Είδαμε την παράσταση ‘Η Αλήθεια Είναι…’ στο ΠΛΥΦΑ
Αγαπώ πολύ το θέατρο γιατί μου έχει προσφέρει, όλα αυτά τα χρόνια που παρακολουθώ παραστάσεις, πολλές δυνατές συγκινήσεις και υπέροχες στιγμές διασκέδασης και ξεγνοιασιάς. Υπάρχουν φορές που ταυτίζομαι με χαρακτήρες ή αναγνωρίζω οικεία πρόσωπα και καταστάσεις που έχω βιώσει. Τότε διαπιστώνω πως η ζωή συχνά ξαναπροβάλλεται μπροστά στα μάτια του κοινού, μέσα από τα φίλτρα του συγγραφέα και των συντελεστών, και αυτό λειτουργεί αρκετές φορές και εκπαιδευτικά για ένα μέρος των θεατών. Οι οικογενειακές ιστορίες που κρύβουν μικρά ή μεγαλύτερα μυστικά είναι ένα είδος που επιδιώκω να παρακολουθώ και συχνά βγαίνω από την αίθουσα σοκαρισμένος, έχοντας συνειδητοποιήσει πόσο σκληρή μπορεί να είναι μια ιστορία που κάποτε άκουσα ή είδα και η οποία προσομοιάζει με όσα παρακολουθήσαμε επί σκηνής. Μια ιστορία που, όταν εκτυλισσόταν στην πραγματική ζωή, δεν είχα αντιληφθεί στην πλήρη δραματική της διάσταση.
Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε μεγαλώσει σε μια οικογένεια που είχε ένα συγγενικό και φιλικό περίγυρο και μια σειρά κοινωνικών σχέσεων. Σίγουρα, στα παιδικά και νεανικά μας χρόνια δεν είχαμε πλήρη αντίληψη για το τι είδους άνθρωποι είναι όσοι συναστρέφονταν οι δικοί μας· ενήλικοι πλέον, μπορέσαμε να δούμε κάποια πράγματα και ίσως να μάθουμε και κάποιες όχι πολύ όμορφες ιστορίες για κάποιους από εκείνα τα χρόνια – άλλωστε ουδείς αλάνθαστος και ο άνθρωπος είναι ένα ον με αδυναμίες και πάθη. Πίσω από τις κλειστές πόρτες των σπιτιών, κανείς δεν γνωρίζει τι πραγματικά συμβαίνει και πώς διαχειρίζεται η κάθε οικογένεια ό,τι προκύπτει. Αυτό που βλέπουμε είναι η έξωθεν μαρτυρία, που συνηθίζεται να είναι καλή, γιατί αυτό προστάζουν οι κοινωνικές συμβάσεις – αν κάποιος παρεκκλίνει και δείξει την αλήθεια του, τότε δημιουργούνται θέματα και οι συνάνθρωποί μας έχουν αντικειμενική δυσκολία να διαχειριστούν αυτό που είναι έξω από το “καλούπι”… Και πώς αυτό μπορεί να επηρεάσει τα λοιπά μέλη μιας οικογένειας; Έχουν τη διάθεση να υπερασπιστούν το μέλος αυτό ή “πρέπει να προστατευτούν”;
Αυτή είναι η αφετηρία της ιστορίας του έργου του Δημήτρη Δημητριάδη ‘Η Αλήθεια Είναι…’
Ένα νεαρό αγόρι κάνει μια δημόσια δήλωση της διαφορετικότητάς του και η οικογένεια βρίσκει τον πλέον “ορθόδοξο” τρόπο να επαναφέρει στην “κανονικότητα” τη φήμη και τη δημόσια εικόνα της. Θα με ρωτήσεις, το παιδί δεν είναι κομμάτι αυτής της οικογένειας; Οι απαντήσεις δίνονται, ενώ παρακολουθείς την παράσταση…
Σε ένα δωμάτιο, ένα ζευγάρι, σε προφανή ένταση και άγχος, περιμένει κάτι…. στο τηλέφωνο που χτυπάει, κάποιος τους εκβιάζει για κάτι που γνωρίζουν εκείνοι και αυτός. Δεν θα υποκύψουν, δεν θα μπουν στο παιχνίδι του, γιατί αυτοί είναι δύο θεοσεβούμενοι άνθρωποι που δεν έχουν δώσει ποτέ δικαίωμα για τίποτα και πουθενά, και αυτό μπορεί να το πιστοποιήσει αρκετός κόσμος από τον περίγυρό τους – είναι τίμιοι και ευυπόληπτοι πολίτες! Τους παρακολουθούμε στην καθημερινότητά τους, τις σχέσεις με τον περίγυρο και βλέπουμε πώς ο καθένας αντιμετωπίζει το περιβάλλον που ζούνε – αυτός με μια αίσθηση “ανωτερότητας και υπεραξίας” βρίσκει για όλους να κάνει ένα αρνητικό σχόλιο και να ρίξει το ανάθεμά του σε οποιαδήποτε επιλογή τους και σε ό,τι αρνητικό τους συμβαίνει, πάντα “γνωρίζει” πως όλη η ευθύνη πρέπει να πέσει στα κεφάλια τους, καθώς εκείνοι είναι οι αποκλειστικά “αρμόδιοι”. Η σύζυγος δείχνει πιο συγκαταβατική και επηρεασμένη από την στενή σχέση της με τον ιερέα της περιοχής, τον οποίο εκθειάζει, όπου βρίσκει ευκαιρία, για το κοινωνικό του έργο, αν και υπογείως ταυτίζεται με κάποια από τα λεγόμενα του άνδρα της. Ακούει με στωικότητα και απάθεια διάφορα “κατορθώματά” του με πρόσωπα κοντά τους, τα οποία εκείνος προβάλλει ως επιχειρήματα για να δείξει την ορθότητα των απόψεών του.
Όταν η θεματολογία έρχεται στο δικό τους ζήτημα, εκεί υπάρχει μια άτυπη διελκυστίδα μεταξύ τους, για το ποιος από τους δύο έχει “συγκλονιστεί” περισσότερο από τη συμπεριφορά του παιδιού και μια προσπάθεια αλληλομετατόπισης των ευθυνών για ό,τι συνέβη, μιας και το φορτίο των ευθυνών και ίσως κάποιων τύψεων, είναι πολύ βαρύ για να το κουβαλήσει μονάχα ο ένας. Είναι το κομβικό σημείο όπου αποκαθηλώνονται οι μάσκες τους και αποκαλύπτεται η πραγματική αλήθεια και όχι αυτή που διαρκώς αναφέρουν εμφατικά για να δικαιολογήσουν τις αποφάσεις τους. Αυτό το παιδί ουσιαστικά δεν το θέλανε ποτέ και, όταν γεννήθηκε, το είδαν σαν το όχημα για να εκπληρώσουν όσα οι ίδιοι δεν κατάφεραν – όταν το παιδί, έχοντας τη δική του βούληση, ακύρωσε επί του πρακτέου όσα σχεδίαζαν, αποφάσισαν ότι αυτή του η επιλογή έπρεπε να “τιμωρηθεί”.
Ένας πατέρας-κουρέλι, με μηδενική προσωπικότητα, κακοποιημένος με κάθε δυνατό τρόπο από το περιβάλλον του, άρρωστος και κατακερματισμένος, μια τραγική φιγούρα που ζητάει επιβεβαίωση, κάνοντας ό,τι μπορεί και όπου τον παίρνει, ξεστομίζει πως η μόνη λύση για ό,τι του έχει συμβεί ήταν να μην είχε γεννηθεί ποτέ… Αν δεν υπήρχε ποτέ, όσα νομοτελειακά του συμβαίνουν – σύμφωνα με την κρίση του – ίσως να είχαν συμβεί σε κάποιον άλλο και να βασανιζόταν εκείνος αντ’ αυτού να προχωρήσει παρακάτω. Η μητέρα-σύζυγος, οχυρωμένη πίσω από το “να μην μας πιάσουν στο στόμα τους”, αναπαράγει την εικόνα της καλής χριστιανής-γειτόνισσας, μιας “κανονικής και ήσυχης” γυναίκας, σύμφωνα με τα πρότυπα, αλλά ηδονίζεται σε κάθε αρρώστια, θάνατο, κακό νέο που μαθαίνει για τους άλλους, καθώς αισθάνεται πως το “κάστρο” της την προστατεύει από όσα συμβαίνουν στους υπόλοιπους. Όταν πρέπει να αντιμετωπίσουν το “πρόβλημα”, η συνειδητή επιλογή και των δύο, παρότι ξεκινούν από διαφορετικές αφετηρίες, είναι η βία και η δημιουργία μιας “αλήθειας” βολικής, ακόμα κι αν ζέχνει από σήψη, συγκάλυψη και ψέματα.
Ο Γιάννης Δρακόπουλος ερμηνεύει συγκλονιστικά τον πατέρα – ένα σύνθετο άτομο, πολύ ανθρώπινο στον πυρήνα του, που έχει μεταμορφωθεί σε έναν αυταρχικό άντρα, καθώς βλέπει τον κόσμο του να καταρρέει και κάνει τη μια λάθος επιλογή μετά την άλλη, παρακινούμενος από την προσωπική του αδυναμία. Η παρουσία του είναι επιβλητική, στιβαρή και η όλη του εικόνα στα δικά μου μάτια ήταν ένα μοντάζ ανδρών που βρίσκονταν κοντά στο οικογενειακό μου περιβάλλον κατά καιρούς και πάντα έλεγα στη μητέρα μου πόσο με τρομάζουν… Η Ηρώ Κισσανδράκη, στον ρόλο της μητέρας, δίνει την πιο σύνθετη ερμηνεία της παράστασης. Δημιουργεί ένα πρόσωπο που βρίσκεται ανάμεσα στην τρυφερότητα, την άρνηση, τη συνενοχή και τέλος την αποδοχή, με μια ιδιόμορφη ψυχοσύνθεση που αποτυπώνεται στις εκφράσεις της, που διχάζει, καθώς στο τέλος δεν ξέρεις, αν τη μισείς ή τη λυπάσαι, αλλά ομολογείς ότι είναι μια καταπληκτική σκηνική παρουσία. Στη σκηνή υπάρχει και τρίτος πρωταγωνιστής – ο γιος του ζευγαριού, παρών-απών, που ζωντανεύει μέσα από τα λόγια των γονιών του.
Το σκηνικό ψυχρό και σχεδόν γυμνό, ταιριάζει γάντι με τον εσωτερικό κόσμο των δύο ηρώων. Ο χρόνος που συμβαίνουν τα γεγονότα είναι απροσδιόριστος – η δική μου εξήγηση είναι πως δεν ορίζεται, γιατί αφορά σε μια συνθήκη που είναι διαχρονική. Σκηνοθετικά, ο Γρηγόρης Καραντινάκης επιλέγει έναν συνδυασμό κινηματογραφικής ακρίβειας και θεατρικής έντασης, όπου οι σκηνές δεν είναι φορτωμένες, αλλά λειτουργούν με όχημα τον λόγο, που φωτίζει όλες τις παθογένειες πίσω από την κλειστή πόρτα, όπως στερεοτυπικές αντιλήψεις, στοχοποίηση του διαφορετικού, εξοικείωση με τη βία και το ανήθικο. Οι στιγμές σιωπής σπάνε από εκρήξεις λόγου, που, ως δίδυμο, διαμορφώνουν ένα πολύ δυναμικό κλίμα, όπου απουσιάζει η ευκολία προσέγγισης των χαρακτήρων και οι πράξεις τους αισθάνεσαι πως σου αφαιρούν το οξυγόνο, οδηγώντας σε ασφυξία (ειδικά στην ατάκα της μητέρας, όταν αναπαράγει την απολογία των δραστών στο δικαστήριο “Δεν περιμέναμε να έχει τόσο αίμα μέσα του”, ένιωσα μια σκοτοδίνη, μη μπορώντας να δεχτώ ότι αυτή η γυναίκα ήταν κάποτε η μητέρα του θύματος…).
Το έργο μοιάζει να ακολουθεί τη δομή μιας τραγωδίας· λογικό αν σκεφτούμε ότι με ένα τέτοιο γεγονός καταπιάνεται, όμως, ενώ υπάρχει ύβρις και τιμωρία, δεν επέρχεται ποτέ η κάθαρση. Δεν προσφέρει καμιά απάντηση και θέτει τον δάκτυλον εις τον τύπον των ήλων με την ερώτηση που πλανέται στον αέρα “πόση βία μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτό που αποκαλούμε φυσιολογική οικογένεια”, αφήνοντας το κοινό να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα και να ανακαλύψει ποιας αλήθειας θεωρεί ότι είναι φορέας. Προσωπικά, επειδή πολλά στοιχεία της παράστασης μού άγγιξαν ευαίσθητες χορδές και μου επανέφεραν μνήμες, που, έχω καταχωρήσει στον τόμο “να τα βλέπεις, ώστε να μην γίνεις ποτέ σαν αυτό”, η εμπειρία της θέασής της ήταν ιδιαίτερη και ομολογώ πως ξύπνησε κάποια τραύματα που πίστευα ότι είχαν επουλωθεί…
“Δεν μπορείς να είσαι πάντα οι επιλογές σου, ειδικά όταν υπάρχει μια οικογένεια και την αναγκάζεις να λογοδοτεί στον κόσμο γύρω της….”
Ταδε έφη, κάποια στιγμή, όταν είχαμε σχέσεις, ο πατέρας μου…
Περισσότερα εδώ.
Θοδωρής Κ., Οκτώβριος 2026
