Είδαμε την παράσταση ‘Αναζητώντας την Ελένη’ στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά

Η Παναγιώτα κι ο Φώτης ζουν μια ήσυχη φαινομενικά ζωή, σε ένα χωριό κάπου στα υψόμετρα της Θεσσαλίας. Εκεί εγκαταστάθηκαν το 1966, μετά την επιστροφή τους από την Τασκένδη, όπου βρέθηκαν πολιτικοί πρόσφυγες το 1948, μετά το τέλος του Εμφυλίου, όπου έλαβαν και οι δυο μέρος, ως μέλη του Δημοκρατικού στρατού. Κατά τη διάρκεια της φυγής τους, σε μια στάση του ταξιδιού, έχασαν την κόρη τους, Ελένη, και δεν την ξαναείδαν ποτέ ούτε έμαθαν τι απέγινε. Η απώλεια αυτή επηρέασε τις ζωές τους, παρόλο που επέλεξαν να μην τη συζητούν για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα και να αφιερώσουν την ενέργεια που είχαν στα δύο άλλα παιδιά τους.

Ένα τυχαίο γεγονός πυροδοτεί τις αναμνήσεις της Παναγιώτας, που δεν σταμάτησε ποτέ να ψάχνει την αλήθεια για την εξαφάνιση του παιδιού τους, και ανοίγει έναν νέο κύκλο ερωτήσεων και αναζήτησης. Σε αυτό, ο Φώτης κρατάει τη συνηθισμένη του στάση, προσπαθώντας να είναι υποστηρικτικός, αλλά και να πείσει τη σύντροφό του πως όσα έγιναν ανήκουν στο παρελθόν και δεν πρόκειται να βρει κάτι που θα της δώσει απαντήσεις. Στις συζητήσεις του ζευγαριού, με αφετηρία την εξαφάνιση του παιδιού τους, ακούγοννται αρκετές πληροφορίες για την περίοδο της αντίστασης και μετέπειτα του Εμφυλίου, τη θέση των γυναικών σε αυτά τα γεγονότα και το πώς επέλεξαν να διαχειριστούν το προσωπικό-οικογενειακό, αλλά και το κοινωνικό-πολιτικό τραύμα ως ζευγάρι και ατομικά ο καθένας.

Με στοιχεία από ιστορίες ανθρώπων που έζησαν εκείνα τα χρόνια και στοιχεία μυθοπλασίας, η παράσταση επιχειρεί, στα 60′ της διάρκειάς της, να δείξει τη διαφορετικότητα στον χειρισμό καταστάσεων από τους ανθρώπους, ενώ παράλληλα, χωρίς να παίρνει θέση, να φωτίσει λάθη και συμπεριφορές που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στις ζωές των εμπλεκομένων, κατά τη διάρκεια του πολέμου, αλλά και μετά το τέλος του.

Η Μαρία Τσιμά είναι η Παναγιώτα, η μητέρα της Ελένης, και καταθέτει μια ερμηνεία υπέροχη, δίνοντας μια γυναίκα που κατακλύζεται από ένα πλήθος συναισθημάτων, τα οποία δεν μπορεί ούτε να ταξινομήσει ούτε να διαχειριστεί – θυμό και ενοχή για τον εαυτό της, γιατί πιστεύει πως έπρεπε να είχε προλάβει το κακό, έχοντας περισσότερη προσοχή στο παιδί και ένα υποβόσκον πένθος διαρκείας, που την κάνει να προβάλλει στον Φώτη όσα νιώθει, κατηγορώντας εμμέσως κι εκείνον ως συνυπεύθυνο.

Ο Θανάσης Χαλκιάς, ως σύζυγος, δίνει έναν ήρωα με εσωτερικότητα, ιδεολόγο, αλλά και παραδομένο στην άποψη ότι η μοίρα είναι πάνω από τους ανθρώπους. Προσπαθεί να στηρίξει με την αγάπη του την Παναγιώτα και ταυτόχρονα να μην της δείξει ότι κι εκείνος έχει την ελπίδα πως η κόρη τους ζει και βρίσκεται κάπου καλά.

Η Νατάσα Νταϊλιάνη, που έχει γράψει το κείμενο και σκηνοθετεί, είναι το τρίτο πρόσωπο, που άλλοτε είναι ορατό ως χαρακτήρας της ιστορίας κι άλλοτε αόρατη ως πνεύμα της Ελένης· στην ουσία, με τις παρεμβάσεις της, κάθε φορά δίνει μια διαφορετική τροπή στην εξέλιξη.

Η παράσταση, μέσα από την ιδιαίτερη φόρμα της, που θυμίζει θέατρο – ντοκουμέντο, αναδεικνύει τις γυναίκες που πήραν μέρος στα πολεμικά γεγονότα εκείνης της περιόδου και “έσπασαν” το καλούπι μητέρα – σύζυγος, αφού επέλεξαν να έχουν ενεργό ρόλο στις καταστάσεις και να λαμβάνουν αποφάσεις οι ίδιες για τη ζωή τους, σπάζοντας τα πατριαρχικά πρότυπα, που κατάφεραν να επιβληθούν από τους νικητές του πολέμου στην κοινωνία, μέχρι και σήμερα. Παράλληλα, φανερώνει τη δύναμη της αγάπης, που κινητοποιεί τον άνθρωπο και τον κάνει να προχωράει, αφού, παρά την κάθε φύσης απώλεια, δεν παύει να την αισθάνεται και τη δυσκολία που πάντα υπάρχει στη διαχείριση δύσκολων καταστάσεων, όπου είτε η αποδοχή τους είτε η συνεχής αναζήτηση για το τι πήγε λάθος και της πιθανής λύσης, είναι δυο πλευρές ενός νομίσματος και δεν μπορει κάποιος να ισχυριστεί πως η μία ή η άλλη είναι εσφαλμένη. Τέλος, παρουσιάζει εύγλωττα αυτό που οι νοήμονες γνωρίζουμε καλά, ότι κάθε είδους πόλεμος που συντελείται, αφήνει πίσω του ανοιχτές πληγές και τραύματα που δεν επουλώνονται γρήγορα, τόσο στην πλευρά των ηττημένων όσο και σε αυτή των θεωρητικά νικητών.

Περισσότερα εδώ.

Θοδωρής Κ., Δεκέμβριος 2025