Είδαμε την παράσταση ‘Ο επιθεωρητής έρχεται’ στο Θέατρο Μικρός Κεραμεικός
Ο Τζον Πρίσλεϋ έχει καθιερωθεί ως ένας από τους πιο σημαντικούς Βρετανούς θεατρικούς συγγραφείς του περασμένου αιώνα και στην εποχή του θεωρήθηκε πρωτοποριακός, καθώς, έθιξε στα περισσότερα έργα του, τη σημασία του συνόλου και των ενεργειών του, σε σχέση με την ατομικότητα και τα αποτέλεσματα αυτής. Σίγουρα επηρεάστηκε από το γεγονός ότι έζησε δύο παγκόσμιους πολέμους, που αλλάξανε τον τότε κόσμο και που οι συμμαχίες-συνεργασίες οδήγησαν στη νίκη εναντίον των ολοκληρωτικών καθεστώτων που ονειρεύονταν μια διαφορετική ανθρώποτητα με Αρείους και υποτελείς. Στα κείμενά του παρατηρούμε μια έντονη υποδόρια κριτική στον κόσμο, καθώς τα διδάγματα από εκείνη την εμπειρία, μάλλον δεν πέρασαν στο σύνολο του κόσμου και στους ηγέτες τους, με αποτέλεσμα να συνεχίζεται η ίδια λανθάνουσα πορεία που, κατά πως δείχνει, ακολουθείται ως σήμερα και γι’ αυτό «Ο επιθεωρητής έρχεται», που είναι ένα κείμενο σχεδόν 80 ετών, ανεβαίνει τακτικά και να θεωρείται ακόμη “φρέσκο”.
Στην έπαυλη ενός πολύ πλούσιου εργοστασιάρχη (1912 είναι η χρονιά), η οικογένειά του γιορτάζει τον αρραβώνα της κόρης τους με τον γόνο μιας επίσης πολύ καλοβαλμένης οικογένειας. Η χαρά σε όλους είναι διάχυτη – στον ευτυχή νεαρό, γιατί θα κάνει γυναίκα του το κορίτσι που επιθυμεί, στη νεαρή κυρία γιατί το περίμενε με ανυπομονησία, στη μητέρα γιατί έτσι νιώθουν οι μαμάδες σε τέτοιες περιστάσεις, στον πατέρα για τους ίδιους λόγους και επιπρόσθετα γιατί θα ενωθούν δύο εταιρείες και θα έχουν τη δυνατότητα να βγάλουν ακόμη περισσότερα χρήματα όλοι τους. Ο μόνος που είναι παραφωνία στην όλη κατάσταση, είναι ο μικρός γιος τους, που έχει ήδη καταναλώσει μεγάλη ποσότητα αλκοόλ και βρίσκεται σε μια δική του νεφέλη.
Ο Άρθουρ Μπέρλινγκ (αυτός είναι ο πλούσιος πατέρας), στο περιθώριο της γιορτής, συζητώντας με τον μέλλοντα γαμπρό του, Τζέραρντ, εκφράζει ακόμη μια φορά δυνατά τις πεποιθήσεις του, που συμπυκνώνονται στη φράση “Κάθε άνθρωπος πρέπει να κοιτάζει τη δουλειά του και τον εαυτό του”. Ο νεαρός γιος, Έρικ, αντιδρά σε αυτό, ακόμη μια φορά, προκαλώντας τον θυμό του πατέρα του, που δεν ξέρει πια τι άλλο να κάνει με αυτό το παιδί. Την ατμόσφαιρα χαλάει, επιπρόσθετα, η εμφάνιση του Επιθεωρητή Γκοούλ, που κανείς δεν γνωρίζει ούτε έχει ξαναδεί ποτέ στην πόλη και που φέρνει το νέο της αυτοκτονίας μια νεαρής γυναίκας. Οι παρευρισκόμενοι στο σαλόνι δεν καταλαβαίνουν πώς εμπλέκονται σε μια αυτοχειρία, αφού οι ίδιοι, όλο το προηγούμενο χρονικό διάστημα, γιόρταζαν και δειπνούσαν. Όμως, ο μυστηριώδης επιθεωρητής επιμένει πως υπάρχει λόγος που βρίσκεται στο σπίτι τους, αφού όλοι τους έχουν με τον δικό τους τρόπο εμπλοκή στην υπόθεση αυτή.
Ξεκινώντας μια σειρά ανακρίσεων-συζητήσεων, με τη γνώση των γεγονότων υπέρ του, υποχρεώνει σταδιακά τον κάθενα που βρίσκεται στο σπίτι, να ομολογήσει το μερίδιο ευθύνης που έχει και που, ενώνοντας όλα τα κομμάτια, συνθέτει κάποιος τους λόγους που η νεαρή κοπέλα έδωσε τέλος στη ζωή της. Ποινικές ευθύνες δεν προκύπτουν φυσικά, καθώς δεν είναι δολοφονία με νομικούς όρους, αλλά ηθικά; Ο Άρθουρ Μπερλινγκ αρχικά έδιωξε από την επιχείρησή του την κοπέλα, όταν πρωτοστάτησε σε μια απεργία, με αίτημα μια πενιχρή αύξηση στον ήδη ελλειπή μισθό του προσωπικού· στη συνέχεια, η κόρη του, Σίλα, επεδίωξε να απολυθεί η κοπέλα από το εμπορικό που εργαζόταν, καθώς δεν άντεχε να βλέπει μια, ομορφότερη από την ίδια, κοπέλα στον ίδιο χώρο, κατόπιν ο Τζέραρντ την “ψάρεψε” σε ένα κακόφημο στέκι, όπου βρισκόταν, ψάχνοντας διέξοδο στην κακή της οικονομική κατάσταση και έγινε “χορηγός” της για ένα εξάμηνο (ενώ παράλληλα είχε δεσμό με τη Σίλα, την οποία παραμύθιαζε ότι δεν προκάμει να δει, λόγω πολλής δουλειάς!). Έπειτα στον δρόμο της βρέθηκε ο Έρικ που, για κάποιους δικούς του λόγους, κόλλησε μαζί της και μάλιστα την άφησε έγκυο και τέλος η κυρία Σύμπιλ Μπέρλινγκ, στης οποίας τη φιλανθρωπική οργάνωση κατέφυγε για να γλιτώσει από τον μέθυσο Ερικ η νεαρή και με τη δηλητηριώδη στάση της έπεισε τα μέλη της επιτροπής ότι όσα εξιστόρησε το κορίτσι ήταν ψέματα και αποκυήματα της φαντασίας της, αφού ήταν φύσει αδύνατον να της είχαν συμβεί στη μικρή τους πόλη όλα αυτά τα δεινά…
Οι αποκαλύψεις όλων αυτών και η διαρκής επιμονή του επιθεωρητή ότι η συλλογική ευθύνη των ίδιων κρύβεται πίσω από την τραγική καταληξη αυτού του κοριτσιού, ανατινάζουν τις σχέσεις όλων – η Σίλα επιστρέφει το δαχτυλίδι στον άπιστο Τζέραρντ, που το παίρνει με κρύα καρδιά και φυσικά βρίσκει και τους δύο γονείς της αντίθετους σε αυτό που σκέφτεται. Μοναδικός υποστηρικτής της παρουσιάζεται ο αδερφός της, που έχει ηδη αρχίσει να “τρώγεται” από τη συνείδησή του. Ο κύριος Μπέρλινγκ προσπαθεί να εκλογικεύσει όσα γίνονται και να βρει έναν τρόπο να επαναφέρει την “τάξη” που έχει πλέον διαλυθεί και με την έννοια, στο πίσω μέρος του μυαλού του, τι συνέπειες θα αντιμετωπίσει, αν τυχόν κυκλοφορήσει κάτι δημοσίως. Σύμμαχός του στέκεται η γυναίκα του, που εξακολουθεί να υποστηρίζει με θέρμη όσα έλεγε και πριν, παρόλο που τα πάντα όλα καταδεικνύουν ότι δεν έχει καθολου δίκιο και το γονεϊκό ζευγάρι στηρίζει τις απόψεις του στο γεγονός ότι είναι πλούσιοι με “πρόσωπο” και δύναμη στην κοινωνία, οπότε δεν μπορεί μια φτωχάτζα, που αποφάσισε να πεθάνει, να τους χαλάσει όσα έχτιζαν τόσα χρόνια, πόσο μάλλον να βρεθεί κάποιος που τους εξισώσει ακόμη και νομικά μαζί της…
Με τον Τζέραρντ να επιστρέφει από ένα σύντομο περίπατο (για να σκεφτεί πώς θα μαζέψει τα χυμένα γάλατα, προφανώς) και τον επιθεωρητή να αποχωρεί προς άγνωστη κατεύθυνση, η οικογένεια βρίσκεται σε θέσεις μάχης, με τα παιδιά να ζητούν ενσυναίσθηση από τους γονείς και εκείνους να υπεραμύνονται των απόψεών τους με την αρωγή του παρολίγον γαμπρού, που προσπαθώντας να καταλάβει τι ακριβώς έχει συμβεί και φτάσανε ως εδώ τα πράγματα, προτρέπει τον, μέχρι πρότινος, πεθερό του να το ψάξει λίγο για το ποιος ήταν αυτός τελικά ο άνθρωπος κι από πού ήξερε τόσα πολλά γι’αυτούς. Και ενώ οι δύο πιστεύουν ότι είχαν να κάνουν με έναν απατεώνα που τους χειραγώγησε για να διασκεδάσει μαζί τους, αφού εκεί τους οδηγούν όσα αντιλαμβάνονται, το μέλλον τούς χτυπά την πόρτα και πρέπει να το αντιμετωπίσουν… θα προσπαθήσουν να αποφύγουν τις συνέπειες ή αυτό που έρχεται είναι πολύ “χειρότερο” από εκείνο που πριν λίγο βίωσαν;
Αρκετά ενδιαφέρουσα η παράσταση και μας κράτησε το ενδιαφέρον με τον ρυθμό της και τις ερμηνείες των συντελεστών. Η σκηνοθέτις επέλεξε να πρωτοτυπίσει, βάζοντας τον επιθεωρητή να δηλώνει εξ’αρχής τον σκοπό της επίσκεψής του (σε άλλα ανεβάσματα αποκαλύπτεται αργότερα) και αφαίρεσε τον ρόλο της υπηρέτριας, αντικαθιστώντας τον με κάποιον άλλο γυναικείο πρόσωπο (no spoilers!). Eπίσης, εκμεταλλεύτηκε κάθε εκατοστό της σκηνής, ώστε να στήσει το σαλόνι της οικογένειας Μπέρλινγκ, που το βρήκα πολύ αποπνικτικό και κλειστοφοβικό και αυτό που μου άρεσε ιδιαιτέρως ήταν τα παράθυρα του σπιτιού που, όσο προχωρούσε η υπόθεση, ήρθαν και τοποθετήθηκαν γύρω από το σαλόνι, δίνοντας -σε μένα τουλάχιστον- την αίσθηση ενός κλουβιού που μέσα παγιδεύονται όλοι οι “ένοχοι”.
Σκηνογραφικά και στα κοστούμια έχει γίνει πολύ καλή δουλειά από τον Γιώργο Λιντζέρη, που απέδωσε ευκρινώς την εποχή που διαδραματίζεται το έργο. Φωτιστικά, η παράσταση μου φάνηκε λίγο σκοτεινή και άχρωμη, αλλά αυτό ίσως είναι σκηνοθετική επιλογή. Ερμηνευτικά, τα πηγαίνει πάρα πολύ καλά και προσωπικά ξεχωρίζω τους δύο νεαρούς ηθοποιούς που ερμηνεύουν Σίλα και Έρικ, τα παιδιά της οικογένειας δλδ, η Άννυ Ευαγγέλου και ο Εμμανουήλ Στεφανουδάκης αντίστοιχα, ίσως γιατί στην εξέλιξη του έργου μού είναι οι πιο συμπαθείς χαρακτήρες, αφού ξεφεύγουν από τη στάση τους και δείχνουν πως, κάτι απ’ ό,τι συνέβη, αντιλήφθηκαν τελικά. Οι Δημήτρης Κωνσταντέλης και Μαριλένα Μοραγλή στους ρόλους των γονιών ήταν να θες να τους πλακώσεις στις φάπες – τόσο απολαυστικά εκνευριστικοί ήταν. Ως επιθεωρητής, ο Άπο Κυπραίος είχε αυτό το μυστηριώδες που ορίζει ο ρόλος και ήταν λιγο σκιαχτικός, όπως κοιτουσε με αυτό το παγωμένο βλέμμα. Ο Γιάννης Γιαραμαζίδης, που έπαιζε τον υποψήφιο γαμπρό, ήταν πολύ καλός και φυσικά με εκνεύρισε τα μάλλα. Τέλος, η Κατερίνα Σκυλογιάννη εκπλήρωσε την αποστολή της, επιτείνοντας το όλον του μυστηρίου που υπήρχε στον αέρα (εiπαμε no spoilers!).
Στο σύνολό του «Ο επιθεωρητής έρχεται», στον Μικρό Κεραμεικό, καταφέρνει να καταδείξει όλα τα μηνύματα που θέλει να μεταδώσει ο συγγραφέας του, κοινωνικά και όχι μόνο, μέσα από μια πολύ προσεγμένη δουλειά σε όλα τα επίπεδα, που θα δώσει τροφή για σκέψη στον σκεπτόμενο θεατή, αλλά και θα ψυχαγωγήσει κι αυτούς που δεν επιθυμούν να μπουν σε μια τέτοια διαδικασία. Αποτελεί μια πρόταση για ποιοτική βραδινή έξοδο, σε έναν θεατρικό χώρο που φέτος μας απασχολεί ιδιαιτέρως ευχάριστα!
Περισσότερα εδώ.
Θοδωρής Κ., Νοέμβριος 2023
