Είδαμε την παράσταση ‘Αθηνά Χατζηεσμέρ, ετών 17’ στο θέατρο Επί Κολωνώ
Ήταν πριν 3 περίπου χρόνια, όταν, περνώντας έξω από το γυμνάσιο που φοίτησα, είδα συνεργείο του δήμου να αλλάζει την ταμπέλα που δήλωνε την ιδιότητα του χώρου. Δεν έδωσα πολύ σημασία και στην επιστροφή μου πρόσεξα πως το σχολικό συγκρότημα θα έφερε πλέον το όνομα “Αθηνά Χατζηεσμέρ”. Αν σου πω ότι κατάλαβα γιατί έγινε αυτή η ενέργεια, τη δεδομένη στιγμή, αλήθεια δε θα λέω.. στο σπίτι, κοιτάζοντας τη σελίδα με τα τοπικά νέα, διάβασα για το χρονικό της απόφασης και την ιστορία πίσω από το όνομα…
Η Αθηνά Χατζηεσμέρ ή Εσμερίδου γεννήθηκε το 1927 και έζησε στον Ταύρο. Έφηβη ακόμα, οργανώθηκε στην ΕΠΟΝ και αγωνίστηκε μαζί με χιλιάδες νέους για μια ελεύθερη, από τους φασίστες κατακτητές, Ελλάδα και για μια πιο δίκαιη κοινωνία. Στις 2 Οκτωβρίου 1944, στα 17 της χρόνια, και, αφού βασανίστηκε για να καταδώσει τους συναγωνιστές της, εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στο σκοπευτήριο της Καισαριανής, λίγες μέρες πριν την αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων από την Αθήνα.
Πέρυσι άκουσα και για την παράσταση…“να πάω να τη δω”, σκέφτηκα. Δεν πήγα. Φέτος η παράσταση παίχτηκε ξανά από τον Ιανουάριο. “Να πάμε οπωσδήποτε”, είπαμε και το σημειώσαμε. Για πολλούς και διάφορους λόγους, είδαμε την παράσταση το περασμένο Σάββατο. Πρώτη φορά στο θέατρο Επί Κολωνώ και σε τι έργο! Στον όμορφο κήπο, ενώ περιμέναμε, με πλησίασε ένα ηλικιωμένο ζευγάρι. Μου συστήθηκαν, όχι ονόματα και τέτοια… “Εγώ κι η αδερφή μου είμαστε θεατρόφιλοι, μείναμε μόνοι μας εδώ και κάποια χρόνια, κι έκτοτε, όσο αντέχουμε, υποσχεθήκαμε να ψυχαγωγούμαστε με αξιόλογες παραστάσεις”. Κι ακολούθησε μια όμορφη μεγάλη κουβέντα για το θέατρο, τους γάτους της αυλής και το πόσο όμορφα πράγματα κρύβει η πόλη μας, που αρκετά ίσως δεν καταφέρουμε ποτέ να ανακαλύψουμε.
Το Black Box, μια μακρόστενη αίθουσα, και η ευγενέστατη κοπελιά μάς ενημερώνει πως οι ηθοποιοί είναι στις θέσεις τους, για να μην ξαφνιαστούμε, και καθόμαστε σε θέσεις που μας επιτρέπουν να ελέγχουμε όλον τον χώρο. Στη σκηνή, δύο μόνο πρόσωπα: η Ηλιάνα Μαυρομάτη κι ο μουσικός Ισίδωρος Πάτερος, να διαλέγονται με έναν μαγικό τρόπο – ο δεύτερος, είτε συνοδεύοντας μουσικά την ιστορία της ηρωίδας, είτε σαν παρατηρητής-συμμέτοχος να απεικονίζει τη χαρά ή τη θλίψη μας, κάτι σαν καθρέφτης του κοινού. Ανέκφραστος, μα και συνάμα “ομιλητικός”, μια δωρική μορφή, που καταθέτει το ιδιότυπό του μοιρολόι για την 17χρονη Αθηνά, που επέλεξε τα ιδεώδη της αντί τη ζωή.
Η Ηλιάνα Μαυρομάτη, με παράστημα και φωνή, σηκώνει όλο το βάρος της νεαρής ηρωίδας που ερμηνεύει, χωρίς να καταφεύγει σε εύκολες λύσεις που προκαλούν το συναίσθημα του θεατή. Κάνει μια ιστορική διαδρομή, στα χρόνια της Γερμανικής κατοχής στην Αθήνα, μιλώντας για τον θάνατο, που παραμόνευε καθημερινά στις φτωχογειτονιές και στις παράγκες των ανθρώπων, τους δοσίλογους και τους μαυραγορίτες, που ζούσαν σε βάρος των συμπολιτών τους, τα νέα παιδιά που οργανώνονταν στην ΕΠΟΝ, τις γυναίκες που έραβαν ρούχα για τους αντιστασιακούς στα βουνά, την νεολαία που τόλμαγε, αψηφώντας την οσμή του θανάτου, να κάνει τολμηρές ενέργειες κάτω από τη μύτη των κατακτητών. Μιλάει για τον έρωτα και τα όνειρα των συνομηλίκων της, όσα επιθυμούσαν να κάνουν αμέσως μετά την απελευθέρωση από τον κατακτητή. Για την κοινωνία που ήθελαν να χτίσουν αυτά τα παιδιά, μια κοινωνία που δεν θα έμπαινε σε καλουπάκια και μεζούρες, όπως ο Βιτρούβιος άντρας του Ντα Βίντσι· που καθένας δεν θα μετράει πού χωρούσε το μπόι του, που οι δρόμοι θα είχαν τα ονόματα αυτών που θυσιάστηκαν για όλα αυτά (κι όχι κάποιων αρχαίων προγόνων), που τα παιδιά θα έπαιζαν χαρούμενα στους δρόμους… (φυσικά όλα αυτά ήταν πολύ ωραία για να συμβούν και ο εμφύλιος, μετά την απελευθέρωση, το απέδειξε περίτρανα…).
Φαντάσου έναν χώρο με μια καρέκλα και δύο ανθρώπους… πόσο δύσκολα, σκηνοθετικά, μπορεί να υποστηριχτεί ένα τέτοιο εγχείρημα; Αν η απαντησή σου είναι πως είναι μεγάλος ο βαθμός, τότε οι συντελεστές της παράστασης πρέπει να επιβραβευτούν με άριστα για τη συλλογική σκηνοθεσία της παράστασης. Καταπληκτική δουλειά, τόσο στο υποκριτικό κομμάτι, όσο και στην κινησιολογία. Εξαίρετοι φωτισμοί που δημιούργησαν την επιβεβλημένη ατμόσφαιρα.
Τελειώνει η παράσταση και δεν αναπνέει κανείς… ανοίγουν τα φώτα, χειροκρότηματα, κάποιοι φωνάζουν ‘μπράβο’, χαρτομάντηλα που ξεδιπλώνονται για να σκουπίσουν υγρά μάτια…· συναντάμε ξανά τα 2 ηλικιωμένα αδέρφια. Η αδερφή κρατιέται από το μπράτσο του αδερφού της… “δεν βλέπει από τα δάκρυα”, μας λέει. Στο κήπο μας ρωτάνε το όνομα της πρωταγωνίστριας, δε θυμάμαι τίποτε, δεν μπορώ να θυμηθώ. Θέλω να πω ‘Αθηνά Χατζηεσμέρ’, αλλά την τελευταία στιγμή το μετανιώνω. “Ξέρεις κι εγω ήμουν τότε στην ΕΠΟΝ και κατέβαινα στις διαδηλώσεις της νεολαίας”, μου λέει, πιάνοντάς μου το μπράτσο, η ηλικιωμένη κυρία με τα υγρά μάτια. “Την κυνηγούσαν πολύ την αδερφή μου, οι ταγματασφαλίτες τότε· από θαύμα δεν κατέληξε σαν την κοπελίτσα”, μου ψιθυρίζει ο αδερφός της… Τα δύο αδέρφια πηγαίνουν να μιλήσουν με τους συντελεστές, εγώ χαϊδεύω, για να αποφορτιστώ, έναν γατούλη που μου κάνει χαρές και μετά από λίγα λεπτά βγαίνουμε στον δρόμο. Περνάω, επιστρέφοντας στο σπίτι, από το γυμνάσιο και αναρωτιέμαι πόσοι από τους συντοπίτες μου γνωρίζουν την ιστορία πίσω από το όνομα και πόσοι εξ αυτών είδαν την παράσταση… μετά σκέφτομαι όλους τους λάθος λόγους που δεν την παρακολούθησα νωρίτερα και σταματάω να ψέγω τους άλλους…
Οι δρόμοι στον Ταύρο δεν έχουν αλλάξει ονόματα, οι σύγχρονοι ήρωες παραμένουν άγνωστοι, γιατί έτσι αποφασίστηκε πως είναι το πρέπον… Αν δεν είσαι θιασιώτης του “σωστού” και δεν βλέπεις με τα δικά σου χρωματιστά γυαλάκια τον κόσμο, αν είσαι γείτονας κι απορείς ποια είναι αυτή η κοπέλα που έδωσαν το όνομά της σε ένα σχολείο, μια επίσκεψη στο Επί Κολωνώ (όσο παίζεται ακόμη το έργο) και μια γνωριμία με την ‘Αθηνά’, θα σου προσφέρει πολλά περισσότερα από αυτά που δίνει μια καλή παράσταση. Δύο μέρες μετά κι ακόμη όταν ρωτάω τον εαυτό μου “τι θα εκανες, αν ζούσες τότε”, η απάντηση είναι η ίδια… τόσα όσα κι όχι παραπάνω… δεν ξέρω αν είμαι δειλός ή η στόφα μου είναι αντιηρωική, αλλά αναγνωρίζω πως, χάρη σε ανθρώπους σαν την Αθηνά και τους λοιπούς που άφηναν την τελευταία τους πνοή στην Καισαριανή, εγώ σήμερα μπορώ και κάθομαι στο γραφείο μου και γράφω αυτό το κείμενο…
Περισσότερα εδώ.
