Είδαμε την παράσταση ‘Ο Άνθρωπος Ελέφαντας’ στον Πολυχώρο Vault
Όταν πρωτάκουσα για την παράσταση «Ο Άνθρωπος Ελέφαντας», την περασμένη άνοιξη, αυτόματα πήγε το μυαλό μου σε κάτι σκοτεινό και που θα είχε αρκετή θλίψη. Διαψεύστηκα και το ομολογώ ότι αισθάνομαι, γι’αυτό το γεγονός, πανευτυχής!
Η παράσταση πραγματεύεται τη ζωή του Τζον Μέρικ, που γεννήθηκε με μια φρικτή παραμόρφωση στο πρόσωπο και στο σώμα και έζησε στο Λονδίνο περίπου στα 1880. Μια, όχι και τόσο ευγενική περίοδος μάλλον, καθώς τα ανθρώπινα αισθήματα, ως προς τη διαφορετικότητα, ήταν σε ακραία πρωτόγονη κατάσταση. Άνθρωποι, όπως ο Τζον, λογίζονταν ως τέρατα και “αξιοποιούνταν” από επιτήδειους “θιασάρχες”, που στα πανηγύρια και τις υπαίθριες γιορτές, τους έκθεταν, ως ένα ιδιόμορφο φρικτό θέαμα (freak show, στην καθουμιλουμένη). Όλα αυτά τα “τέρατα” ζούσαν σε τρισάθλιες συνθήκες, με βασανιστήρια και διαρκείς εξευτελισμούς, με μικρό προσδόκιμο ζωής, φυσικά, και μοναδική τους ανταμοιβή ήταν ένα πιάτο φαΐ και, σε εξαιρετικά σπάνιες περπτώσεις, ένα ελάχιστο μερίδιο από τις εισπράξεις.
Σ’ ένα τέτοιο υπαίθριο πανηγύρι μάς τοποθετεί η έναρξη της παράστασης. Τελάληδες διαλαλούν στο κοινό, τα υπερτάτης σπανιότητας και ασχήμιας “εκθέματα”, που κρύβονται στις πρόχειρες τέντες. Και μέσα σε αυτόν τον κόσμο, μας συστήνεται και ο Τζον Μέρικ. Σκεπασμένος με μια κουκούλα, για μην τρομάζει τον κόσμο, σέρνεται από τον “συνέταιρό” του, προς ανεύρεση “μεροκάματου”.
Ο γιατρός Φρέντερικ Τριβς, από μια σύμπτωση, θα γνωρίσει τον άνθρωπο-ελέφαντα και θα φροντίσει να δώσει στη ζωή του λίγες νότες αξιοπρέπειας. Θα αναλάβει να τον μεταφέρει στο νοσοκομείο που εργάζεται, αφού πρώτα τον “αγοράσει” από τον θιασιάρχη-συνέταιρο και, παράλληλα, πείσει τον διευθυντή του πως το συγκεκριμένο ον αξίζει της προσοχής τους. Ο διευθυντής του ιδρύματος θα δει στον δύστυχο Τζον, την κότα που γεννάει χρυσά αυγά, την ευκαιρία να διαφημίσει το “μαγαζί” του και, πείθοντας μαεστρικά τον γιατρό Τριβς, πως η δημοσιότητα θα βοηθήσει τον ασθενή. Ο γιατρός γίνεται η πατρική φιγούρα που δεν γνώρισε ποτέ ο Τζον και με τους τρόπους του, τον “ξεκλειδώνει”, για να ανακάλυψει πως πίσω από την παραμορφωμένη εικόνα, υπάρχει ένας πανέξυπνος άνθρωπος, με αγνή καρδιά, με αρετές που σπανίζουν και δεν έχουν καθόλου αλλοιωθεί από τον πρότερο άθλιο βίο του.
Ο άνθρωπος-ελέφαντας γίνεται μάθημα στην ιατρική σχολή, “έκθεμα” για τους χορηγούς του ιδρύματος, η πηγή που φέρνει χρήματα, φήμη, πελατεία στον γιατρό και στο νοσοκομείο. Είναι ευτυχισμένος και ευγνώμονας για αυτά που έχει και εκείνα που ζει πλέον. Δεν έχει καμιά καχυποψία για όσους τον επισκέπτονται και συνήθως τους κερδίζει με την αγνότητα που αντιμετωπίζει τα πάντα. Εκπληρώνει, στο πρόσωπο της κυρίας Κένταλ, όσα απωθημένα μπορεί να είχε ως άνδρας και, σε αυτό του επισκόπου, τις πνευματικές του αναζητήσεις. Σε ένα νοσηρό περιβάλλον αποδεικνύεται λιγότερο τέρας, σε σχέση με τους λοιπούς εύμορφους γύρω του… Το τέλος της ιστορίας του θα το επιλέξει ο ίδιος, αφού αντιλαμβάνεται πως παρ’ όλες τις φροντίδες, οι γεννετικές επιβαρύνσεις που κουβαλάει δεν του επιτρέπουν όνειρα για μακροημέρευση….
Και επανέρχομαι στην αρχική μου πρόταση, λέγοντας πως όλη αυτή η ζοφερή ιστορία, επί σκηνής, είναι μια έκρηξη εικαστικότητας και ευγενικών συναισθημάτων. Καταπληκτικοί φωτισμοί, που διαμορφώνουν την ατμόσφαιρα κάθε πράξης. Κοστούμια, μάσκες, υπέροχα αμφότερα. Ειδικά η χρήση των μασκών – που η τεχνοτροπία τους με παρεπεμψε σε περασμένους αιώνες – πέραν της χρηστικότητας της μεταμόρφωσης των ηθοποιών, σε πολλαπλούς ρόλους, μου έβγαλε την αίσθηση πως, σε αντίθεση με τον δύσμορφο Τζον, που δεν κρύβει σε όλο το έργο την δυσπλασία-αλήθεια του, όλοι -οι περισσότεροι- έχουν αρκετά να κρύψουν (από εμας, τους άλλους και φυσικά από τον εαυτό τους) και η μάσκα τούς βοηθάει να μη μας δείχνουν τι πραγματικά αισθάνονται, μεγαλώνοντας, στα δικά μου μάτια, το ανάστημα της υποκρισίας τους….
Ερμηνευτικά, δεν μπορώ να μην ξεχωρίσω τον Δημήτρη Καρατζιά, που κάνει τον άθλο να “φοράει” αυτό το ευφάνταστο γλυπτό-κατασκευή, που μορφοποιεί την αποκρουστική εικόνα του ήρωά του και σίγουρα τον δυσκολεύει αρκετά στην κίνησή του (οπότε έρχεται και πιο κοντά στον πραγματικό Τζον), που έχει αλλάξει όλη την εκφορά του λόγου του και μιλάει ως άνθρωπος με παραμορφωμένη γνάθο, χωρίς αυτό να γίνεται “καρτουνίστικα” ή να προσβάλλει ανθρώπους που αντιμετωπίζουν και σήμερα τέτοιες καταστάσεις. Πολύ τολμηρή απόφαση να κάνει αυτόν τον ρόλο και το αποτέλεσμα τον δικαιώνει απόλυτα!
Μου άρεσε, επίσης, πολύ ο Περικλής Μοσχολιδάκης στον ρόλο του γιατρού, ειδικά στις σκηνές της εσωτερικής πάλης για το τι ακριβώς κίνητρα έχει η κίνησή του να ασχοληθεί τόσο ενδελεχώς με τον άνθρωπο-ελέφαντα. Η Μαρία Καβουκίδη μάς έδωσε μια πολύ θηλυκή ηρωίδα-θέλγητρο για τον Τζον Μέρικ, κρατώντας την στο πραγματικό αισθησιακό και αποφεύγοντας ευκολίες που θα την περνούσαν σε πιο “πρόστυχο” αποτέλεσμα. Ο Μιχάλης Καλιότσος και ο Στέλιος Καλαϊτζής κατόρθωσαν να μας κάνουν να σιχαθούμε τους βασικούς ήρωές τους, διευθυντή νοσοκομείου και εκμεταλευτή του Τζον, αντίστοιχα, και η Σοφία Ρούβα και ο Αντώνης Καραθανασόπουλος συμπλήρωσαν ιδανικά το κάδρο των ερμηνευτών.
Μουσική, στο γνωστό υψηλό επίπεδο από τον Μάνο Αντωνιάδη, που, για ακόμη μια φορά, αγκάλιασε την παράσταση και την απογείωσε. Τελευταίο άφησα τον σκηνοθέτη, τον Κοραή Δαμάτη – έχει συμβεί τα τελευταία χρόνια, χωρίς να το επιδιώξω, να έχω παρακολουθήσει διάφορες παραστάσεις που σκηνοθετεί. Τις πρώτες φορές πίστευα ότι όλος αυτός ο χορός συναισθημάτων, ομορφιάς και ευγένειας, ακόμη και στις πιο δύσκολες ιστορίες, ήταν κάτι που το έβλεπε στους ηθοποιούς και το χρησιμοποιούσε. Όταν αυτό, όμως, επαναλαμβανόταν και από άλλους ηθοποιούς, που σε διαφορετικές παραστάσεις δεν είχαν την ίδια συμπεριφορά, παρότι υπήρχε η ευκαιρία να συμβεί, αντιλήφθηκα ότι μάλλον όλο αυτό είναι διδασκαλία. Και σε μια μικρή σκηνή, όπως του Vault, που ο ηθοποιός παίζει σε απόσταση αναπνοής από σένα και επιπλέον η μάσκα σού απαγορεύει να δεις εκφράσεις, όταν έχεις τέτοια αίσθηση, μάλλον ο τίτλος “Δάσκαλος” είναι λίγος για να περιγράψει τη δουλειά του σε αυτήν την παράσταση. Πολύ ευτυχισμένος νιώθω που, μέσα απο συγκυρίες, παρακολουθώ την εξέλιξή του και παίρνω τόσα όμορφες εικόνες.
Αν σας αρέσουν τα σκοτεινά παραμύθια, που ηλιαχτίδες τρυπάνε τα μαύρα πέπλα, που οι συντελεστές τους τα προσεγγίζουν με αγάπη και καλλιτεχνία, παρόλο που δεν θα έχουν ευτυχισμένο τέλος (και το γνωρίζουμε), αλλά βγαίνοντας από την αίθουσα δεν αισθάνεσαι θλίψη, παρά μόνο νιώθεις πως ξεχυλίζεις από τα ομορφότερα και ευγενικότερα συναισθήματα, κεντημένα με έναν προβληματισμό για την ανοχή (ή και την αποδοχή) στο διαφορετικό, γύρω και δίπλα μας, αν σου αρέσουν οι παραστάσεις που, κλείνοντάς σου το μάτι, σου βάζουν μπροστά σου έναν καθρέπτη και σε προκαλούν να δεις λίγο πιο ενδοσκοπικά, απορώ γιατί ακόμη δεν έχεις κλείσει θέσεις για τον Άνθρωπο- Ελέφαντα στο Vault.
Περισσότερα εδώ.
Theodore a.k.a. Evil Chef, Οκτώβριος 2019
