Είδαμε την παράσταση ‘Ο έμπορος της Βενετίας’ στο Θέατρο 104
Ο William Shakespeare (1564–1616) θεωρείται ο σημαντικότερος δραματουργός της αγγλικής Αναγέννησης και μία από τις κορυφαίες μορφές του παγκόσμιου θεάτρου, ενώ το έργο του εκτείνεται από τα ιστορικά δράματα και τις κωμωδίες, έως τις μεγάλες τραγωδίες, με κεντρικούς πάντοτε άξονες την εξουσία, τον έρωτα, τη βία, την ταυτότητα και τα όρια της ανθρώπινης ηθικής.
«Ο Έμπορος της Βενετίας» γράφτηκε πιθανότατα μεταξύ 1596–1598 και κατατάσσεται τυπικά στις κωμωδίες, αν και φέρει έντονα σκοτεινά και δραματικά στοιχεία. Το έργο πραγματεύεται τη σύγκρουση ανάμεσα στο έλεος και τη δικαιοσύνη, τη συνείδηση, τον θρησκευτικό και τον κοινωνικό αποκλεισμό, τη δύναμη του χρήματος, το χρέος και την απληστία και τις ηθικές αντιφάσεις μιας κοινωνίας που οικοδομείται πάνω στη συναλλαγή. Στο κέντρο βρίσκεται η μορφή του Εβραίου τοκογλύφου Σάυλοκ και η περίφημη απαίτησή του για «μία λίβρα σάρκας», που μετατρέπει τη νομική σύμβαση σε πεδίο υπαρξιακής και ιδεολογικής σύγκρουσης.
∞
Στη Βενετία του 16ου αιώνα, ο τοκογλύφος Σάυλοκ, εξαιτίας του κοινωνικού ρατσισμού που βιώνει, μετατρέπεται σε έναν ανάλγητο χαρακτήρα, ο οποίος διψάει για εκδίκηση και σταδιακά μετατρέπεται από θύμα σε θύτη. Στον αντίποδα, ο έμπορος Αντόνιο, ο οποίος προκειμένου να βοηθήσει το ερωτευμένο ζευγάρι, Πόρσια και Μπασάνιο, να παντρευτούν, ζητάει από τον τοκογλύφο ένα σεβαστό ποσό, ως δάνειο. Τότε, ο Σάυλοκ βρίσκει την ευκαιρία και του δίνει τα χρήματα, αλλά με τον όρο εάν ο Αντόνιο δεν μπορέσει να εξοφλήσει εγκαίρως το δάνειο αυτό, θα του πάρει μια λίβρα σάρκας, από οποιοδήποτε μέρος του σώματός του. Ο Αντόνιο μένει έκπληκτος από τη γενναιοδωρία του Σάυλοκ που δε ζητεί χρήματα ως αντάλλαγμα και αποδέχεται τον όρο, σίγουρος ότι θα μπορέσει να τον εξοφλήσει στην ώρα του. Όμως…
∞
Η σκηνική ανάγνωση του «Εμπόρου της Βενετίας», στο Θέατρο 104, επιχειρεί να μετατοπίσει το σαιξπηρικό έργο από την αναγεννησιακή του εικονογραφία σε ένα πεδίο σύγχρονης ηθικοπολιτικής διαπραγμάτευσης, καθώς η σκηνοθεσία του Θωμά Θάνου δεν ενδιαφέρεται τόσο για την αναπαράσταση του έργου, όσο για την ανάδειξη και τη συμπύκνωση των συγκρουσιακών του αξόνων, κυρίως εκείνων που άπτονται της δικαιοσύνης, της οικονομικής εξουσίας και του κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ τονίζεται ιδιαίτερα και σχεδόν εμμονικά, ότι ο Εβραίος τοκογλύφος Σάυλοκ, πράττει όπως πράττει, μόνο και μόνο επειδή είναι Εβραίος.
Η επιλογή της πολυπροσωπίας (περιορισμένος αριθμός ηθοποιών που εναλλάσσεται σε πολλαπλούς ρόλους), λειτουργεί ως βασικός δραματουργικός μοχλός, ενώ ομοιάζει με συνειδητή αισθητική δήλωση, ότι ο κόσμος της Βενετίας παρουσιάζεται ως πεδίο ρόλων, που φοριούνται και απορρίπτονται, όπως ακριβώς και οι ηθικές ταυτότητες των χαρακτήρων.
Έτσι, η θεατρική ομάδα Contratiempo και οι πέντε ηθοποιοί της (Νικόλας Αλεξίου, Γιώργος Αντωνόπουλος, Μανούσος Γεωργόπουλος, Ελένη Καλαφάτη, Ανδρομάχη Μακρίδου), ενσαρκώνουν τους δεκατρείς ρόλους με πειθώ και μαεστρία, ενώ η εναλλαγή των ρόλων γίνεται με απόλυτη σαφήνεια.
Ως σύμβουλος δραματολόγος ο Ντίνος Ψυχογιός, στην επιμέλεια της κίνησης η Γαβριέλα Αντωνοπούλου και στη μουσική ο Θωμάς Θάνος και ο Χρήστος Μαστρογιαννίδης. Ο σκηνικός χώρος δε οργανώνεται με λειτουργική λιτότητα, ενώ τα αντικείμενα και τα κοστούμια, της Γεωργίας Μπούρδα, δεν επιδιώκουν ιστορική πιστότητα, αλλά τη σημειολογική ευελιξία, επιτρέποντας τις γρήγορες χωροχρονικές μεταβάσεις, εν μέσω των ατμοσφαιρικών φωτιστικών τονισμών του Γιώργου Αντωνόπουλου.
∞
Πρόκειται για μια παράσταση με καθαρή ιδεολογική κατεύθυνση και σαφή δραματουργική στόχευση, ενόσω το σαιξπηρικό κείμενο κινείται ανάμεσα σε κωμωδία και σκοτάδι, επιλέγονται συνειδητά να βαραίνει προς το δεύτερο, ενώ το γέλιο υποχωρεί μπροστά σε μια αίσθηση κοινωνικής αγωνίας.
Στον «Έμπορο της Βενετίας» η λιτότητα των μέσων λειτουργεί υπέρ της πολιτικής ανάγνωσης, οι ερμηνείες υπηρετούν με πειθαρχία τη συλλογική φόρμα, ενώ αναδεικνύεται περισσότερο ως ένα δράμα μισαλλοδοξίας, παρά ως σύνθετο υβρίδιο κωμωδίας και σκοτεινής ειρωνείας.
Η παράσταση δεν επιδιώκει να συμφιλιώσει, αλλά να ταράξει και σε αυτό ακριβώς το σημείο, βρίσκει τον πιο ουσιαστικό της λόγο ύπαρξης, ενώ η σκηνοθετική προσέγγιση διαβάζει το έργο μέσα από το πρίσμα της οικονομικής βίας και της θεσμικής υποκρισίας, καθιστώντας το ανησυχητικά σύγχρονο.
Περισσότερα εδώ.
Έλενα Χατζοπούλου, Φεβρουάριος 2026
