Είδαμε την παράσταση «Κάποτε στον Βόσπορο» στο Δημοτικό Κηποθέατρο Παπάγου

Στα σχολικά βιβλία, τα Σεπτεμβριανά του 1955 παρουσιάζονται ως σκηνοθετημένες ταραχές (όπως και ήταν δηλαδή), από το “βαθύ” τουρκικό κράτος, μετά την προβοκατόρικη επίθεση στο τουρκικό προξενείο της Θεσσαλονίκης και ενώ ήταν σε εξέλιξη η τριμερής διασκεψη (Ελλάδα – Τουρκία – Αγγλία) για την Κύπρο, μετά από τους ισχυρισμούς των Τούρκων ότι καταπατώνται τα δικαιώματα των τουρκόφωνων κατοίκων του νησιού. Όχλος, που είχε μεταφερθεί από την Ανατολία και εξοπλίστηκε από παραστρατιωτικούς, κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής παροικίας της Κωνσταντινούπολης (τα καταστήματα και τα σπίτια ήταν “σημαδεμένα” και οι ταραχοποιοί πήγαιναν “συστημένοι”). Οι ελάχιστοι που ειδοποιήθηκαν από φίλους τους Τούρκους, έφυγαν πριν τα γεγονότα για την Ελλάδα, αλλά ο μεγάλος όγκος των Ελλήνων που παρέμεινε δέχτηκε πολύ μεγάλο πλήγμα, που κορυφώθηκε με τις απελάσεις του 1964…(σε αυτήν τη δεκαετία οι ελληνικές κυβερνήσεις έλαμψαν δια της απουσίας τους, αφήνοντας έρμαια στις ορέξεις των παρακρατικών όλη την ανθούσα κοινότητα της Πόλης…)

Η παράσταση «Κάποτε στον Βόσπορο» σκιαγραφεί τη ζωή της ελληνικής κοινότητας στην Κωνσταντινούπολη, μέσα από τις παράλληλες ιστορίες δύο φίλων, που γεννήθηκαν εκεί και, χάρη στη δουλειά και την επιμονή τους, έγιναν σημαντικοί οικονομικοί παράγοντες της πόλης. Ένας έμπορος υφασμάτων (Αντώνης Καφετζόπουλος) και ένας ιδιοκτήτης του πιο σικάτου κοσμικού κέντρου με το όνομα “Βόσπορος” (Ιεροκλής Μιχαηλίδης). Κοινή τους αγάπη, μια γυναίκα – τραγουδίστρια στην όπερα και το θέατρο (Θεοφανία Παπαθωμά), που με τον έμπορο την ενώνει και ένα παιδί…. ένα κορίτσι που μεγαλώνει με την οικογένειά του, αγνοώντας ποια είναι η βιολογική του μητέρα.

Οι δύο φίλοι θα δουν τη μοίρα να τους ενώνει ξανά, όταν ο ανιψιός του επιχειρηματία θα γίνει ζευγάρι με την κόρη του υφασματέμπορου. Δύο νέοι άνθρωποι, που ονειρεύονται το αύριο, σε μια ατμόσφαιρα που ο νέος, ως δημοσιογράφος, οσμίζεται ότι κάτι μαγειρεύεται. Γύρω τους περιστρέφεται ο μικρόκοσμος της γειτονιάς, η Εβραία μοδίστρα, ο Τούρκος δερματέμπορος, που έχει μπει στη νυχτερινή επιχειρηματικότητα, άλλοι νέοι, η τραγουδίστρια, ο τραγουδιστής και το προσωπικό του “Βόσπορου”. Με επίκεντρο το μαγαζί αυτό, θυμηθήκαμε, μέσα από τις αφηγήσεις και τα δρώμενα, πέρα από την καθημερινότητα, την περιβόητη «φορολογία περιουσίας» (ίσχυε πριν το 1944, που έδινε το δικαίωμα να κατάσχουν κάθε κινητή και ακίνητη περιουσία όποιου καθυστερούσε την καταβολή), την αναγέννηση της ελληνικής κοινότητας μετά το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, όταν και παρουσιάστηκαν πολλές ευκαιρίες με την αλλαγή πολιτικής ηγεσίας, τα γεγονότα φυσικά του 1955 και την απέλαση του 1964 (η περίοδος μεταξύ 1955-1964 καλύπτεται με βίντεο από τις πηγές της εποχής, όπως και τα γενονότα του Σεπτεμβρίου του 1955, με μια μικρή συμμετοχή του θιάσου, επί σκηνής).

Το εν λόγω έργο δεν έχει σκοπό να διδάξει Ιστορία, αλλά να δείξει, μέσα από τη δική του ιστορία, ένα κομμάτι του ελληνισμού της Πόλης και τα όσα προσέφερε στον τόπο εκείνο, που γεννήθηκε και πίστευε ως πατρίδα του. Η αντιπαραβολή της ευγένειας και της επιχειρηματικότητας “δυτικού τρόπου” αναδεικνύεται από τη διαφορετική στάση των χαρακτήρων που αφορούν Έλληνες και αυτών που αφορούν Τούρκους, καθώς και το μήνυμα της “εγκατάλειψής” τους από την ελλαδική κυβέρνηση περνά μέσα από τα λόγια του νέου δημοσιογράφου, που, σε αντίθεση με τους πιο μεγάλους, δεν πιστεύει ότι σε περίπτωση επεισοδίων οι Τούρκοι φίλοι τους θα τους βοήθησουν… 

Η νοσταλγία για αυτά που χάνουμε συχνά οδηγεί σε καταστάσεις δύσκολες, ειδικά όταν η απώλεια είναι μεγάλης κλίμακας. Η αναπόληση στιγμών και γεγονότων δεν συνοδεύεται με όμορφα και ζωηρά χρώματα, αλλά υπάρχει μια κυριαρχία του μαύρου και των αποχρώσεών του… σίγουρα οι όποιοι επιζήσαντες της καταστροφής και οι απόγονοί τους δεν θα έχουν τις πιο ευχάριστες αναμνήσεις και με κάποιο τρόπο θα πρέπει να ψάχνουν και να ανακαλούν και τις φωτεινές στιγμές και τα καλά που έζησαν. 

Η παράσταση θέλει και παρουσιάζει την όμορφη πλευρά της ζωής, κάτι σαν το κύκνειο άσμα μιας κοινότητας, αυτό που θα ήθελαν να κρατήσουν σαν ανάμνηση οι Έλληνες, σε αντιδιαστολή με τη φρικαλεότητα που συνέβη. Γι’αυτό και παρουσιάζονται ζωντανά ευχάριστα, επί το πλείστον, στιγμιότυπα και ακούμε πολλά τραγούδια που έχουν τις ρίζες τους στην Πόλη. Ο Γιάννης Διονυσίου και η Ελένη Καρακάση, με τις φωνές και τις ερμηνείες τους, μας ταξίδεψαν στα χρόνια εκείνα και μας θύμισαν όμορφα τραγούδια, αλλά μας γνώρισαν και κάποια που γράφτηκαν για την παράσταση (για εμάς ήταν η πρώτη φορά που ακούγαμε ζωντανά τον Γιάννη Διονυσίου και ήταν πραγματικά εξαιρετικός – η Ελένη Καρακάση είναι διαχρονικά αγαπημένη ως τραγουδίστρια και ως ηθοποιός).

Και τον σκοπό της τον πέτυχε (στα δικά μας τουλάχιστον μάτια) ολοκληρωτικά, γιατί η προσεγμένη παραγωγή, με τα πολύ όμορφα και λειτουργικά σκηνικά, τα υπέροχα κοστούμια, τα “διαλείμματα” χαράς με χορευτικά (υπέροχοι οι Αντιγόνη Χρόνη, Νάνσυ Κατσαρού, Αλέξανδρος Κεϊβανάη και Γιούργκεν Κυριάκης) και τραγούδια, αλλά και την παραλίγο ερωτική ιστορία των δεύτερων ρόλων της μοδίστρας και του Τούρκου δερματέμπορα, την πολύ ωραία σκηνοθεσία και φυσικά τις ερμηνείες των καταξιωμένων, αλλά και των νεότερων ηθοποιών. Μας άφησε μια γλυκιά εικόνα στα μάτια, που ξεγέλασε το μυαλό αμέσως μετά το τέλος της· όμως την επόμενη, στην αναψηλάφησή της, επέστρεψαν ατάκες και εικόνες και αυτό που πέρασε σαν αίσθηση…. σε όλη αυτή τη λεηλασία και την καταστροφή, αυτοί που συμπεριφέρθηκαν πιο βάρβαρα από όλους ήταν οι φίλοι, οι γείτονες, οι άνθρωποι που ζούσαν μαζί με τους Έλληνες πολλά χρόνια, με δίχως φαινομενικό πρόβλημα, γνώριζαν και δεν ειδοποίησαν και αποδείχθηκαν οι χειρότεροι όλων…

Αισθάνομαι ευτυχής για την ευκαιρία να παρακολουθήσω αυτήν την παράσταση, που μου σύστησε ένα τραγουδιστή που ήξερα μόνο εξ ακοής, που είδα πολλούς και καλούς ηθοποιούς (Ρένος Ρώτας, Δημήτρης Πιατάς, Ευαγγελία Μουμούρη, Ελένη Καρακάση, Παρθένα Χοροζίδου, Νεφέλη Κουλούρη, Ντίνος Σπυρόπουλος και Χλόη Μάντζαρη η υπόλοιπη διανομή) σε ένα έργο που δεν πουλάει τη δυστυχία, αλλά εστιάζει στο καλό που χάθηκε και αφήνει το κοινό την επόμενη μέρα, αν ενδιαφέρεται, να ψάξει. Εν τέλει ήταν μια άρτια και ακριβή παραγωγή που σεβάστηκε το κοινό της και τέτοιες σίγουρα επιθυμούμε να έχουμε και από τον επερχόμενο χειμώνα, γιατί τους τελευταίους 18 μήνες μας έλειψε πολύ το θέατρο και η μαγεία του.

Περισσότερα εδώ.

Theodore a.k.a. Evil Chef, Αύγουστος 2021