Είδαμε την παράσταση ‘Μάρτυρες των Αθηνών’ στο θέατρο Σταθμός και Online
Η ιστορία είναι κάτι που ο καθένας επιλέγει να δει μέσα από τα “γυαλάκια” που φοράει κάθε φορά. Τα πραγματικά γεγονότα, όταν σου δοθεί η ευκαιρία να τα ακούσεις από ανθρώπους που τα έζησαν, δεν γίνεται ούτε να τα αμφισβητήσεις ούτε να τα “στρογγυλέψεις”, γιατί είναι η προσωπική αλήθεια αυτού που μιλάει κι εκεί δεν μπορείς να επέμβεις. Τέτοιες αφηγήσεις άκουσα, ως παιδί, από τη γιαγιά Χριστίνα, που έζησε τη γερμανική Κατοχή, ως μικρό κοριτσάκι, στα Φάρσαλα, με τη μητέρα της, αφού ο προπάππους Αχιλλέας ήταν στο βουνό… Έλεγε συχνά ότι, σε σχέση με τις πόλεις, εκεί στην επαρχία κάπως τα κουτσοβόλευαν και, παρόλο που υπήρχε έλλειψη αγαθών, πέθαναν λιγότεροι απ’ ό,τι αλλού.
Οι εικόνες μου από το τι συνέβαινε στην Αθήνα προέρχονταν από βιβλία διαφόρων ιστορικών που διάβασα σε διάφορες δανειστικές βιβλιοθήκες και από κάποια ντοκιμαντέρ που είχα δει στην τηλεόραση. Σκληρή πραγματικότητα, οι θάνατοι από ασιτία και οι εκτελέσεις πολιτών για εκφοβισμό… πιο αποκρουστικό μου φάνηκε, όμως, το γεγονός πως, σε όλο αυτό το περιβάλλον, υπήρχαν “εθελοντές-συνεργάτες” Έλληνες που βρήκαν την ευκαιρία να κερδοσκοπήσουν και να πουλήσουν την ψυχή τους για… 30 αργύρια…
Την παράσταση την είδα, την περσινή σεζόν, στο θέατρο Σταθμός, λίγο πριν το lockdown και την υποχρεωτική καραντίνα, και ξανά στη διαδικτυακή προβολή από το Κανάλι της Περιφέρειας Αττικής στο ΥouΤube. Έχουμε τις ιστορίες διάφορων ανθρώπων και το πώς έζησαν εκείνοι τότε τα γεγονότα. Είναι μια κυκλική αφήγηση γεγονότων, που τα πρόσωπα κι οι ιστορίες δεν τέμνονται πουθενά, απλά όλες κεντιούνται στο τελάρο της πόλης της Αθήνας την περίοδο της Κατοχής των Γερμανών και των Ιταλών συμμάχων τους.
Η Μαριέτα Σγουρδαίου είναι η υπερήλικη κυρία, σε κάποιο ίδρυμα, που κρατάει αγκαλιά ένα παιδικό παιχνίδι. Έχει κρατήσει αναμνήσεις και εικόνες από τα χαμένα παιδικά της χρόνια, την πείνα, τους βομβαρδισμούς των συμμάχων, τον θάνατο… και την παιδικότητά της! Υπάρχει στη στάση και το βλέμμα της μια θλίψη και ένα αναπάντητο γιατί, μπολιασμένα με πόνο….
Η Αθηνά Τσιλύρα είναι η ενήλικη γυναίκα που γλίτωσε από βέβαιο θάνατο, από καθαρη σύμπτωση, όταν, μαζί με την υπόλοιπη οικογένειά της, οδηγήθηκε για εκτέλεση… Ήταν ένα μικρό παιδί τότε που είδε τη μητέρα να πεθαίνει μπροστά στα μάτια της. Η παρουσία της είναι δωρική, χωρίς πολλά λόγια, αλλά μέσω ενός ερμηνευτικού συμπλέγματος σιωπής, ψιθυρισμάτων και δυο ματιών που κοιτούν με εμφανή τρόμο.
Στον αντίποδα του τρόμου, έχουμε τον Μάρκο Μπούγια, που ενσαρκώνει έναν νέο που περιγράφει πως πέρασε τις μέρες του λιμού στην Αθήνα με έναν αρκετά ιλαρό τρόπο. Με γλώσσα και εικόνες που έφεραν γέλιο στο κοινό, περιέγραψε την έλλειψη τροφίμων, τα “γεύματα” που είχαν να επιλέξουν οι κάτοικοι της πόλης, αλλά και την συμπεριφορά των εχόντων της εποχής, απέναντι στους πεινασμένους συμπολίτες τους (πολύ χαρακτηριστική η σκηνή που τον έχουν καλέσει για φαγητό σε ένα πλούσιο σπίτι… γέλιο και θυμός ταυτόχρονα). Ίσως, για μένα, ο πιο ωραίος ρόλος του έργου.
Και η υπέροχη Θεοδώρα Μαστρομηνά την είχε βρει την άκρη της… όχι με δόλια μέσα. Η ηρωίδα της είναι μια ιερόδουλος, που “εξυπηρετεί” τραυματίες και αναξιοπαθούντες (με το αζημίωτο φυσικά) και μετά, για να φτιάξει το σπίτι της, διαλέγει κατώτερους αξιωματικούς από τα κατοχικά στρατεύματα. Είναι μπριόζα και έχει μια ζωντάνια στις περιγραφές της, που, παρόλο δεν θα δεχτείς τη συμπεριφορά της εν γένει, δεν θα την κακολογήσεις κιόλας!
Ο ήρωας του Γιώργου Παπαπαύλου είναι ένας άνδρας που διηγείται πώς από τους πρόσκοπους πέρασε, έφηβος τότε, στην αντίσταση πόλεων. Μαρτυρά την αγωνία του και τα όσα πέρασε από τους κατακτητές και τους συνεργάτες τους, αυτά που κέρδισε και έναν έρωτα που έχασε εξαιτίας ενός δοσίλογου… πολύ δυνατή κι αυτή η ερμηνεία.
Η Ρουμπίνη Βασιλακοπούλου είναι η φιγούρα μιας περήφανης γυναίκας που στα νιάτα της υπήρξε τυμπανίστρια στην ΕΟΝ και παρουσιάζει όλη τη βεντάλια των συναισθημάτων, πίκρα, αγωνία, καημό, ελπίδα, που είχαν ολοι οι γνήσιοι πατριώτες της εποχής εκείνης.
Η νοσοκόμα της Εβίτας Ζημάλη, η εθελόντρια φοιτήτρια που εργάζεται στο νοσοκομείο που περιθάλπτει τους τραυματίες που επιστρέφουν από το μέτωπο, μας παρουσίασε, μέσα από την ιστορία του ασθενή της, που γράφει στην αγαπημένη του, την οποία γνωρίζει πως δεν θα ξαναδεί, γιατί η μάχη με τον θάνατο είναι άνιση, μια άγνωστη σε πολλούς πτυχή εκεινων των ετών, αυτή των ανθρώπων που έπρεπε να τύχουν νοσηλείας και περίθαλψης και οι κτήτες της πόλης έκαναν ό,τι μπορούσαν για να τους στερήσουν αυτό το δικαίωμα…
Τέλος, άφησα την πιο σκληρή, κατ’εμέ, ιστορία του έργου…. αυτή της Εβραιοπούλας, που έχει δώσει σε μια άλλη οικογένεια το παιδί της για να το σώσει· αφουγκράστηκα ξανά όλον τον πόνο και τον παραλογισμό του διωγμού μιας ολόκληρης φυλής από έναν μισαλλόδοξο κατακτητή. Στην παράσταση στο θέατρο Σταθμός την ηρωίδα ερμήνευσε με ψυχή η Κατερίνα Φωτιάδη και στην παρασταση που είδαμε στο διαδίκτυο η Ερατώ Πίσση.
Σκηνοθεσία και κείμενο του Μάνου Καρατζογιάννη, που πήρε μικρές ιστορίες-μαρτυρίες των ανθρώπων που έζησαν τη φρίκη της Κατοχής και έστησε μια παράσταση που, παρά το πολύ βαρύ της περιεχόμενο, δεν σου κάθεται στο στομάχι. Η λογική των διαδοχικών μονολόγων, που δίνουν κάθε φορά και ένα κομμάτι της κάθε ιστορίας, και η επιλογή του πικρού χιούμορ και του αυτοσαρκασμού, ως εκφραστικού μέσου, στήνουν την εικόνα του δράματος που έζησε ο λαός της Αθήνας τότε και βρίσκει ταύτιση σε ιστορίες από πολέμους που διεξάγονται τώρα και παράγωγά τους είναι όλοι αυτοί οι φτωχοί άνθρωποι που, εγκαταλείποντας τις εστίες τους, ψάχνουν ένα καλύτερο μέλλον…
Φώτα, κοστούμια και όλα αυτά που υπάρχουν σε μια παράσταση, υπέροχα και αρμονικά “δεμένα” με τους ηθοποιούς. Μου άρεσε που κάθε φορά που ακούγαμε-βλέπαμε μια ιστορία, ο ηθοποιός φωτιζόταν και οι υπόλοιποι παρέμεναν στις σκιές… δεν εξαφανίζονταν, υπήρχαν εκεί, παραστάτες μέχρι να έρθει η σειρά τους.
Για μας, την “αδικημένη γενιά”, που δεν έχει γνώση από Κατοχη και πείνα και παρομοιάζει του τότε καταστάσεις με του σήμερα, με μεγάλη ελαφρότητα, τέτοιες παραστάσεις βοηθάνε να αντιληφθούμε πως για έχουμε εμείς την ευκολία να πετάμε τέτοια “μαργαριτάρια”, κάποιοι στερήθηκαν πραγματικά πολύ περισσότερα από ό,τι εμείς τα χρόνια της κρίσης και τώρα στην πανδημία. Λίγη γνώση, μελέτη της ιστορίας, ενσυναίσθηση και σοβαρότητα δεν βλάπτουν….
Theodore a.k.a. Evil Chef, Μάρτιος & Νοέμβριος 2020
