Κρατικό Βραβείο Ποίησης 2013, ΚΥΠΡΟΣ: Ελένη Κεφάλα, ΧΡΟΝΟΡΡΑΦΙΑ
Ελένη Κεφάλα – Χρονορραφία
ΠΟΙΗΣΗ
ΚΡΑΤΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ 2013, ΚΥΠΡΟΣ
ISBN: 978-960-504-037-6
Σελ. 104, τιμή: € 11,50
Σχήμα: 17,2×24εκ.
Σκεπτικό βράβευσης:
H ποιητική συλλογή της Ελένης Κεφάλα Χρονορραφία συγκεντρώνει τις αρετές ενός τολμηρού πειράματος. Η ποιήτρια μοιάζει να διερευνά τα όρια της ποιητικής έκφρασης, αντικαθιστώντας τη φωνή του λυρικού υποκειμένου από την πολυφωνία, μέσα σε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα σύνθεση στην οποία συμπλέκονται οι φωνές, οι εποχές, οι πολιτισμοί, οι ιστορικές στιγμές. Την αρχιτεκτονική της Χρονορραφίας χαρακτηρίζει ο αναστοχασμός και η διακειμενικότητα. Ένας ανώνυμος και σχεδόν αγράμματος Κύπριος συναντά τον Κολόμβο και τους συντρόφους του, τους ιθαγενείς της Καραϊβικής, τον Τζον Νοξ και τους Σκωτσέζους μεταρρυθμιστές, τον Θερβάντες και τον Ρέμπραντ και πολλούς άλλους, πρόσωπα περισσότερο ή λιγότερο γνωστά της ελληνικής και παγκόσμιας ιστορίας και της λογοτεχνίας. Πλοία που ταξιδεύουν στις θάλασσες του κόσμου, με επιβάτες και πληρώματα από όλα τα μήκη και τα πλάτη, μεταφέρουν το διαχρονικό και διαπολιτισμικό μήνυμα της ποίησης ως διάσωσης της μνήμης, όχι των επιφανών αλλά των ανώνυμων. Η ποιητική σύνθεση της Ελένης Κεφάλα δημιουργεί ένα πολυπρισματικό κάτοπτρο της μοίρας των απανταχού αφανών, ενώ παράλληλα κεντρίζει τη φαντασία του αναγνώστη δημιουργικά και τον καθιστά συμμέτοχο σε ταξίδια της φαντασίας μέσα στον χρόνο. Η εξαιρετικά επιμελημένη έκδοση, που κάνει χρήση ιδεογραμμάτων και μιας πρωτότυπης διάταξης των κειμένων, δίνει πρόσθετα ερεθίσματα στον αναγνώστη.
Για τον Ηράκλειτο, ο χρόνος είναι ένα παιδί που παίζει πεσσούς. Ο Καλδερόν παρομοιάζει τη ζωή με σκηνή θεάτρου όπου καλούμαστε να παίξουμε ο καθένας τον δικό του ρόλο. Οι ινδουιστές πιστεύουν πως το σύμπαν είναι το σώμα του Σίβα και ταυτίζουν τον κοσμικό χορό του με τον αδιάλειπτο κύκλο της ζωής και του θανάτου. O Αϊνστάιν ισχυρίζεται πως η διάκριση ανάμεσα σε παρελθόν, παρόν και μέλλον δεν είναι παρά μια πεισματικά επίμονη ψευδαίσθηση, ενώ ο Μπόρχες φαντάζεται τον χρόνο ως ένα ποτάμι που μας παρασέρνει, υποστηρίζοντας πως το ποτάμι είμαστε εμείς. Ίσως η ιστορία να μην είναι τίποτα άλλο από την παρουσία επί σκηνής αναρίθμητων ανθρώπινων φωνών, άλλων περισσότερο και άλλων λιγότερο δυνατών, που συνυπάρχουν σε ένα αέναο, κυκλικό παρόν.
Η Χρονορραφία είναι μια δοκιμή στην πολυφωνία του χρόνου, αλλά και ένας φόρος τιμής στις ασθενέστερες φωνές της ιστορίας. Ένας ανώνυμος και σχεδόν αγράμματος Κύπριος που μεγαλώνει στο αγγλοκρατούμενο νησί το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα μπαινοβγαίνει στην ιστορία για να βρεθεί ανήμερα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στο ατμόπλοιο Άνδρος ανοιχτά της Ιταλίας με κατεύθυνση τη Μασσαλία και τελικό προορισμό τη Βρετανία. Στον δρόμο του, μεταξύ άλλων, απαντά τον Κολόμβο και τους συντρόφους του, τους ιθαγενείς της Καραϊβικής και του Μεξικού, τον καρδινάλιο Μπίτον, τον Τζον Νοξ και τους Σκωτσέζους μεταρρυθμιστές, τον στρατό του Κορτές, τον Μοκτεσούμα, τον Θερβάντες και τον Ρέμπραντ, αλλά και τον Οδυσσέα, τη Μόλλυ Μπλουμ, τις σειρήνες του Ομήρου, του Τζόυς και του Κάφκα και τον Κωσταντή του δημοτικού τραγουδιού.
Παρακειμενικά συναντά τον Βενιζέλο που αποβιβάζεται στην ακτή του Φαλήρου επιστρέφοντας από την αυτοεξορία στις 4 Ιανουαρίου του 1924. Το πλοίο που τον μεταφέρει είναι το Άνδρος με αφετηρία τη Μασσαλία. Την ίδια μέρα, το 1493, ο Κολόμβος επιβιβάζεται στη Λα Νίνια για να επιστρέψει στην Ισπανία μετά από το πρώτο του ταξίδι στις Δυτικές Ινδίες. Η πολυδιάστατη συγχρονικότητα της ιστορίας, οι ιστορικές συμμετρίες και ασυνέχειες, η αρχιτεκτονική της μνήμης και η κατασκευή της αφήγησης (ιστορικής και λογοτεχνικής) είναι μερικά από τα θέματα που διατρέχουν τη Χρονορραφία. Η ποίηση αναδεικνύεται ως σπουδή στη μνήμη, η γραφή ως συρραφή του χρόνου και το ποίημα ως παυσίχρονο.
Η Ελένη Κεφάλα γεννήθηκε στην Αθήνα το 1975 και μεγάλωσε στην Κύπρο. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και στο Cambridge και εργάστηκε στο Πανεπιστήμιο της Pennsylvania ως μεταδιδάκτορας. Είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Λατινοαμερικάνικης Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του St Andrews της Σκωτίας. Στην ποίηση πρωτοεμφανίστηκε το 2007 με τη συλλογή Μνήμη και παραλλαγές (Πλανόδιον).
