπου η επιβίωση γίνεται δημόσιο θέαμα, η ελπίδα μια εύθραυστη ψευδαίσθηση, η εξάντληση ως θέαμα, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια ως διακύβευμα και το σώμα ως πεδίο κοινωνικής βίας. Ένα έργο που μετατρέπει την απελπισία σε δραματουργική ύλη και την ανθρώπινη αντοχή σε σκηνικό πείραμα. Και μια παράσταση που επιχειρεί να μεταφέρει στο σήμερα το ζοφερό σύμπαν των μαραθωνίων χορού της δεκαετίας του 1930, αναδεικνύοντας την τρομακτική επικαιρότητα ενός έργου που μιλά για την εκμετάλλευση της ανθρώπινης ανάγκης.
∞
Η εξαιρετική σκηνική μεταφορά των Δημήτρη Καρατζιά και Μάνου Αντωνιάδη (μετάφραση, διασκευή), στο Θέατρο Εν Αθήναις, ανασύρει το σκοτεινό τοπίο της Αμερικής της Μεγάλης Ύφεσης, όταν οι μαραθώνιοι χορού μετατρέπονταν σε λαϊκά θεάματα επιβίωσης. Άνεργοι και κοινωνικά εξαντλημένοι άνθρωποι συμμετέχουν σε έναν εξοντωτικό διαγωνισμό χορού με την ελπίδα ενός χρηματικού επάθλου ή απλώς μιας πρόσκαιρης σωτηρίας από την οικονομική ασφυξία.
Η δραματουργική δομή της παράστασης οργανώνεται γύρω από τη διάρκεια και τη φθορά, τη στιγμή που ο μαραθώνιος χορού λειτουργεί ως σκηνικός μηχανισμός που αποδομεί σταδιακά τις ψευδαισθήσεις των χαρακτήρων. Το σώμα μετατρέπεται στον βασικό φορέα νοήματος, ενώ η επαναλαμβανόμενη κινησιολογία δεν λειτουργεί ως αισθητική χορογραφία, αλλά ως διαδικασία φθοράς. Καθώς η παράσταση εξελίσσεται, οι χαρακτήρες αποκαλύπτονται, όχι μόνο μέσα από τον λόγο, αλλά και μέσα από την κόπωση των σωμάτων τους. Σε αυτό το σημείο, η σκηνική ανάγνωση αγγίζει την έννοια της «σκληρότητας» του θεάτρου του υπερρεαλιστή Antonin Artaud, όπου το σώμα γίνεται το πεδίο όπου εγγράφεται η βία της κοινωνικής πραγματικότητας.
Η σκηνοθεσία και η δραματουργική επεξεργασία του Δημήτρη Καρατζιά, οργανώνει τη σκηνική δράση ως μια αρένα παρακολούθησης. Οι διαγωνιζόμενοι εκτίθενται διαρκώς στο βλέμμα των θεατών, οι οποίοι μετατρέπονται άθελά τους σε μέρος του ίδιου του θεάματος. Η επιλογή αυτή δε δημιουργεί μια συνθήκη που θυμίζει την αποστασιοποιητική λειτουργία του θεάτρου του Bertolt Brecht, όπου ο θεατής δεν καλείται απλώς να ταυτιστεί με τους χαρακτήρες, αλλά να συνειδητοποιήσει τη θέση του μέσα στον μηχανισμό παρακολούθησης.
Η πρωτότυπη μουσική, το ηχητικό τοπίο, τα τραγούδια και οι στίχοι του Μάνου Αντωνιάδη, καθορίζουν και τον παλμό της παράστασης, ενώ οι μουσικές επιλογές παραπέμπουν στην εποχή των μαραθωνίων χορού της δεκαετίας του 1930, δημιουργώντας ένα ηχητικό περιβάλλον που ισορροπεί ανάμεσα στη γιορτινή διάθεση και στην υπόγεια μελαγχολία.
Η σκηνογραφία του Γιώργου Λυντζέρη, συγκροτεί έναν χώρο που λειτουργεί ταυτόχρονα ως πίστα χορού και ως σκηνική αρένα, ενισχύοντας την αίσθηση της δημόσιας έκθεσης.
Οι φωτισμοί του Βαγγέλη Μούντριχα και της Σεμίνας Παπαλεξανδροπούλου, συμβάλλουν καθοριστικά στη δημιουργία της δραματουργικής έντασης, ενώ οι σκοτεινότερες στιγμές αποκαλύπτουν τη σιωπηλή κατάρρευση των διαγωνιζομένων.
Η πολυπρόσωπη διανομή λειτουργεί ως ένα συλλογικό σώμα. Οι ηθοποιοί (Νίκος Ιωαννίδης, Γιώργος Σεϊταρίδης, Τριανταφυλλιά Ταμπαλιάκη, Ορνέλα Λούτη, Δήμητρα Κολλά, Νικόλας Μπράβος, Στέφανος Κακαβούλης, Χριστίνα Σαμπανίκου, Σωτήρης Μεντζέλος, Αντώνης Αντωνίου, Θάνος Κρομμύδας, Αγάπη Παπαθανασιάδου, Ευάγγελος Ανδρέας Εμμανουήλ, Όλγα Θανασιά, Αλεξάνδρα Γαϊδατζή, Παρασκευή Αλίρη και η Γιάννα Σταυράκη), κινούνται συνεχώς ανάμεσα στα πλαίσια του διαγωνισμού και στην εσωτερική τραγικότητα των χαρακτήρων, ενώ οι φιγούρες που εμφανίζονται στη σκηνή δεν λειτουργούν ως πλήρη ψυχολογικά πορτρέτα, αλλά ως κοινωνικοί τύποι μιας εποχής οικονομικής κατάρρευσης. Είναι απλά άνθρωποι που χορεύουν, όχι για να κερδίσουν, αλλά για να καθυστερήσουν την ήττα, σε χορογραφίες της Ναταλίας Βαγενά.
∞
Το έργο λειτουργεί τελικά ως μια σκοτεινή αλληγορία για την κοινωνία του θεάματος και ο μαραθώνιος χορού του έργου μοιάζει να προαναγγέλλει αυτήν τη δυστοπία, όπου η ανθρώπινη εξάντληση γίνεται προϊόν κατανάλωσης.
Η παράσταση φωτίζει με οξύτητα τη σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης ανάγκης για θέαμα. Πίσω από τη φαινομενική λάμψη του διαγωνισμού, αποκαλύπτεται ένας κόσμος, όπου η αξιοπρέπεια δοκιμάζεται στα όρια της εξάντλησης.
Σε μια εποχή όπου η κοινωνική ανασφάλεια και η δημόσια έκθεση της ανθρώπινης ζωής αποτελούν καθημερινότητα, το «Σκοτώνουν τα άλογα όταν γεράσουν» επιστρέφει με ανησυχητική επικαιρότητα. Και μας υπενθυμίζει ότι το θέαμα της ανθρώπινης δοκιμασίας εξακολουθεί να συγκεντρώνει κοινό, ακόμη κι όταν γνωρίζουμε πως, στο τέλος του μαραθωνίου, κάποιος θα καταρρεύσει. Γιατί σε έναν κόσμο, όπου η επιβίωση γίνεται δημόσιο θέαμα, η εξάντληση δεν είναι το τέλος της παράστασης, αλλά είναι το ίδιο το θέαμα.
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Φεβρουάριος 2026
