Είδαμε την παράσταση ‘Κόκκινο’ στο Θέατρο Μουσούρη
Υπάρχουν θεατρικά έργα που αφηγούνται μια ιστορία και άλλα που, μέσα από την ιστορία τους, μας καλούν να αναμετρηθούμε με ερωτήματα για την ανθρώπινη ύπαρξη. Το «Κόκκινο» (Red) του Αμερικανού θεατρικού συγγραφέα και σεναριογράφου, John Logan, ανήκει αναμφισβήτητα στη δεύτερη κατηγορία.
Ο John Logan, γνωστός για την ικανότητά του να δημιουργεί χαρακτήρες με έντονη ψυχολογική υπόσταση και να αναδεικνύει μέσα από το έργο του τις ανθρώπινες αντιφάσεις, έχει συνδέσει το όνομά του τόσο με το θέατρο όσο και με τον κινηματογράφο, συμμετέχοντας στη συγγραφή σεναρίων σημαντικών ταινιών, όπως ο «Μονομάχος» (Gladiator), ο «Ιπτάμενος Κροίσος» (The Aviator) και το Skyfall. Το «Κόκκινο» είναι ένα έργο του που, με αφετηρία τη ζωή και την καλλιτεχνική δημιουργία του σπουδαίου ζωγράφου Mark Rothko, εξερευνά τη σχέση του ανθρώπου με την τέχνη, τη φιλοδοξία, την αναγνώριση, τον φόβο της αποτυχίας, αλλά και τη διαρκή ανάγκη να βρει τη θέση του στον κόσμο. Παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Λονδίνο το 2009 και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο Broadway, όπου το 2010 απέσπασε έξι βραβεία Tony, μεταξύ των οποίων και εκείνο του Καλύτερου Θεατρικού Έργου.
Ο ζωγράφος Mark Rothko (1903–1970), γεννημένος στη σημερινή Λετονία, υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές του αμερικάνικου εξπρεσιονισμού του 20ου αιώνα και κορυφαίος εισηγητής του κινήματος Color Field Painting (Ζωγραφική των Χρωματικών Πεδίων), ενώ οι μεγάλων διαστάσεων πίνακές του, με τις χαρακτηριστικές χρωματικές επιφάνειες και τις ασαφείς μεταξύ τους διαχωριστικές γραμμές, δεν αποσκοπούσαν στην αναπαράσταση της πραγματικότητας, αλλά στη δημιουργία μιας βαθιάς συναισθηματικής εμπειρίας. Για τον Rothko, το χρώμα δεν αποτελούσε απλώς ένα αισθητικό μέσο, αλλά ήταν τρόπος έκφρασης των πιο ουσιαστικών ανθρώπινων συναισθημάτων, της αγωνίας, της μοναξιάς, της έκστασης και της τραγικότητας της ύπαρξης. Το 1958 ανέλαβε να δημιουργήσει μια σειρά έργων για το πολυτελές εστιατόριο Four Seasons, στο κτίριο Seagram της Νέας Υόρκης. Ωστόσο, η σχέση ανάμεσα στην εμπορική αξιοποίηση της τέχνης και στην προσωπική του καλλιτεχνική φιλοσοφία τον οδήγησε τελικά στην ακύρωση της συμφωνίας. Και είναι αυτό το πραγματικό περιστατικό ο ιστορικός πυρήνας του έργου του Logan.
∞
Η δράση εκτυλίσσεται στα τέλη της δεκαετίας του 1950, στο ατελιέ του Mark Rothko στη Νέα Υόρκη, όπου ο καταξιωμένος ζωγράφος βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα σημαντική περίοδο της καριέρας του, καθώς έχει αναλάβει μια μεγάλη και εξαιρετικά προσοδοφόρα παραγγελία. Για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της, προσλαμβάνει ως βοηθό του τον νεαρό Kenneth, έναν επίδοξο καλλιτέχνη που αναζητά τη δική του θέση στον κόσμο της τέχνης.
Πριν ακόμη αναλάβει εργασία, ο Kenneth έχει προειδοποιηθεί ότι ο Rothko «τρώει ανθρώπους». Και πράγματι, από την πρώτη τους συνάντηση, έρχεται αντιμέτωπος με έναν αυταρχικό, απαιτητικό και συχνά απρόβλεπτο άνθρωπο, ο οποίος δεν ανέχεται εύκολα την αμφισβήτηση. Ο νεαρός βρίσκεται αρχικά σε κατάσταση αμηχανίας. Παρακολουθεί τον σπουδαίο ζωγράφο με δέος, προσπαθεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του και διστάζει να εκφράσει τις προσωπικές του απόψεις. Σταδιακά, όμως, η σχέση τους μεταβάλλεται. Οι καθημερινές εργασίες στο ατελιέ, οι συζητήσεις για τη ζωγραφική, τη μουσική, τη φιλοσοφία και τη ζωή εξελίσσονται σε μια διαρκή αναμέτρηση ανάμεσα στον έμπειρο δημιουργό και στον νέο άνθρωπο που διεκδικεί το δικαίωμα να σκέφτεται διαφορετικά. Η σχέση των δύο ανδρών αποκτά χαρακτηριστικά σχέσης δασκάλου και μαθητή, αλλά και πατέρα και γιου, την ίδια στιγμή που ο θαυμασμός συνυπάρχει με την αντίδραση, η ανάγκη καθοδήγησης με την επιθυμία ανεξαρτησίας, ενώ τα παιχνίδια ελέγχου και εξουσίας καθορίζουν την εξέλιξη της μεταξύ τους επικοινωνίας.
∞
Στο Θέατρο Μουσούρη, ο Γιώργος Κιμούλης, ο οποίος υπογράφει τη μετάφραση και τη σκηνοθεσία, συναντά επί σκηνής τον Δημήτρη Γκοτσόπουλο, σε μια παράσταση που στηρίζεται στη δύναμη του λόγου, στην ένταση των ανθρώπινων σχέσεων και στη σύγκρουση δύο διαφορετικών γενεών.
Ο Κιμούλης επιλέγει μια σκηνοθετική προσέγγιση που αναδεικνύει πρωτίστως τη σχέση των δύο προσώπων. Χωρίς να απαιτούνται συνεχείς αλλαγές χώρου ή πολυπρόσωπες σκηνές, η παράσταση αποκτά ένταση μέσα από τους διαλόγους, τις σιωπές, τις αντιδράσεις και τις διαρκείς μεταβολές των ισορροπιών ανάμεσα στους χαρακτήρες.
Στον ρόλο του Mark Rothko, ο Κιμούλης παρουσιάζει έναν άνθρωπο γεμάτο αντιφάσεις. Είναι αυστηρός, εγωκεντρικός, επιβλητικός, συχνά ειρωνικός και επιθετικός, αλλά ταυτόχρονα βαθιά ανασφαλής απέναντι στο πέρασμα του χρόνου και στην πιθανότητα να χάσει η τέχνη του τη σημασία της. Η έντονη παρουσία του, οι απότομες μεταπτώσεις και η επιμονή του να ελέγχει ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο ο βοηθός του αντικρίζει έναν πίνακα, αποτυπώνουν την αγωνία ενός δημιουργού που φοβάται μήπως ο κόσμος προχωρήσει χωρίς αυτόν.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο ο Rothko αντιμετωπίζει τον Kenneth, καθώς δεν περιορίζεται στο να του δίνει οδηγίες, αλλά τον δοκιμάζει διαρκώς, άλλοτε προκαλώντας τον και άλλοτε υποτιμώντας τις απόψεις του. Πίσω από αυτή τη συμπεριφορά διακρίνεται η ανάγκη του να διατηρεί τον έλεγχο, όχι μόνο στον χώρο εργασίας του, αλλά και απέναντι σε μια νέα γενιά καλλιτεχνών που αρχίζει να διεκδικεί τη δική της θέση.
Ο Δημήτρης Γκοτσόπουλος, από την άλλη πλευρά, αποδίδει με ιδιαίτερη φυσικότητα την αρχική αμηχανία του Kenneth. Στις πρώτες σκηνές μοιάζει σχεδόν με μαθητούδι που βρίσκεται μπροστά σε έναν αυστηρό δάσκαλο, ενώ η νευρικότητα στις κινήσεις του, το διστακτικό βλέμμα, η αβεβαιότητα στον λόγο και η προσπάθεια να μη δυσαρεστήσει τον εργοδότη του, δημιουργούν έναν χαρακτήρα ευάλωτο και ανθρώπινο. Καθώς όμως η δράση εξελίσσεται, η ερμηνεία του αποκτά μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, καθώς ο Kenneth δεν παραμένει ο φοβισμένος νεαρός της πρώτης συνάντησης, αλλά μετατρέπεται σε έναν άνθρωπο που τολμά να εκφράσει τις αντιρρήσεις του, να υπερασπιστεί τις απόψεις του και να αντισταθεί στην αυθεντία του Rothko και η μετάβαση αυτή αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της ερμηνείας του Γκοτσόπουλου.
Οι δύο ηθοποιοί δημιουργούν μια ουσιαστική σκηνική σχέση, με τις μεταξύ τους αντιπαραθέσεις να λειτουργούν ως κινητήρια δύναμη της παράστασης, όπου η διαφορετική ηλικία, η εμπειρία και η ιδιοσυγκρασία των χαρακτήρων ενισχύουν τη δραματική ένταση, ενώ οι στιγμές αμοιβαίας κατανόησης αποκαλύπτουν ότι πίσω από τη σύγκρουση υπάρχει και μια βαθύτερη ανάγκη επικοινωνίας.
∞
Το σκηνικό του Μανόλη Παντελιδάκη μεταφέρει τον θεατή στο ατελιέ του Rothko, έναν χώρο που αποπνέει την ατμόσφαιρα της καλλιτεχνικής δημιουργίας, ενώ οι μεγάλοι καμβάδες, τα χρώματα, τα πινέλα και τα υπόλοιπα αντικείμενα του εργαστηρίου δεν λειτουργούν απλώς ως διακοσμητικά στοιχεία, αλλά αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της δράσης. Το ατελιέ μετατρέπεται σε έναν ιδιαίτερο κόσμο, μέσα στον οποίο ο Rothko δημιουργεί, σκέφτεται, αμφιβάλλει, συγκρούεται και προσπαθεί να διατηρήσει τον έλεγχο της τέχνης και της ζωής του. Παράλληλα, αποτελεί τον χώρο όπου ο Kenneth θα ανακαλύψει σταδιακά όχι μόνο τη ζωγραφική, αλλά και τον εαυτό του.
Οι φωτισμοί της Στέλλας Κάλτσου συμβάλλουν στην ανάδειξη των χρωμάτων και στη διαμόρφωση της κατάλληλης (σκοτεινής) ατμόσφαιρας, ενώ τα κοστούμια της Σοφίας Νικολαΐδη ανταποκρίνονται στην εποχή και στις απαιτήσεις των χαρακτήρων, ενισχύοντας τη συνολική αισθητική της παράστασης. Ξεχωριστή θέση κατέχει η μουσική, καθώς η παρουσία μιας σονάτας του Μότσαρτ στο ατελιέ αναδεικνύει μια διαφορετική πλευρά της προσωπικότητας του Rothko, καθώς η μουσική συνομιλεί με τη ζωγραφική και λειτουργεί ως ακόμη ένας τρόπος προσέγγισης της τέχνης, υπενθυμίζοντας ότι η δημιουργία δεν περιορίζεται σε μία μόνο μορφή έκφρασης.
∞
Το «Κόκκινο» δεν είναι απλώς μια παράσταση για τη ζωγραφική. Είναι ένα έργο που θέτει ουσιαστικά ερωτήματα για την ανθρώπινη φύση, τη δημιουργικότητα, τη σχέση των γενεών και την ανάγκη αναγνώρισης.
Το κόκκινο, που κυριαρχεί τόσο στον τίτλο όσο και στη ζωγραφική του Rothko, αποκτά πολλαπλές συμβολικές διαστάσεις, καθώς είναι το χρώμα της ζωής, του πάθους, της δημιουργίας, αλλά και του αίματος, του θυμού και της αγωνίας. Απέναντί του βρίσκεται το μαύρο, το οποίο παραπέμπει στον φόβο, στη φθορά, στην απώλεια και στον θάνατο, ενώ η διαρκής αντιπαράθεση των δύο χρωμάτων αντανακλά τη σύγκρουση ανάμεσα στη δημιουργία και στην καταστροφή, στη ζωή και στην αναπόφευκτη φθορά.
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναδεικνύονται είναι η σχέση της τέχνης με την εμπορευματοποίηση, όταν ο Rothko, παρά την οικονομική επιτυχία που του εξασφαλίζει η μεγάλη παραγγελία, έρχεται αντιμέτωπος με ένα ουσιαστικό δίλημμα, αναρωτώμενος εάν μπορεί ένα έργο τέχνης να διατηρήσει την πνευματική του αξία, όταν μετατρέπεται σε διακοσμητικό στοιχείο ενός πολυτελούς χώρου και μάλιστα εστίασης.
Παράλληλα, η σχέση του με τον Kenneth αναδεικνύει τη δυσκολία του ανθρώπου να αποδεχτεί ότι η εποχή του αλλάζει, μιας και ο καταξιωμένος ζωγράφος αντιμετωπίζει με δυσπιστία τις νέες καλλιτεχνικές τάσεις, καθώς αισθάνεται ότι απειλούν τις αξίες και τα ιδανικά για τα οποία αγωνίστηκε. Ο νεαρός βοηθός του, αντίθετα, αντιπροσωπεύει την ανάγκη της εξέλιξης, της ανανέωσης και της ελευθερίας.
Μέσα από τις αντιπαραθέσεις τους, το έργο αναδεικνύει και τα παιχνίδια εξουσίας που συχνά χαρακτηρίζουν τις ανθρώπινες σχέσεις. Ο Kenneth επιθυμεί να καθοδηγεί και να ελέγχει, ενώ ο Kenneth προσπαθεί σταδιακά να απαλλαγεί από τον φόβο και να διεκδικήσει την αυτονομία του, ενώ η σύγκρουσή τους δεν αφορά αποκλειστικά την τέχνη, αλλά αγγίζει κάθε σχέση στην οποία ο ένας άνθρωπος επιδιώκει να επιβληθεί στον άλλον.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά επίσης και η άποψη ότι «η τέχνη ζει από τη συντροφιά», καθώς η φράση αυτή υπενθυμίζει ότι κανένα έργο δεν υπάρχει πραγματικά απομονωμένο από τον άνθρωπο που το αντικρίζει, καθώς η τέχνη έχει ανάγκη από το βλέμμα, τη σκέψη και το συναίσθημα του θεατή, καθώς μέσα από αυτή τη συνάντηση αποκτά μια νέα διάσταση.
Εξίσου ουσιαστική είναι η προτροπή «μην χάσεις ποτέ την ικανότητα να θαυμάζεις», σε έναν κόσμο όπου η καθημερινότητα, η συνήθεια και η ανάγκη επιτυχίας συχνά περιορίζουν τον αυθορμητισμό, η ικανότητα του θαυμασμού παρουσιάζεται ως βασική προϋπόθεση της δημιουργικότητας, καθώς ο άνθρωπος που εξακολουθεί να θαυμάζει μπορεί να ανακαλύπτει, να αμφισβητεί και να εξελίσσεται.
Τέλος, η φράση «κανείς δεν θα επενδύσει στο όνειρό σου», αποκτά ιδιαίτερο βάρος μέσα στην πορεία του Kenneth, καθώς η προσωπική ολοκλήρωση δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην αποδοχή ή στην επιβεβαίωση των άλλων, αλλά απαιτεί πίστη στις προσωπικές δυνατότητες, επιμονή και, κυρίως, το θάρρος να ακολουθήσει κανείς τη δική του διαδρομή.
∞
«Κόκκινο»: Όταν η τέχνη αναμετράται με τον ίδιο μας τον εαυτό…
Το «Κόκκινο» είναι μια παράσταση που υπερβαίνει τα όρια μιας βιογραφικής αναφοράς σε έναν σπουδαίο ζωγράφο, καθώς μέσα από τη συνάντηση δύο διαφορετικών ανθρώπων, αναδεικνύει την ανάγκη της δημιουργίας, τη δυσκολία της αποδοχής της αλλαγής, τον φόβο της λήθης και τη σημασία της προσωπικής ελευθερίας. Ένα έργο όπου ο Logan δεν επιδιώκει απλώς να παρουσιάσει ένα επεισόδιο από τη ζωή ενός διάσημου ζωγράφου, αλλά χρησιμοποιεί τη συνάντηση δύο ανθρώπων ως αφορμή, για να μιλήσει για την καλλιτεχνική δημιουργία, την εξουσία, την αμφισβήτηση και τη δύσκολη διαδικασία της προσωπικής ωρίμανσης.
Ο Γιώργος Κιμούλης και ο Δημήτρης Γκοτσόπουλος, μέσα από δύο διαφορετικές αλλά αλληλοσυμπληρούμενες ερμηνείες, μεταφέρουν στη σκηνή την ένταση μιας σχέσης που εξελίσσεται από τον θαυμασμό και την υποταγή, στην αμφισβήτηση και στην αυτογνωσία.
Κι εκείνο που παραμένει, μετά το τέλος της παράστασης, δεν είναι μόνο η εικόνα των μεγάλων κόκκινων καμβάδων, αλλά κυρίως τα ερωτήματα που γεννιούνται μέσα από τους διαλόγους των δύο ηρώων, σχετικά με το πόσο εύκολο είναι να αποδεχτούμε ότι ο κόσμος αλλάζει, πόσο πρόθυμοι είμαστε να ακούσουμε εκείνους που σκέφτονται διαφορετικά και τελικά, πόσο θάρρος χρειάζεται για να υπερασπιστούμε το προσωπικό μας όνειρο…
Ίσως η μεγαλύτερη αξία του έργου να βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη διαπίστωση, ότι η δημιουργία, όπως και η ίδια η ζωή, απαιτεί να διατηρούμε την ικανότητα να θαυμάζουμε, να αμφισβητούμε και να προχωρούμε, ακόμη κι όταν χρειάζεται να αφήσουμε πίσω όσα μέχρι χθες θεωρούσαμε δεδομένα.
Γιατί, τελικά, ο καθένας μας αναζητά, όπως ο Kenneth, ένα μέρος στο οποίο να ανήκει. Και ίσως αυτό το μέρος να μην είναι ένας συγκεκριμένος χώρος, αλλά η στιγμή που καταφέρνουμε να αναγνωρίσουμε και να αποδεχτούμε τον πραγματικό μας εαυτό.
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Οκτώβριος 2026
